CEMÂL SÂFİ'NİN ŞİİRLERİNDE ALKIŞ VE KARGIŞLAR

İnsan, mutlak otoriteden tarih boyunca bir şeyler istemiştir. Kendisi için; ailesi, ülkesi ya da tüm insanlık için taleplerde bulunmuştur. Bu talepler ve bunların istenmesi, doğrudan güce sahip olmak/olmamakla ilişkilendirilir bir durumdur. Birinin mutlu, iyi olmasını isteyip gerçekleştirememek ya da kötü olmasını umut edip beklemek teorik olarak benzer kaynaklardan beslenmektedir. Dolayısıyla insan, her ikisi için de gücü yetmediği durumlarda yardımı mutlak otoriteden umar ve taleplerini bazı kalıp ve bu kalıpların genişletildiği/değiştirildiği formlarla sunar. Alkış, iyi dileklerin temennisi iken kargış, kötü dileklerin dile getirilmesidir. Alkışlar – kargışlar varlığını hayatın içinde, sözlü kültürde devam ettirdiği için çağın getirileri, değişen ihtiyaçlar, koşullar altında değişimlere uğrayabilmektedir. Varlığını olduğu gibi koruyan alkışlar - kargışlar yanında güncellemeler ve yeni yaratımlar da dilde yerini almaktadır. Tümüyle insanî olan, mutlak güçten yardım isteme güdüsü elbette dile ve buradan da edebi dile sıçramıştır. Şairler ait oldukları toplumun bir parçası olarak zaman zaman alkış ve kargışlarını şiir dili vasıtasıyla ortaya koymuşlardır. Vurgun, Sende Kalmış, Kıyamete Kırk Kala isimli eserleri ve bunlar içinden bestelenmiş birçok şiiri ile ünlenmiş Cemâl Sâfi de şiirlerinde mutlak otoriteden iyi ve kötü dileklerde bulunmuştur. Bu çalışmada, Cemal Safi’nin şiirlerindeki alkış ve kargış unsurları belirlenerek bunların şairin poetikasındaki yeri örnekler üzerinden çözümlenecektir.

BLESSINGS AND CURSES ON CEMÂL SÂFİ’S POEMS

Mankind always needed something from absolute authority throughout history. He always demanded something for the sake of his family, country or the humanity itself. Those demands and their statue of being required are a statue that associated with having a direct power or vice versa. To want someone to be good but not being able to make it happen or wishing someone that something bad happens to someone and waiting for it are theoretically the same. Hence, when mankind is not powerful enough for both, he seeks help from absolute authority and presents its requests with some patterns and in some forms, whose patterns are broadened/altered. While blessing is a way of showing regards, cursing is a way of showing bad wishes. Since applauses – imprecations continue their existences in life and oral culture, returns of the age and changing needs might go through some changes under the circumstances. Aside from applauses – imprecations which keep their existences as it is, also updates and new creations take their places inside the language. The instinct of wanting help from the absolute power, which is totally humane, have of course jumped to language and from there to literary language. Poets, as a part of their community, from time to time presented their applauses and imprecations through poetic language. Cemâl Sâfi who made a name for himself with his works Vurgun, Sende Kalmış, Kıyamete Kırk Kala and with many poems inside these works, also has good and bad wishes from absolute authority. This work is made for the determination of means of blessings and cursings in Cemal Safî's poems and their place in his poetry will be examined on examples.

___

Aça, M. (2002, Kış). Tıva Türklerinin Alkışları (Algış-Yöreel) Üzerine Notlar. Millî Folklor, 7(56), 166-178.

Akalın, S. L. (1990). Türk Dilek Sözlerinden Alkışlar Kargışlar. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Albayrak, N. (2010). Ansiklopedik Halk Edebiyatı Sözlüğü (2. Baskı b.). İstanbul: Kapı Yayınları.

Artun, E. (1999). "Günümüz Adana Âşıklık Geleneğinde Alkış Kargış" 3. Çukurova Halk Kültürü Sempozyumu Bildirileri, s. 111-122.

Aydın, H. (2007). “Reklamlarda Sloganlaşan Alkış”, Millî Folklor, S. 75, s. 24-26.

Bars, M. E. (2014), “Manas Destanı’nda Alkış ve Kargışlar”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 2/1, s. 200-213.

Boratav, P. N. (1969). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.

Boratav, P. N. (1984). 100 Soruda Türk Folkloru - İnanışlar, Töre ve Törenler, Oyunlar - (2 b.). İstanbul: Gerçek Yayınevi.

Cassirer, E. (1980). İnsan Üstüne Bir Deneme. (N. Arat, Çev.) İstanbul: Remzi Kitabevi.

Çamkara, A. (2007). “Teknoloji Ve Kültürel Endüstri: “Web”ten “Cep”e Alkışların Dönüşümü”, Millî Folklor, S. 75, s. 27-29.

Çevik, M. (2015). “Bedduanın Estetik İfadesi: Mânilerde Kargışlar”, Türkbilig, S. 30, s. 1-21.

Dursun, A. (2011). Bedduaların Estetiği. IV. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildirileri, 2, s. 435-442. Muğla.

Duymaz, A. (2000). Sihir Şiirlerinin Bir Türü Olarak Alkışlar. Millî Folklor, 6(45), 15-21.

Elçin, Ş. (1998). Halk Edebiyatına Giriş (5. Baskı b.). Ankara: Akçağ Yayınları.

Ersoy, R., Akpınar B. (2009). “Dede Korkut Metinlerinden Hareketle Sivas’ta Yaşayan Atasözleri, Deyimler, Alkış ve Kargışlar Üzerine Bir Araştırma”, Türkbilig, S. 18, s. 103- 121.

Ersoylu, H. (2012). Türk Dilince Dualar, Beddualar Sözlüğü. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

Ersöz, S. (2014). Türkiye Türkçesi Doğu Grubu Ağızlarında Bedduaların İşlevleri. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 14(2), 29-46.

Harmancı, M. (2012). “Dede Korkut Hikâyelerindeki Alkış ve Kargışlara İşlevsel Bir Yaklaşım”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 23, s. 1 – 17.

Kapağan, E. (2014). Gök Tanrı İnancı ve Bu İnanç Sisteminin İçinde Alkış, Dua ve Dilekler. Turkish Studies(9/3), 801-810.

Kaya, D. (1997). Dualar ve Beddualar. Türklük Bilimi Araştırmaları(4), 99-121.

Kazan, Ş. (2009). “Klasik Türk Şairlerinin Dilinden Beddualar”, Turkish Studies, 4/2 Winter, s. 777-821.

Kemaloğlu, M. (2011). “Terekeme – Karapapak Türklerinde Dualar (Alkışlar) ve Beddualar (Kargışlar)”, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 26; s. 95-114.

Kırcı, E. (1998). Türkiye Türkçesiyle Azerbaycan Türkçesi'nde Dualar Alkışlar ve Beddualar Kargışlar. Millî Folklor, 5(388), 74-80.

Kocaer, S. (2007). “Bir Sosyal Kontrol Aracı Olarak Beddualar ve İnternet”, Millî Folklor, S. 75, s. 30-33.

Kurnaz, C. "Felek", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/felek#2-edebiyat (28.01.2020).

Özmen, M. (2000, Eylül). Alkış ve Kargışlarda Cümle ve Anlatım Özellikleri. Türk Dili, 8(585), 280-293.

Sâfi, C. (tarih yok). Kıyamete Kırk Kala. Ankara: Minpa.

Sâfi, C. (tarih yok). Sende Kalmış. Ankara: Minpa.

Sâfi, C. (tarih yok). Vurgun (11. Baskı b.). Ankara: Minpa.

Sevinçli, V. (2016). “Türk Kültüründe Alkış / Kargış ve Adilcevaz Örneği”, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, S. 52, 97-125.

Şenel, M. (2009). “Küfür Etmenin, Lanet ve Beddua Okumanın Çağdaş Yolu: Şarkı ve Türküler”, Turkish Studies, 4/8 Fall, s. 2141-2165.

Terzioğlu, Ö. (2007). Alkış ve Kargışların, Sözlü Kültürdeki Yerleşik Kodların Aktarımını ve Yeniden Üretimini Kolaylaştıran Biçimsel Özellikleri. Millî Folklor(75), 34-37.

Tonga, N. (2009). “Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatında Beddua Şiirleri”, Lanet Kitabı, Ed. Emine Gürsoy Naskali, Kitabevi, İstanbul, s. 471-494.

Turgut, A. (2011). Türk Halk Anlatılarında Kalıplaşmış Sözler Üzerine Bir Araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ahi Evran Üniversitesi-Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırşehir, 166 s.

Tüzin, D. (2007). “Dilek Sözlerine Kentsel Alanda Yeni Söylem: Elektronik Posta Duaları”, Millî Folklor, S. 75, s. 43-45.

Yılmaz, O. (2014). “Toprak Başa, Baş Toprağa” Tarihî Bir Türk Kargışının Klasik Türk Şiiri’ne Yansımaları. Millî Folklor(101), 171-181.

___

APA Şahan, K . (2020). CEMÂL SÂFİ'NİN ŞİİRLERİNDE ALKIŞ VE KARGIŞLAR . Motif Akademi Halkbilimi Dergisi , 13 (29) , 217-235 . DOI: 10.12981/mahder.681894