Yükseköğretimde Öğretim Programları Nasıl Değerlendirilmelidir? Dört Aşamalı Değerlendirme ve Farklar Modellerine Dayalı Tasarımlar

Üniversitelerin eğitim, araştırma ve topluma hizmet görevlerini bilimsel, teknolojik, ekonomik ve sosyal alanlarda yaşanan gelişmeler ile uyumlu bir şekilde gerçekleştirmeleri beklenmektedir. Üniversitelerin en önemli görevlerinden biri olan eğitim görevinin niteliğinin/ kalitesinin artırılması için eğitim/öğretim programlarının program geliştirmenin kuram ve ilkelerine göre geliştirilmesi gerekmektedir. Program geliştirme çalışmalarına, yeni geliştirilecek programa ilişkin ihtiyaç analizinin yapılması veya uygulanmakta/uygulanacak olan programın değerlendirilmesiyle başlanılmalıdır. Program değerlendirme çalışmalarında genel ilke/kurallar dikkate alınmalı ve bu çalışmaların her biri, bir ya da birden fazla değerlendirme modeline dayandırılarak yapılmalıdır. Bu çalışmanın amacı, yükseköğretimde öğretim programlarını değerlendirme sürecinde gerçekleştirilebilecek işlemleri açıklamak ve bu süreçte kullanılabilecek program değerlendirme modellerine dayalı tasarımlar geliştirmektir. Bu çalışma, bir derleme çalışmasıdır. Çalışmada, yükseköğretimde öğretim programları değerlendirilirken gerçekleştirilmesi önerilen işlemler açıklanmış ve değerlendirme sürecinde kullanılmak üzere Kirkpatrick’in dört aşamalı değerlendirme ve Provus’un farklar modellerine dayalı iki farklı tasarım sunulmuştur. Bu tasarımlar, yükseköğretimin eğitim görevinin niteliğini artırmaya yönelik çalışmalar yapan uzman/birim/komisyon/merkezler tarafından eğitim/öğretim programları değerlendirilirken kullanılabilir.

How to Evaluate Curricula in Higher Education? Designs Based on Four-Stage Evaluation and Discrepancy Models

Universities are expected to perform their missions, namely education, research, and community service in accordance with the developments in scientific, technological, economic and social fields. In order to increase the quality of the associate degree / bachelor / graduate education of universities, curricula/teaching programs that are being/ will be applied should be developed based on the theories and principles of curriculum development. Curriculum development studies should start with the needs analysis for the curricula/ teaching programs that will be developed or the evaluation of the ones that are being/ will be applied. During curriculum evaluation studies, general principles / rules should be taken into account, and each of these studies should be carried on in accordance with one or more evaluation models. These models should be determined based on the evaluation purpose and conditions of the curricula. The aim of this study is to explain the processes that can be performed in the evaluation of curricula in higher education and to develop designs based on curriculum evaluation models that can be used in this process. This study is a review study. In the study, the proposed actions to be performed in the evaluation of the teaching program in higher education are explained, and two different designs are presented based on Kirkpatrick’s four- stage evaluation and Provus’ discrepancy models in the evaluation process. The designs can be used when evaluating curricula/ teaching programs by experts / units / commissions / centres that work to improve the quality of higher education’s education mission.

Kaynakça

Abdulghani, H. M., Shaik, S. A., Khamis, N., Al-Drees, A. A., Irshad, M., Khalil, M. S., Alhaqwi A. I., & Isnani, A. (2014). Research methodology workshops evaluation using the Kirkpatrick’s model: translating theory into practice. Medical Teacher, 36(sup1), S24 -S29. Retrieved from http://dx.doi.org/10.3109/ 0142159X.2014.886012

Alkin, M. C., & Taut, S.M. (2003). Unbundling evaluation use. Studies in Educational Evaluation, 29, 1-12.

Allen, M. J. (2004). Assessing academic programs in higher education. Bolton, MA: Anker.

Allison, P.D., Elo, I. T, Perelman, B., Peterman D. K., Roman, O., & Waldron, I. (2004). Pilot curriculum evaluation committee final report. Retrieved from https://www.sas.upenn.edu/ugrad/ curriculum_review/PilotReport_Final_11-23-04.pdf

Ardahan Sevgili, S. (2017). Aseptik non-touch tekniği kullanarak kan kültürü alımına ilişkin yapılandırılmış eğitim programının hemşirelerin kan kültürü alma bilgi ve becerilerine etkisi. (Yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İzmir.

Arthur, W., Tubre, T., Paul, D. S., & Edens, P. S. (2003). Teaching effec- tiveness: The relationship between reaction and learning evalu- ation criteria. Educational Psychology: An International Journal of Experimental Educational Psychology, 23(3), 275-285. Retri- eved from http://dx.doi.org/10.1080/0144341032000060110

Arum, R., & Roksa, J. (2011). Academically adrift: Limited learning on college campuses. Chicago: University of Chicago.

Aslan, M., & Sağlam, M. (2015, Ekim). Türkiye’de 2005-2014 yılları arasında yapılan program değerlendirme tezlerinin metodolojik açıdan incelenmesi. Üçüncü Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Kongresi’nde sunulmuş bildiri. Çukurova Üniversitesi, Adana.

Aygören, F., & Er, K. O. (2018). Eğitimde program değerlendirme. Ankara: Pegem.

Babacan, T. (2016). Dokuzuncu sınıf İngilizce dersi öğretim programının bütüncül eğitime göre değerlendirilmesi (Doktora tezi). Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Barnett, R. (2011). The idea of the university in the twenty-first century: Where’s the imagination? Yükseköğretim Dergisi, 1(2), 88-94.

Barnett, R., & Coate, K. (2005). Engaging the curriculum in higher education. Maidenhead: Open University.

Bastedo, M. N. (2011). Curriculum in higher education: The historical roots of contemporary issues. In P. Altbach, R. Berdahl, & P. Gumport (Eds.), American higher education in the twenty-first century: Social, political and economic challenges (pp.60-83). Baltimore, MD: Johns Hopkins University.

Berk, Ş. (2012). Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında uygulanan modüler sistemin Provus’un Farklar Modeli ile değerlendirilmesi (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Bilen, M. (1999). Plandan uygulamaya öğretim. Ankara: Anı. Bok. D. (2007). Piyasa ortamında üniversiteler: Yükseköğretimin ticarileşmesi. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi.

Borg, W. R., & Gall, M. D. (1983). Educational research: An introduction. New York: Longman. Chicago. Bradley, D., Noonan, P., Nugent, H. & Scales, B. (2008). Review of Australian high education: Final report. Canberra: Department of Education, Employment and Workplace Relations.

Buttram, J. L., & Cavert, R. W. (1978). The discrepancy evaluation model: A systematic approval for the evaluation of career planning and placement programs. Retrieved from https:// files.eric.ed.gov/fulltext/ED143683.pdf

Calidoni Lundberg, F. (2006). Evaluation: definitions, methods and models An ITPS framework. Ostersund: TPS, Swedish Institute For Growth Policy Studies.

Chang, N., & Chen, L. (2014). Evaluating the learning effectiveness of an online information literacy class based on the Kirkpatrick framework. Libri, 64(3), 211-223.

Cömert, B. (2015). Kirkpatrick’in Eğitim Değerlendirme Modeline göre orta düzey liderlik hizmet içi eğitiminin etkinliğinin değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Kara Harp Okulu Komutanlığı Savunma Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Çam, S. S. (2018). Öğretim elemanlarının teknolojik pedagojik alan bilgilerinin geliştirilmesi için bir mesleki gelişim program önerisi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Demirel, Ö. (2016). Eğitimde program geliştirme. Ankara: Pegem A.

Demirkasımoğlu, N. (2017). Üniversite öğrencilerinin derste can sıkıntısına ilişkin görüşleri-öğretmen adayları üzerine bir araştırma. Yükseköğretim Dergisi, 7(1), 10-27.

Deresieviwicz, W. (2015). Excellent sheep. New York: Free.

Diamond, R. M. (1998). Designing and assessing courses and curricula. San Francisco: Jossey-Bass.

Doğan, H. (1975). Program geliştirme sistem yaklaşımı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 361- 385. Retrieved from http://dergiler.ankara.edu.tr/dergi- ler/40/494/5842.pdf

Doğan, H. (1997). Eğitimde program ve öğretim tasarımı. Ankara: Gazi.

Doll, R. C. (1996). Curriculum improvement decision making and process. (9th Ed.). USA: Allyn and Bacon.

Durak H. İ. (2001). Tıpta mezuniyet öncesi mesleksel beceri eğitimi ve beceri laboratuarı. Tıp Eğitimi Dünyası, 5, 1-11.

Erden, M. (1998). Eğitimde program değerlendirme. Ankara: Anı. Ertürk, S. (1975). Eğitimde program geliştirme. Ankara: Yelkentepe.

Fitzpatrick, J. L., Sanders, J. R. & Worthen, B. R. (2004). Program evaluation altervative approaches and practical guidelines. Boston: Pearson Education.

Fu, Y. (2016, November). A study on curriculum evaluation methods in higher education. 3rd International Conference on Management, Education Technology and Sports Science (METSS 2016). Atlantis Press (pp. 576-9). Retrieved from https://doi.org/10.2991/metss-16.2016.117

Fung, D. (2017). A connected curriculum for higher education. London, UCL Press. Retrieved from https://discovery.ucl. ac.uk/id/eprint/1558776/1/A-Connected-Curriculum-for- Higher-Education.pdf

Gilbert, R. (2004). A framework for evaluation doctoral curriculum. Assesment and Evaluation in Higher Education, 29(3), 299-309.

Gitlin, A., & Smyth, J. (1989). Teacher evaluation: Educative alternatives. London: Falmer.

Gökmenoğlu, T. (2014). Geniş açı: Modeller ve yaklaşımlar açısından Türkiye’de program değerlendirme çalışmaları. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 4(7), 55-70.

Gözütok, F. D. (2006). Program değerlendirme. In M. Gültekin (Ed.), Öğretimde planlama ve değerlendirme (pp. 175-190). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.

Gredler, M. E. (1996). Program evaluation. N. J.: Pearson Education.

Harvey, L., Geall, V., & Moon, S. (1997). Graduates’ work: Implications of organizational change for the development of student attributes. Industry and Higher Education, 11(5), 287- 296.

Henry, G. T., & Mark, M. M. (2003). Toward an agenda for research on evaluation. In C. A. Christie (Ed.), The practice-theory relationship in evaluation. New Directions for Evaluation, No. 97 (pp. 69-80). San Francisco, CA: Jossey-Bass.

Hopkins, D. (1989). Evaluation for school development. Milton Keynes: Open University.

House, E. R. (1990). Trends in evaluation. Educational Researcher, 19(3), 24-28.

Huba, M. E., & Freed, J. E. (2000). Learner-centered assessment on college campuses: Shifting the focus from teaching to learning. Boston: Allyn and Bacon.

Hyun, E. (2006). Teachable moments: Re-conceptualizing curricula understandings. Studies in the Postmodern Theory of Education. New York: Peter Lang.

İlhan, E. (2018). Üniversitelerin lisans programlarında uygulanan çekirdek programın değerlendirilmesi (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Johnson, K., Greenseid, L. O., Toal, S. A., King, J. A., Lawrenz, F. , & Volkov, B. (2009). Research on evaluation use: A review of the empirical literature from 1986 to 2005. American Journal of Evaluation, 30(3), 377-410.

Kalaycı, N. (2008). Yükseköğretim toplam kalite yönetimi uygulamalarında ihmal edilen unsurlardan “TKY Merkezi” ve “Eğitim Programları”. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 163- 188.

Karataş, H. (2007). Yıldız Teknik Üniversitesi Modern Diller Bölümü İngilizce II dersi öğretim programının öğretmen ve öğrenci görüşlerine göre bağlam, girdi, süreç ve ürün (CIPP) modeli ile değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Kashyap, M. M. (1979) Curriculum development and design process. The International Library Review, 11, 353-365.

Khan, M. A, & Law, L. S. (2015). An integrative approach to curriculum development in higher education in the USA: A theoretical framework. International Education Studies, 18(3),66-76.

King, J. A., & Pechman, E. M. (1984). Pinning a wave to the shore: Conceptualizing evaluation use in school systems. Educational Evaluation and Policy Analysis, 6, 241-451.

Kirkpatrick, D. L., & Kirkpatrick, D. J. (2007). Evaluating training programs: The four levels. San Francisco: Berrett-Koehler.

Kirkpatrick, D. L. (1998). Dört aşamalı eğitim programları ölçümlemesi (Çev.: Largo Eğitim, Danışmanlık ve Dil Hizmetleri). İstanbul: PDR Özel Eğitim ve Danışmanlık.

Klenowski, V. (2010). Curriculum evaluation: Approaches and methodologies. Retrieved from http://eprints.qut.edu. au/26163/1/Klenowski_curriculum_evaluation.pdf Kumral, O. & Saraçaloğlu, A. S. (2011). Eğitim programlarının değerlendirilmesi ve eğitsel eleştiri modeli. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 1(2), 27-35.

Kurt, A., & Erdoğan, M. (2015). Content analysis and trends of curriculum evaluation research: 2004- 2013. Education and Science, 40(178), 199-224.

Kurt, T. (2018). Yükseköğretimdeki dönüşümün lisans eğitimi üzerindeki etkileri: Eğitim fakülteleri örneği. III. Uluslararası Yükseköğretim Çalışmaları Konferansı bildirileri, 21-22.

Kürüm Yapıcıoğlu, D., Atik Kara, D., & Sever, D. (2016). Trends and problems in curriculum evaluation studies in Turkey: The perspective of domain experts. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 6(12), 91-114.

Lees, D. (2002). Graduate employability – literature review. LTSN Generic Centre. Retrieved from http://www.palatine.ac.uk/ files/emp/1233.pdf.

Leveson, L. (2000). Disparities in perceptions of generic skills: academics and employers. Industry and Higher Education, 14(3), 157-164.

Leviton, L. C., & Hughes, E. F. X. (1981). Research on the utilization of evaluations: A review and synthesis. Evaluation Review, 5, 525-549.

MacNay, I., (2009). Western guide to curriculum review. Retrieved from https://www.uwo.ca/tsc/resources/pdf/PG_4_Curricu- lum.pdf

Marsh, C., & Willis, G. (2007). Curriculum: Alternative approaches, ongoing issues (4th Ed.). Upper Saddle River, N. J.: Pearson/ Merrill Prentice. Hall.

Moldovan, L. (2016).Training outcome evaluation model. Procedia Technology, 22, 1184-1190.

Mourshed, M., Farrell, D., & Barton, D. (2012). Education to employment: designing a system that works (n.p.): McKinsey Center for Government. Retrieved from https://www. creativitycultureeducation.org/publication/education-to- employment-designing-a-system-that-works/

Nation, I. S. P., & Macalister, J. (2010). Language curriculum design. New York & London Routledge.

Noe, R. A. (2009). İnsan kaynaklarının eğitimi ve geliştirilmesi (Çev. Ed. ve Çev.: C. Çetin). İstanbul: Beta.

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2008). Higher education to 2030: Demography. Paris: OECD.

Office of Academic Planning and Assessment. (OAPA). (1998). General education: Students’ perspectives. Assessment Bulletin, 3(1), 1-4.

Olds B. M., & Miller, R. L. (1998). An assessment matrix for evaluating engineering programs. Journal of Engineering Education, 87(2), 173-178.

Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2004). Curriculum foundations, principles and issues (3rd ed.). Boston: Allyn and Bacon.

Özer, M., Gür, B., & Küçükcan, T. (2010). Yükseköğretimde kalite güvencesi. Ankara: Seta.

Palomba, C. A., & Banta, T. W. (1999). Assessment essentials: Planning, implementing, andimproving assessment in higher education. San Francisco, CA: Jossey-Bass

Parsons, J. (2012). From knowledge to action: shaping the future of curriculum development in Alberta. Alberta Education Planning and Standards Sector. Edmonton, Alberta, Canada T5J 5E6. Retrieved from https://open.alberta.ca/dataset/bc0bd7df- 2bfe-4b8b-8af0-db19b17a7721/resource/5f11d83e-3074- 408b-bff7-bcc27987864a/download/5976960-2012-From- Knowledge-Action-Curriculum-Development-Alberta.pdf

Paull, M., Whitsed, C., & Girardi, A. (2016). Applying the Kirkpat- rick model: Evaluating interaction for learning framework cur- riculum interventions in purveyors of fine learning since 1992. Retrieved from http://ctl.curtin.edu.au/events/conferences/ tlf/tlf2016/refereed/paull.pdf

Popham, J. W. (1975). Educational Evaluation (2nd Ed.). New Jersey: Prentice Hall Praslova, L. (2010). Adaptation of Kirkpatrick’s four level model of training criteria to assessment of learning outcomes and program evaluation in higher education. Educational Assessment Evaluation Account, 22(3), 215-225.

Provus, M. N. (1983). Discrepancy evaluation. Berkeley, CA: McCutcheon.

Rogers, G. M. & Sando, J. K. (1996). Stepping ahead: An assessment plan development guide. Terre Haute: Rose-Hulman Institute of Technology.

Rowntree, D. (1974). Educational technology; Curriculum planning. London: Harper and Row.

Sadıq, S. O. H. (2017). Eğitim etkinliğinin insan kaynakları gelişimine etkisi (Yüksek lisans tezi). Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

Sağlam, S. & Yüksel, İ. (2007). Program değerlendirmede meta- analiz ve meta-değerlendirme yöntemleri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18, 175-188.

Sanders, J. R. (2000). Evaluating school programs: An educator’s guide. Newbury Park, CA: Corwin.

Scriven, M. (1983). The methodology of evaluation. In B. Worthen & J. Sanders (Eds.) Educational evaluation: theory and practice. Belmont, CA: Wadsworth. Scriven, M. S. (1997). Comment’s on Fetterman’s response. Evaluation Practice, 18, 271-272.

Shadish, W. R., Cook, T. D., & Leviton, L. C. (1991). Foundations of program evaluation: Theories of practice. Thousand Oaks, California: Sage.

Spencer, D., Matthew, R., & Bernadette, K. (2012). Curriculum mapping to embed graduate capabilities. Higher Education Research & Development, 31(2), 217-231.

Spiel, C., Schober, B., & Reimann, R. (2006). Evaluation of curricula in higher education: Challenges for evaluators. Evaluation Review, 30(4), 430-450.

Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Thousand Oaks: Sage.

Stenhouse, L. (1975). An introduction to curriculum research and development. London: Heinemann.

Stevens, F., Lawrence, F., & Sharp, L. (1996). User-friendly handbook for program evaluation. In J. Frechtling (Ed.), Science, Mathematics, Engineering, and Technology Education (pp. 93-152). Virginia: National Science Foundation.

Stufflebeam, D. L. (2001). Evaluation models. New directions for evaluation. San Francisco: Josey-Boss.

The Study of Undergraduate Education at Stanford University (SUES). (2012). Stanford, CA: Stanford University. Retrieved from https://stanford.app.box.com/s/5uwdr9j5w1ay16xc78e 4k133mnim1ylh Taylor, M. C. (2010). Crisis on campus. New York: Alfred A. Knopf TEDMEM. (2016). OECD yetişkin becerileri araştirmasi: Türkiye ile ilgili sonuçlar. Retrieved from https://tedmem.org/download/ oecd-yetiskin-becerileri-arastirmasi-turkiye-ile-ilgili-sonuclar

Kandiko Howson, C. (2010). Creating a 21st Century Curriculum: The King’s-Warwick Project. Retrieved from https://www. academia.edu/38692148/Creating_a_21st_Century_ Curriculum_The_King_s-Warwick_Project

Tyler, R. W. (1950). Basic principles of curriculum and instruction. Chicago: University of Chicago.

Tyler, R. W., Gagne, R. M., & Scriven, M. (1967). Perspectives of curriculum evaluation. Chicago, IL: Rand McNally.

Uşun, S. (2013). Eğitimde program değerlendirme süreçler, yaklaşımlar ve modeller. Ankara: Anı.

Üçer-Saylan, D., Sayers, Z., & Alpar, M. A. (2016). Bir çekirdek program hikâyesi- temel geliştirme programı. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 6(3), 304-316.

Ültanır, G. (2016). Program değerlendirme. Ankara: Nobel.

Varış, F. (1988). Eğitimde program geliştirme teoriler, teknikler. Ankara: Alkım.

Walvoord, B. E. (2004). Assessment clear and simple: A practical guide for institutions. San Francisco: Jossey-Bass.

Weir, C.J., & Roberts, J. R. (1994). Evaluation in ELT. Oxford: Basil Blackwell. Wolf, P., Cristensen, J. H., Svinicki, M. D., & Rice, R. E. (2007). Yüksek öğretimde eğitim programı geliştirme: Öğretim üyeleri tarafından yürütülen süreçler ve uygulamalar. M. T. Atay (Çev. Ed.), (Çev. N. Kalaycı & E. İlhan). Ankara: Elhan.

Worthen, B. R., Sanders, J. R., & Fitzpatrick, J. L. (1997). Program evaluation: Alternative approaches and practice guidelines (2nd Ed.). New York: Longman. Yardley, S., & Dornan, T. (2012). Kirkpatrick’s levels and education ‘evidence’. Medical Education, 46(1), 97-106. http://dx.doi. org/10.1111/j.1365-2923.2011.04076.x

Yaşar, S., Gültekin, M., Köse, N., Girmen, P., & Anagün, Ş. (2005). The Meta- evaluation ofteacher training programs for elementary education in Turkey. ATEA: Australian Teacher Education Association 33. Annual Conference (pp. 498- 504). Gold Coast, Queensland, Australia: ATEA.

Yıldız, G., & Ardıç, K. (1999). Eğitimde toplam kalite yönetimi. Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi, 73-82.

Yiğit, C. (2016). Öğretmenlerin mesleki gelişiminde eylem araştırmasının Kirkpatrick program değerlendirme modeline göre incelenmesi (Doktora tezi). Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Gaziantep.

Yükseköğretim Kurulu (YÖK) (2018). Güncellenen öğretmenlik lisans programları, Milli Eğitim Bakanı İsmet Yılmaz’ın da katılımıyla YÖK’te tanıtıldı. Retrieved from http://www. mebpersonel. com/egitim/ yok- un-yeni- ogretmenlik- programlari-kamuoyuna-duyuruldu-h222647.html

Yüksel, İ., & Sağlam, M. (2012). Eğitimde program değerlendirme: Yaklaşımlar, modeller, standartlar. Ankara: PegemA.

Yüksel, İ. (2010). Türkiye için program değerlendirme standartları oluşturma çalışması (Doktora tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Kaynak Göster