OTLUKBELİ SAVAŞI VE CASUS SEMENSA

Devletler arası üstünlük ve egemenlik çabası birçok savaşın çıkmasına neden olmuştur. Bu bağlamda, geliştirilen silahlarla düşman gördüklerini yok etmeye çalışmak esastır. Ancak savaşlarda silahlar her zaman yeterli olmamıştır. Karşı tarafın ne gibi hazırlıklar yaptığı, silah ve askerî gücünün ne olduğu hakkında bilgi sahibi olmak gerekir. Bunlar bilindiği takdirde karşı tarafın ne yapacağı bili nip ona göre önlem alınır. Dolayısıyla yapılacak hamlelerle üstün gelme şansına kavuşulur. Gizli tutulan bu tür bilgilerin izin alınmadan elde edilmesi de doğal olarak çok güçtü. Casuslar arasında kadınların önemi de inkâr edilemez. Erkeklerin onlara olan zaafı işlerini yapmalarında önemli avantajlar sağlamıştır. Bunlar arasında modern zamanlar için Mata Hari, Krystina Skarberk, Marthe Richard ve Elizabeth Bentley’yi sayabiliriz. Bu arada ünlü ilk Türk kadın casusu Emine Adalet’i anmadan geçmek olmaz. Kendisi Türkiye’nin II. Dünya Savaşı’nın dışında kalması için çok değerli bilgileri sağlayan, Türk Milli İstihbaratının, Mata Hari’si idi. Biz bunlar için Arap dilinde “araştırdı, sordu” anlamına gelen “cesse” (جس) fiilinden türemiş “casus” sözcüğünü kullanırız. Casuslar savaşların kazanılmasında önemli roller üstlenmişlerdir. Çift taraflı casusluk yapanla r da olmuştur. Konumuz olan Semensa da çift taraflı casusluk yapanlar arasındadır. Şartların çok daha zor olduğu eski dönemlerde bu işe kalkışanların pek de istekli oldukları görülmemektedir. Örneğin makalemizde ele aldığımız casus Semensa’nın yaşadığı dönem XV. yüzyıldır. Hükümdarının kendisini casuslukla görevlendirdiği birinin buna karşı çıkması söz konusu değildir. Semensa, Fatih Sultan Mehmed ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan arasındaki Otlukbeli Savaşı sürecinde Uzun Hasan tarafından casusluk yapmak zorunda bırakılmış biridir. Semensa adına gelince, Farsçada “yasemin gibi, yasemine benzer” anlamı çıkmaktadır. Bir başka anlamı da “âdil, dürüst” demektir. Kendisi Türkçe konuşmaktadır ve Fars olduğuna dair bir bilgi de yoktur. Zaten onunla ilgili bilgiye Hünkârname dışında bir yerde tesadüf edilmemiştir.

Otlukbeli Battle and Samansa The Spy

The effort to dominate other countries has led to many wars. They developed various weapons and tried to destroy what they saw as enemies. However, weapons were not always enough in wars. It was necessary to know what kind of preparations the other party made, what their weapons and military power were. If these are known, you will know what to do and take measures accordingly, so you will have the chance to prevail in your moves. Obtaining such confidential information without permission would naturally be very difficult. The importance of women among spies cannot be denied either. Men's weakness towards them has given significant advantages in doing their job. These include Mata Hari, Krystina Skarberk, Marthe Richard, and Elizabeth Bentley. By the way, it would not be fair not to mention the name Emine Adalet, the very famous first Turkish woman spy. Turkish Mata Hari. The female spy of the Turkish National Intelligence, who provided Turkish Government invaluable information to stay out of World War II. We use the word JASUS for spy which comes from the Arabic verb JASSA (جس), which means researched, asked. Spies played an important role in winning wars. Semensa, which is our subject, is among those who spied on both sides. However, in the old times when the conditions were much more difficult, it is not seen that those who attempted this work were very willing. For example, the period of the spy Semensa we discussed in our article is XVth century. It was out of the question that someone whose ruler had commissioned him to be a spy would oppose it. Semensa was forced to spy by Uzun Hasan during the Otlukbeli war between Mehmed the Conqueror and Uzun Hasan, the ruler of Akkoyunlu. As for the name Semensa, in Persian it means similar to jasmine. Another meaning for Semensa is judicious, honest. He speaks Turkish and there is no information that he is Persian. I haven’t found any information about him anywhere except the Hunkarnama which was my doctoral study.

___

Afanasiy Nikitin. Üç Deniz Ötesine Seyahat. Haz. Serkan Acar. Ankara: TTK, 2019.

Güler, Ayzer. “Giosafat Barbaro Seyahatnamesine göre XV. yüzyılda Rusya ve İran (Metin- İnceleme-Notlandırma)” Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, 2020.

İnalcık, Halil. Devlet-i Aliyye Osmanlı İmparatorluğu Üzerine Araştırmalar-I. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021.

Karlıklı, Şaziye. Emine Adalet Kara Kâküllü Kız. İstanbul: Doğan Kitap, 2020.

Seyyid Mir Ali b. Muzaffer (Ma’âlî), Hünkârnâme, Topkapı Sarayı Hazine Kütüphanesi No. 1417.

Togan, Zeki Velidi, “Büyük Türk Hükümdarı Şahruh”, Edebiyat Fakültesi Türk Dili Edeb iyatı Dergisi III (1949): 520-538.

Woods, John E. 300 Yıllık Türk İmparatorluğu Akkoyunlular. Çev. Sibel Özbudun. İstanbul: Milliyet Yayınları, 1993.

___