KUTADGU BİLİG’DE SEMBOLLER ÜZERİNDEN BUDİST ETKİ

İlk İslami dönem eserlerinden olan Kutadgu Bilig sembolik ifadelerle oluşturulmuş alegorik bir eserdir. Eserdeki en önemli semboller de dört ana kahraman olan Küntogdı, Aytoldı, Ögdilmiş ve Odgurmış’tır. Bu kahramanlar göz önünde bulundurulduğunda görülecektir ki pek çok kültür, dil ve din etkileşimi onlar ya da kullandıkları eşyalar üzerinden verilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda Kutadgu Bilig ilk Türk-İslami dönem eseri olmakla birlikte, eserdeki satır altları tam olarak incelendiğinde başka milletlerin ve dinlerin kalıntılarıyla karşılaşmak mümkündür. Bu din kalıntılardan biri de Budizm’dir. Budizm’in Türkler arasında ne zaman yayılmaya başladığı tam olarak bilinmemekle birlikte Budist etki 9. yüzyılda daha yoğun bir şekilde kendini göstermeye başlamış ve Uygurların tamamının Müslümanlığa dâhil olduğu 13-14. yüzyıla kadar devam etmiştir. Kutadgu Bilig’in yazıldığı coğrafya incelendiğinde görülür ki bu coğrafyada farklı dinler bir arada yaşamış ve pek çok eser de burada paralel olarak yani hem Budist hem de İslami olarak yazılmıştır. Kutadgu Bilig’de de Budist etkiyi görmek mümkündür. Bu çalışmada, Kutadgu Bilig’de yer alan Budist semboller üzerine bir inceleme yapılacaktır.

BUDIST EFFECT ON SYMBOLS IN KUTADGU BİLİG

Kutadgu Bilig, one of the first Islamic period works, is an allegorical work created with symbolic expressions. The most important symbols in the work are Kuntogdı, Aytoldı, Ogdilmis and Odgurmıs, which are the four main heroes. When these heroes are considered, it will be seen that many cultural, language and religion interactions have been tried to be given through them or the items they use. In this context, although Kutadgu Bilig is the first Turkish-Islamic period work, it is possible to encounter the remnants of other nations and religions when the sub-lines in the work are examined in full. One of these religions is Buddhism. Although it is not known exactly when Buddhism started to spread among Turks, the Buddhist influence started to show itself more intensively in the 9th century and it continued until the 13-14 century when all the Uighurs were included in Islam. When the geography in which Kutadgu Bilig was written is examined, it is seen that different religions lived together in this geography and many works were written here in parallel, both Buddhist and Islamic. It is possible to see the Buddhist influence in Kutadgu Bilig. In this study, an investigation will be made on the Buddhist symbols in Kutadgu Bilig.

Kaynakça

ARAT, R. R. (1994). Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.

BEER, R. (2003). The handbook of Tibetan Buddhist Symbols. Chicago: Serindia Publication. Chicago, 2003

BUSWELL, R. E. (2003). Encyclopedia of Buddhism. Volume 1-2. Macmillan, Thomson Gale. USA.

BUSWELL, R. E. – D. S. LOPEZ (2013). The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press Princeton and Oxford

COOPER, J. C. (1987). An Illustrated Encyclopaedia of Traditional Symbols. London: Thames and Hudson.

ÇAĞATAY, S. (1968). ‘Kutadgu Bilig’de Odgurmış’ın Kişiliği’. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı- Belleten. Ankara. s. 39-49.

ÇAĞATAY, S. (1970). ‘Kutadgu Bilig’de Ögdülmiş’, Türk Kültürü, S. 98, Ankara: 1970, s. 27- 44.

ELIADE, M. (2005). Dinler Tarihi, İnançlar ve İbadetlerin Morfolojisi. (Çev. Mustafa Ünal). Konya: Serhat Kitabevi.

Hindu Astrology and insight. 2011. https://www.scribd.com/doc/291525985/Hindu- Astrology-An-Insight. Erişim Tarihi: 01.09. 2019.

İNALCIK, H. (1966). ‘Kutadgu Bilig’de Türk ve İran Siyaset Nazariye ve Gelenekleri’. Reşid Rahmeti Arat İçin. Ankara: Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü. s. 259-271.

IRONS, E. A. (2008 ). Encyclopedia of Buddhism. New York: Infobase Publishing.

GULCALI, Z. (2015). Eski Uygurca Altun Yaruk Sudur’dan “Aç Bars” Öyküsü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

KAÇALİN, M. S. (2019). Kutadğu Bilig Metin. İstanbul.

KAFESOĞLU, İ. (1970). “Kutadgu Bilig ve Kültür Tarihimizdeki Yeri”. İ.Ü.E.F. Tarih Enstitüsü Dergisi, İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası. s. 1-38.

KAYA, C. (1994). Uygurca Altun Yaruk, Giriş-Metin ve Dizin, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

ODA, J. (2010). A Study of the Buddhist Sūtra Called Säkiz Yükmäk Yaruk or Säkiz Törlügin Yarumış Yaltrımış in Old Turkic. Text Volume I. Kyoto: Hōzōkan.

PATHAK, A. (2016). “Throne-Āsandī, Pāllanka, Siṃhāsana: An Indian Perspective”. Indian Journal of History of Science, 51. 4. pp. 576-584

REVİRE, N. (2017). ‘Solar Symbolism in Early Buddhist Literature’. Berliner Indologische Studien Berlin Indological Studies. Ed. Gerd J.R. Mevissen and Jürgen Neuss. Weidler Buchverlag.

ROUX, J-P. (2011). Eski Türk Mitolojisi. Ankara: BilgeSu Yayıncılık.

SOOTHİLL, W. E.-L. HODOUS (1937). A Dictionary of Chinese Buddhist Terms, London 1937.

TEKİN, Ş. (1966). “Buyan Evirmek (Sevâbın Tevcihi). Reşid Rahmeti Arat İçin. Ankara: Türk Kültürü Araştırma Enstitüsü. s. 390-411.

The Encyclopedia of Religion. Mircea Eliade editor in chief, 1-16 volume. Macmillan Publishing Company, Newyork: 1987.

THOMPSON, R. L. (1989). Vedic Cosmography and Astronomy. Los Angeles: Bhaktivedanta Book Trust.

TOKYÜREK, H. (2019). Eski Uygur Türkçesinde Budizm ve Manihaizm Terimleri. Anakara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

ZIEME, P. (1985). Budistische Stabreimdichtungen der Uiguren. Berlin: Deutsche Akademie der Wissenschaften der DDR. Zentralinstitut für Alte Geschichte und Archeologie. Schriften zur Geschichte und Kultur des Alten Orients.

https://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_deta ils/collection_image_gallery.aspx?assetId=1161377001&objectId=225512&partId= 1 (Erişim Tarihi: 13.08.2019)

Kaynak Göster