RUSYA’DA SANSÜRÜN ORTAYA ÇIKIŞI VE I. PETRO DÖNEMİNDEKİ DÖNÜŞÜMÜ

İnsanın otorite ile olan ilişkisi, her toplumun kendi tarihi sürecinde farklı yollarla gelişmiştir. Bu gelişmeler yazının icadından önce sözel bir belleğin ürünüyken, yazı ile birlikte somut artsüremli niteliğe bürünmüştür. Rusya’da Hristiyanlığın kabulü ile yazılı gelenek ortaya çıkmıştır. Bu geleneğin gelişmesiyle otoritenin etkisi de yazılı kaynaklar üzerine yoğunlaşmıştır. Öyle ki sansür, Rusya coğrafyasında ilk başta dinî otoritenin silahı olmuştur. XVIII. yüzyıl başlarında I. Petro dönemi ile devlet yönetiminin dini otorite ile zıtlaştığı görülmektedir. Bir nevi çift kutuplu yönetim kendini göstermiştir. Erken dönem Rusça kaynaklarda dini metinler üzerinden etkisini gösteren sansür, I. Petro dönemiyle kısmen devletin dünyevileşme aracı olmuştur. Nitekim dini metinler ile ortaya çıkan sansür, I. Petro ile dünyevi bir güce dönüşerek Batılılaşma sürecinde araç olarak kullanılmış ve daha sonraki dönemlerde sistemli hâle gelmiştir. Keza matbaa gelişerek ruhban sınıfının kısıtladığı kaynakların önü açılmış ve kültürel dönüşüm hızlanmıştır. Bu çalışmada Rusya’da sansürün çıkışı tarihsel yönden ele alınarak sistemleşme sürecine girdiği I. Petro dönemindeki dönüşümü incelenecektir.

THE EMERGENCE OF CENSORSHIP IN RUSSIA AND ITS TRANSFORMATION IN THE AGE OF PETER I

The relationship of man with authority has developed in different ways in the historical process of each society. While these developments were the product of a verbal memory before the invention of writing, they took on a concrete diachronic nature with the writing. Written tradition emerged with the adoption of Christianity in Russia. With the development of this tradition, the influence of authority has also focused on written sources. In this context, censorship was the weapon of religious authority at first in Russian geography. At the beginning of the 18th century, it was seen that the government of Peter I was in contrast with the religious authority. In other words, a kind of bipolar governance showed itself. Censorship, which showed its effect on religious texts in early Russian sources, became a means of secularization of the state in this period. As a result, censorship, which first appeared with religious texts, was transformed into a worldly power with Peter I and used as a tool in Westernization and became systematic in later periods. Likewise, typography developed and the written resources restricted by the clergy were paved and cultural transformation was accelerated. In this study, the emergence of censorship in Russia from the historical point of view and its transformation in the period of Peter I will be examined.

Kaynakça

ACAR, K. (2009). Rusya: Ortaçağ’dan Sovyet Devrimi’ne. İstanbul: İletişim Yayınları.

BLYUM, A. V. (2011). Russkiye Pisateli o Tsenzure i Tsenzorah ot Radişçeva do Naşih Dney: 1790-1990. Sankt-Peterburg: Poligraf.

ENGELGARDT, N. A. (1904). Oçerk İstorii Russkoy Tsenzurı v Svyazi s Razvitiem Peçati (1703-1903). Sank-Peterburg: İzdanie A. O. Ouvorina.

JIRKOV, G. V. (2001). İstoriya Tzenurı v Rossii XIX-XX vv. Moskva: Aspekt Press.

KAZAKOVA, N. A. – Y. S. LURYE (1955). Antifeodalnıye Yeretiçeskiye Dvijeniya na Rusi XIVnaçala XVI veka. Moskva-Leningrad: İzdatelstvo Akademii Nauk SSSR.

KOJANÇIKOV, D. E. (1863). Stoglav, Sanktpeterburg: v Tipografii Imperatorskoy Akademii Nauk.

LAZAREV, B. M. – B. Y. IVANOV (1978). “Tsenzura”. Bolşaya Sovetskaya Entsiklopediya. Erişim Tarihi: 28.12.2019. http://bse.sci-lib.com/article120488.html

MCCORMICK, J. – M. MACINNES (2017). Versions of Censorhip. New York: Routledge.

Ministerstvo Narodnоgo Prosvşçeniya (1862). Sbornik Postanovlenıy i Rasporyajenıy po Tsenzur s 1720 po 1862 god (Polnoye Sobraniye Zakonov t. VI), Sankt-Peterburg v Tipografii Morskоgo Ministerstva: 3-4.

NABOKOV, V. (2016). Yetenek. (çev. Sabri Gürses). İstanbul: İletişim Yayınları.

PEKARSKI, P. (1862). Nauka i Literatura pri Petre Velikom. Tom II. Sank-Peterburg: Tovarişçestva Obşçestvennaya Polza.

PEKARSKI, P. (1867). Redaktor, Sotrudniki i Tsenzura v Russkom Jurnale 1755-1764 godov. Sank-Peterburg: Tipografiya Imperatorskoy Akademii Nauk.

POTANOV, Y. A. (2018). Rossiyskoye Zakonodatelstvo o Tsenzure. XVIII-naçalo XX veka. Moskva: Yurayt.

REYFMAN, P. S. (2015). Tsenzura v Dorevolyutsionnoy, Sovetskoy i Postsovetskoy Rossii. Moskva: Probel.

SKABIÇEVSKI, A. M. (1892). Oçerki Istorii Russkoy Tsenzurı (1700-1863). Sankt-Peterburg: İzdaniye F. Pavlennova.

VSEVOLODSKIY-GERNGROSS, V. N. (1957). Russkiy Teatr. Ot Istokov do Seredinı XVIII v. Moskva: İzdatelstvo Akademii Nauk SSSR.

BROKGAUZ, F. A. – İ. A. YEFRON (1890-1907). Entsiklopediçeskiy Slovar. (Erişim Tarihi: 25.11.2019). http://www.vehi.net/brokgauz/

DAL, V. İ. (2008). “Tsenzura”. Tolkovıy Slovar Jivago Velikorusskogo Yazıka. (Erişim Tarihi: 25.11.2019). http://slovardalja.net/word.php?wordid=42638

Kutsal Kitap-Yeni Dünya Çevirisi, Vaiz 12: 1-14. (Erişim Tarihi: 27.12.2019). https://www.jw.org/tr/yayinlar/kutsal-kitap/bi12/kitaplar/vaiz/12/

NABOKOV, V. (1962). Dar. New York: İzdatelstvo Imeni Çehova. (Erişim Tarihi: 20.02.2020). http://lib.ru/NABOKOW/dar.txt_with-big-pictures.html#2

TRAHTENBERG, L. A. (2005). “Sumasbrodneyşiy, Vseşuteyşiy i Vsepyaneyşiy Sobor”. Odissey: Çelovek v İstorii. Moskva: Nauka: 89-118. (Erişim Tarihi: 20.12.2019). http://ec-dejavu.ru/v-2/Vseshut_sobor.html

Kaynak Göster