Establishment of the british protectorate ın northern mesopotamıa during the end of world warı /the great war

Birinci Dünya Savaşı sonrasında, doğrudan emperyalist yöntemlerin kullanılmasını zorlaştıran yenikoşullar nedeniyle ingiltere Musul vilâyetinin Kürt bölgeleri üzerinde bir yönetim düzeni kurmaktazorlandı. Öncelikle Kuzey Mezopotamya'da kendi koruması altında özerk bir Kürt devleti -ya dadevletleri- kurmayı amaçladı. Bu nedenle 1918 ve 1920 yılları arasında birçok farklı yöntem denedi.Fakat hem Musul vilayetiyle ilgili savaş sonrası koşullarının yarattığı hukuki belirsizlikler, hem devilayetin toplumsal bünyesindeki iç dinamikler bu girişimlerin sonuç vermesini engelledi. 1920 yılıbaşlarında Kürdistan planının uygulanamayacağı anlaşılınca, ingiliz yönetim çevrelerinde bölgedengeri çekilme tartışmaları ön plana çıktı. Tartışmalar, Irak devletinin kurulmasından sonra da devametti. Tartışmaların temelinde, Kürt sorununun ingiltere'nin başını ağrıtmaya devam etmesi yatıyordu.Aynı yıl Türkiyenin de soruna dâhil olması, sorunu ingiltere açısından daha içinden çıkılmaz bir halegetirdi. Fakat stratejik-ekonomik kaygı ve öncelikler, ingilterede Musul vilayetini muhafaza etmeseçeneğinin ağırlık kazanmasını sağladı. Milletler Cemiyeti Konseyinin Musulun geleceğiyle ilgiliolarak, vilayetin ingiliz mandası altındaki Irak Devleti ile birleşmesini öngören nihai kararınıaçıklamasından sonra, ingiltere, Konseyin çağrısına uyarak, Kürt halkının korunmasını güvence altınaalan gerekli yönetsel önlemleri hayata geçirdi. Bu çerçevede, gelecekte bir Kürt devletininoluşturulmasını sağlamak amacıyla bir Kürt ulusal kimliği inşa edildi. Yukarıda özetlenen süreç veingiltere'nin Kürt sorunuyla ilgili algısı, ingiliz, Osmanlı ve Irak arşiv malzemesi kullanılarakincelenmiştir.

Birinci dünya savaşı sonrası dönemde kuzey mezopotamya da ingiliz himayesinin kurulması

In the aftermath of the First World War, because of the new conditions challenging the use of directimperial methods, Britain had difficulties in the establishment of the administration over the Kurdishregions inMosul. It aimed to create an autonomous Kurdish stateor statesin northern Mesopotamiato be governed under its protection. It therefore used various different methods between the years 1918and 1920. For both the legal uncertainties surrounding Mosul and the internal dynamics within thesocial structure those attempts were proven futile. As it was understood that the Kurdistan schemecould not be fulfilled, debates on retreat came into prominence. Kurdish question came yet once againat the top of the problems Britain faced in Iraq after the creation of that state. The question got evenmore troublesome when Turkey stepped in. After the League of Nations Council announced its finaldecision on the future of Mosul and ruled that Mosulwould be united with the State of Iraq under aBritish mandate, Britain, upon Council s invitation took the necessary administrative measures toguarantee the protection of the Kurdish people. Thus, a Kurdish national identity, to enable the creationof a Kurdish state in the future, was built. Using mainly the British, Ottoman and Iraqi archivalmaterial has been inquired about Britain s perception of the Kurdish question and its reasons forfailure.

___

  • Monographies
  • Al-Jumaily, Qassam, Irak ve Kemalizm Hareketi (1919–1923). Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi 1999.
  • Bell, Florance (ed.), The Letters of Gertrude Bell, II. London: Ernest Benn, 1927.
  • Bell, Gertrude L., The Arab of Mesopotamia , Basra, 1917.
  • Busch, Briton C., Britain, India and the Arabs (1914–1921). Los Angeles: University of California Press, 1971.
  • Busch, Briton C., Mudros to Lausanne: Britain’s Frontier in West Asia, 1918-1923. Albany: State University of New York Press, 1976.
  • Eagleton, Clyde, International Government. New York: The Ranold Press, 1957.
  • Edmonds, Cecil J., Kurds, Turks and Arabs: Politics, Travel and Research in North-Eastern Iraq 1919-1925. London: Oxford University Press, 1957.
  • Foster, Henry A., The Making of Modern Iraq: A Product of World Forces. London, Williams and Norgate, 1936.
  • Hay, William R., Two Years in Kurdistan, Experiences of a Political Officer, 1918–1920. London: Sedgwick and Jackson, 1921.
  • Helmreich, Paul C., From Paris to Sevres: The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919–1920. Columbus: Ohio State University Press, 1974.
  • Howard, Harry N., The Partition of Turkey: A Diplomatic History 1913–1923. New York: Howard Fertig, 1966.
  • Hurewitz, Jacob C., Diplomacy in the Near and Middle East: A Documentary Record 1914–1956, II. New York: D. Van Nostrand, 1958.
  • Kedourie, Elie, England and the Middle East. The Vital Years: 1914–1921. London: Bowes and Bowes, 1956.
  • Longrigg, Stephen H., Iraq 1900 to 1950: A Political, Social and Economic History. Beirut: Oxford University Press, 1968.
  • McDowall, David, A Modern History of the Kurds. London: I. B. Tauris, 1997.
  • Nevakivi, Jukka, Britain, France and the Arab Middle East 1914-1920. London: Athone Press, 1963.
  • New Age, xxxii (1923), 213–14.
  • Saral, Ahmet H., Türk İstiklâl Harbi , Güney Cephesi, IV. Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Harp Tarihi Dairesi, 1966.
  • Sluglett, Peter, Britain and Iraq, 1914–1932 . London: Ithaca Press, 1976.
  • Smuts, Jan C., The League of Nations: A Practical Suggestion. London: Hodder and Stoughton, 1918.
  • Stivers, William, Supremacy of Oil: Iraq, Turkey and the Anglo-American World Order, 1918–1930.
  • London: Cornell University Press, 1982.
  • Toynbee, Arnold J., Survey of International Affairs, 1925, The Islamic World, I. London: Humphrey Milford, 1927.
  • Wilson, Arnold T., Mesopotamia, 1917–1920: A Clash of Loyalties. A Personal and Historical Record. London: Oxford University Press, 1931. Official Publications
  • Documents on British Foreign Policy, 1919–1939, I/II. London: His Majesty’s Stationary Office, 1948.
  • Documents on British Foreign Policy, 1919-1939, I/IV. London: Her Majesty’s Stationary Office, 1952.
  • Documents on British Foreign Policy, 1919–1939, I/VIII. London: Her Majesty’s Stationary Office, 1958.
  • Great Britain, Colonial Office, Report on Iraq Administration, October 1920 to March 1922. London: His Majesty’s Stationary Office, 1922.
  • Great Britain, Colonial Office, Report on Iraq Administration, April 1922 to March 1923. London: His Majesty’s Stationary Office, 1923.
  • Lozan Telgrafları – Türk Diplomatik Belgelerinde Lozan Barış Konferansı, Şubat-Ağustos 1923, II. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1990.
  • Review of the civil administration of Mesopotamia compiled by Miss Gertrude L. Bell for the acting civil commissioner, Parliamentary Papers, Cmd. 1061 (1920).
  • Türkiye Büyük Millet Meclisi Gizli Celse Zabıtları, (Turkish National Assembly minutes of the secret sessions), I. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi Basımevi, 1980.
  • Archival Materials
  • Başbakanlık Osmanlı Arşivi (Prime-ministry Ottoman Archives), Dâhiliye Nezâreti Kalem-i Mahsusu (Interior Ministry Secretariat), 50-3/25, 53-3/65.
  • British Library, India Office Records, Political and Secret Department Records 1756-c1950, 10/781, 10/782, 10/818.
  • Dār al-Kutub wa al-Wathā'iq al-'Irāqiyyah (Iraq National Library and Archives), 808-t/4/1, 208- S.65/16/6.
  • United Kingdom National Archives, Public Record Office, Air Force Papers, 20/512, 20/513.
  • United Kingdom National Archives, Public Record Office, Cabinet Office Papers, 27/1, 27/24.
  • United Kingdom National Archives, Public Record Office, Foreign Office Papers, 371/3384, 3385, 3407, 4149, 4156, 4161, 4191, 4192, 4193, 5048, 5068, 5069, 5227, 5228, 5229, 5230, 5231, 5232, 6346, 6347, 7772, 7781, 9004, 9009, 10824, 11458.
  • United Kingdom National Archives, Public Record Office, Foreign Office Papers, 608/95/365.
  • United Kingdom National Archives, Public Record Office, Foreign Office Papers, PRO 30/52/104.