KAZAKİSTAN’DA YAPILMIŞ ‘AT KÜLTÜRÜ’ VE ‘ATÇILIK TERMİNOLOJİSİ’ İLE İLGİLİ ÇALIŞMALAR ÜZERİNE BİR BİBLİYOGRAFYA DENEMESİ

At, eski zamanlardan beri Türk toplumunda önemli bir yere sahip olmuştur. Orta Asya coğrafyasında gerek arkeolojik kazılardan elde edilen buluntular gerekse de kaya resimlerindeki at tasvirleri çok eski dönemlerden beri atın bozkır göçebelerinin hayatlarındaki yerini göstermesi bakımından dikkate değerdir. At yetiştiriciliği ile at binme kültürünün dünyanın farklı coğrafyalarına Orta Asya bozkırlarından yayıldığı bilinmektedir. Bugünkü bilgiler ışığında atın evcilleştirilme süreci yaklaşık bin yıl daha geriye gitmektedir. At, Kazakistan’ın kuzeyindeki Botai kültür çevresinde MÖ 2500’lü yıllara tarihlendirilen bir zamanda evcilleştirilmiştir. Atın temel besin kaynakları arasında yer aldığı Kazakistan’da at yetiştiriciliği son derece önem arz etmektedir. Bu makalede atçılık ve at kültürü ile ilgili Kazakistan’da yapılmış çalışmaların bir bibliyografyasına yer verilecektir. Dili Kazakça olan çalışmalar ağırlıklı olmak üzere konuyla ilgili Rusça eserler de araştırmacılara yol göstermek amacıyla çalışmaya dâhil edilmiştir. Bibliyografya, yazar soyadına göre alfabetik olarak sıralanmıştır. Makalenin Kazakistan’da at kültürü, at yetiştiriciliği ve atçılık gibi konular üzerinde çalışma yapacak araştırmacılara yol göstermesi hedeflenmektedir.

A BIBLIOGRAPHY ATTEMPT ON THE STUDIES ABOUT “HORSE CULTURE” AND “HORSE BREEDİNG” TERMINOLOGY MADE IN KAZAKHSTAN

The horse has had an important place in Turkish society since ancient times. In Central Asia, the findings from archaeological excavations and horse depictions in rock paintings have been remarkable in terms of showing the place of the horse in the lives of steppe nomads from time immemorial. It is known that the culture of horse riding and horse husbandry spread to different parts of the world from the Central Asian steppes. In the light of today’s information, the domestication process of the horse goes back about a thousand years. The horse was domesticated at a time dated to 2500 BC around the Botai culture in northern Kazakhstan. Horse breeding is extremely important in Kazakhstan, where horse is one of the main food sources.This article encompasses a bibliography of the studies carried out in Kazakhstan on horse breeding and horse culture. Besides the studies mainly in Kazakh language, the pertinent studies in Russian were also included in the study in order to guide researchers for further readings. The bibliography is listed alphabetically by authors’ surname. The article is aimed to guide researcherswho will work on issues such as horse culture, horse breeding and horse training in Kazakhstan.

Kaynakça

ÄBDİRÄSİLOVA, B. (2006). “At äbzelderin jasaw öneriniñ qır-sırı”. Öner Älemi. V-VI/11: 24- 25.

ÄBDİSATTARULI, R. (2005). “At äbzelderi”. Azamat. III/3: 10.

ÄBİŞULI, S. (2013). Tulpardıñ tuyağı men örilgen tarix. Aday jılqısı jaqında. Almatı: İnform A baspası.

ÄKİMBEKOV, B. (1984). Etti-sütti jılqı şaruwaşılığı. Almatı.

ÄLJANOV, O. (1895). “Mal dertiniñ waqıtında Qazaqtardıñ nanğıştığı”. DWG. No: 48.

ALDABERGENOV, T. (1939). Meniñ tabın jolımen jılqı ösirüwdegi täjiriybem. Alma-ata: Qazaq memleket baspası.

ALTINBAYEV, Q. (1966). “Tulpar tuwralı anız”. QÄ. No: 4.

AMANGELDİ, A. (2002a). “Jılkı malına baylanıstı ölşem atauwları”. Tiltanım. 3: 111-112.

AMANGELDİ, A. A. (2002b). “At leksemasına baylanıstı turaqtı söz tirkesteri”. Sovremennıye problemı filologiyi sbornik nauçnıh trudov. Öskemen: ŞQMU baspası: 12-18.

AMANGELDİ, A. A. (2002c). “Abaydıñ ‘Attıñ sını’ öleñindegi jılqı malına baylanıstı söz oramdarı”. Abay şığarmaşılığınıñ älewmettik-filosofiyalıq, ujdandıq jäne sayasi äleweti men qazirgi zaman attı respublikalıq ğılımiy-teoriyalıq konferentsiyanıñ materialdarı. Öskemen: 160-164.

AMANGELDİ, A. A. (2002d). “Jılqı malına baylanıstı sözder men söz tirkesteriniñ taqırıptıq toptarı”. Tiltanım. 4: 108-115.

AMANGELDİ, A. A. - A. Ş. JILQIBAYEVA (2003). “Jılqı malına baylanıstı maqal-mätelderdiñ semantika-grammatikalıq qurılısı”. Qazaqstandağı memlekettik tildiñ bügingi axuwalı men damuw bolaşağı attı xalıqaralıq ğılımiy-praktikalıq konferentsiyanıñ materialdarı. Öskemen: 95-99.

AMANGELDİ, A. A. (2004a). “Analitikalıq täsil arqılı jasalğan jılqı malına baylanıstı sözder”. İzdenis. 4: 101-104.

AMANGELDİ, A. A. (2004b). “Jılqı malına baylanıstı sintetikalıq täsil arqılı jasalğan sözder”. S. Amanjolov oquwları attı xalıqaralıq ğılımiy-praktikalıq konferentsiya materialdarı. Öskemen: 26-29.

AMANGELDİ, A. A. (2005a). “Jılqı malına baylanıstı frazalıq edinitsalardıñ jasaluw joldarı”. İzenis. III/2: 90-96.

AMANGELDİ, A. A. (2005b). “Jılqı malına baylanıstı payda bolğan ırım-tıyımdardıñ etnolingvistikalıq siypatı”. S. Amanjolov oquwları attı xalıqaralıq ğılımiy-praktikalıq konferentsiyanıñ materialdarı. Öskemen: 174-179.

AMANGELDİ, A. A. (2005c). “Jılqınıñ dene müşeleriniñ atawları, sını jäne bäyge attıñ babı”. Ult Tağılımı. 1: 214-218.

AMANGELDİ, A. A. (2006a). “Jılqı malına baylanıstı leksika-semantikalıq täsil arqılı jasalğan sözder”. Qazaq memlekettik ulttıq universitetiniñ Filologiya xabarşısı. II/92: 17-19.

AMANGELDİ, A. A. (2006b). “Jılqı malına baylanıstı tildik edinitsalardı ‘ğalamnıñ tildik beynesi’ teoriyası turğısınan zerttew”. Orta Aziya jäne Qazaqstan: Türki örkeniyetiniñ bastawı attı xalıqaralıq ğılımiy-praktikalıq konferentsiyanıñ materialdarı. Taraz: 131- 134.

AMANGELDİ, A. A. (2006c). “Jılqı malınıñ tüsine baylanıstı jalañ atawlar tabiğatı”. Memlekettik tildiñ axuwalı, problemaları jäne onı şeşüw joldarı attı xalıqaralıq ğılımiy-praktikalıq konferentsiyanıñ materialdarı. Öskemen: 228-238.

AMANGELDİ, A. A. (2007a). “İ. Esenberlinniñ ‘Köşpendiler’ romanındağı jılqığa qatıstı käsibi leksika”. QR UĞA Xabarları Filologiya seriyası. 6: 72-76.

AMANGELDİ, A. A. (2007b). “İ. Esenberlinniñ şığarmalarındağı jılqınıñ tür-tüsine qatıstı leksika (‘Köşpendiler’ tarixı trilogiyası boyınşa)”. Ult Tağılımı. 4: 324-329.

AMANGELDİ, A. A. (2008a). İ. Esenberlinniñ ‘Köşpendiler’ romanındağı jılqı atawlarınıñ etnolingvistikalıq mäni. Almatı: S. Amanjolov atındağı Şığıs Qazaqstan memlekettik universiteti. (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiyanıñ avtoreferatı).

AMANGELDİ, A. A. (2008b). “İ. Esenberlinniñ ‘Köşpendiler’ romanındağı jılqığa qatıstı teñewlerdiñ leksika-semantikalıq toptarı”. QR UĞA Xabarları Filologiya seriyası. 1: 45-48.

AMANQULOV, M. (2012). “Qamşınıñ qasiyeti”. Mektep. X/111: 92-93.

ARĞINBAYEV, X. (1963). Mal awruwların emdewdegi Qazaqtıñ xalıqtıq täjiriybesi tuwralı. Almatı.

ARĞINBAYEV, X. (1969a). “Qazaqtıñ er-turman jabdıqtarı”. Kazaxstan v XV-XVIII vekax (Voprosı sotsialno-politiçeskoy istorii). Alma-ata: Akademiya nauk kazaxskoy SSR: 171-202.

ARĞINBAYEV, X. (1969b). Qazaqtıñ mal şaruwaşılığı jayında etnografiyalıq oçerk. Almatı: Qazaq SSR’niñ ğılım baspası.

ARĞINBAYEV, X. (1990). “Ata-babamız maldı da emdey bilgen”. Zerde. No: 3.

ARĞINBAYEV, X. (2013). “Qazaq xalqınıñ qolöneri”. Klassikalıq zerttewler Tom 22. Almatı: Ädebiyet älemi: 178-280.

ARINOV, T. - Ş. DÄWLETQULOVA (1986). “At jalın tartıp mingenşe”. Qazaqstan äyelderi. 2: 23-24.

ARINOV, T. (1970). “Bäygege baylanıstı birer söz”. İzvestiya AN KazSSR seriya obşestvennaya. 5: 56-60.

ASANBAYEV, T. Ş. - J. J. VAXİTOV (2014). Jılqı şaruwaşılığı qımız jäne etin öndirüw texnologiyası. Pavlodar: Kerekü baspası.

ASQANBAYEV, A. (1987). Jılqı asıldandıruw. Alma-Ata.

At äbzelderi (1994). Ana Tili. 2 jeltoqsan 1994. No: 48.

AWPBAYEV, J. (1987). Er qanatı. Almatı: Qaynar baspası.

AYDAWBAYULI, Q. (1996). At pen bap. Ölgiy.

AYTBAYEVA, N. - R. AYTBAYEVA (2010). “Er-turman, at äbzel atawları”. Ult Tağılımı. 2: 231-234.

AYTBAYEVA, N. K. (2007). Qazaq tilindegi jılqığa qatıstı atawlardıñ leksika-semantikalıq jäne düniyetanımdıq siypatı. Almatı: Abılayxan atındağı Qazaq xalıqaralıq qatınastar jäne älem tilderi universiteti. (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

ÄZİYEVA, A. (2014). “Er-turman äbzelderi”. Dästür. IV/35: 50-53.

BABALIQOV, J. (1985). “Er toqım”. Jalın. No: 1.

BABALIQOV, J. (1986). Mal awruwlarınıñ Qazaqşa atawları. Almatı: Qaynar baspası.

BABALIQULI, J. (1987). “Er-toqım”. Er qanatı. Almatı: Qaynar baspası: 259-278.

BABALIQULI, J. (1991). “Qamşıger”. Aray jurnalı. No: 2.

BABALIQULI, J. (2005.06.25). “Jılqınıñ tüsi, biz munı bilemiz be?”. Egemen Qazaqstan.

BAYTELİYEVA, J. D. (2005a). “Jılqı atawlarına baylanıstı xalıqtıq ölşemderdiñ etnolingvistikalıq tabiğatı”. Türki xalıqtarı ädebiyeti tarixınıñ özekti mäseleleri: ötkeni, bügini jäne erteñi. Xalıqaralıq ğılımi-teoriyalıq konferentsiya materialdarı. Taraz: M.X. Dulati atındağı Taraz memlekettik universiteti: 229-230.

BAYTELİYEVA, J. D. (2005b). “Jılqı malı atawlarınıñ frazeologizmderde berilüwi”. Jas Ğalım attı Respublikalıq ğılımiy-praktikalıq konferentsiya materialdarı. Taraz: Taraz memlekettik pedagogikalıq institutı: 83-86.

BAYTELİYEVA, J. D. (2006a). “Jılqı malına qatıstı birer maqal-mätelderdiñ etnolingvistikalıq siypatı tuwralı”. QazUU Xabarşısı. IV/94: 153-156.

BAYTELİYEVA, J. D. (2006b). “Söz sırına üñilsek (jılqı şaruwaşılığında qoldanılatın birer atawlardıñ etimologiyası jayında)”. QazUU Xabarşısı. VI/96: 89-91.

BAYTELİYEVA, J. D. (2006c). “Qazaq xalqınıñ salt-dästüri, nanım-senimi negizinde qalıptasqan jılqı atawlarına baylanıstı frazeologizmder”. Tiltanım. 4: 83-87.

BAYTELİYEVA, J. D. (2007a). “Jılqı malınıñ sını men babına qatıstı atawlardıñ semantikalıq erekşelikteri”. Ö. Aytbayulı jäne til biliminiñ mäseleleri. Xalıqaralıq ğılımiy-teoriyalıq konferentsiya materialdarı. Almatı: A. Baytursınov atındağı til bilimi institutı: 218- 221.

BAYTELİYEVA, J. D. (2007b). “Jılqı tür-tüsine qatıstı atawlardıñ mağınalıq, tulğalıq toptarı”. İzdenüwşi. II/04: 11-17.

BAYTELİYEVA, J. D. (2007c). Qazaq tilindegi jılqı malına qatıstı frazeologiyalıq tirkesterdiñ etnomädeniy wäjdemesi. Almatı: Q.A. Yassawi atındağı xalıqaralıq Qazaq-Türik universiteti. (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

BEGİMBETOVA, G. (2004). Jılqı jäne tüye şaruwaşılığı. Almatı: Qaynar baspası.

BEGİMBETOVA, G. S. - A. M. JÜNİSOV (2006). Jılqı şaruwaşılığı: Oquw quralı. Almatı.

BESETAYEV, B. B. (2019). Şığıs Qazaqstannıñ erte köşpeliler däwiriniñ at äbzelderi. Jaña materialdar jäne arheologiyalıq zerttew ädistemesi attı taqırıpta S.M. Aqınjanovtıñ tuwğanına 80 jıl toluwına oray Arheologiya: Ötkeni, bügini, bolaşağı birinşi xalıqaralıq jas ğalımdardıñ ğılımiy-ädistemelik konferentsiya materialdarı. Almatı: Qazaq universiteti: 55-61.

BEYSEN, T. (2012). “Qamşı-Qasiyetti äri qasterli qazına”. Qazaqstan Tarixı: Ädistemelik jurnal. XII/122: 64-70.

BEYSENOVA, M. S. (1997). M. Qaşqaridıñ ‘Diwanu luğat-it türk’ degen eñbegindegi tört tülik mal atawları. Şımkent: M.O. Äwezov atındağı oñtüstik Qazaqstan universiteti (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

BOZIMOV, K. (1995). Jılqı jäne tüye şaruwaşılığı. Almatı: Qaynar baspası.

BÜRKİTBAYEV, Ä. (1986). Sporttıq ulttıq oyın türleri jäne onıñ tärbiyelik mäni. Alma-Ata.

DÄDEBAYEV, J. (1994). Tulpardıñ sını men babı. Almatı: Bastaw baspa üyi.

DÜYSEMBAYEV, K. İ. (1972). Jılqı tuqımın asıldandıruw. Almatı: Qaynar baspası.

DÜYSEMBAYEV, K. İ. (1983). Jılqı ösirüwşiniñ anıqtamalığı. Almatı: Qaynar baspası.

DÜYSEMBAYEV, K. İ. t. b. (1995). Jılqı şaruwaşılığı. Almatı: Azmi baspası.

DÜYSEMBAYEV, K. İ. t. b. (2014). Tabındı jılqı şaruwaşılığındağı surıptaw, kütip-bağuw jäne azıqtandıruw jumıstarın uyımdastıruw boyınşa usınıstar. Şımkent.

ERİMBETOV, M. (1995). Kökparşılar: derekti xikayat. Almatı: Balawsa baspası.

ERMEKOV, Ä. (1962). “Qazaqtıñ malşılıq leksikası jöninde”. Qazaqstan mektebi. No: 2.

HURLANULI, A. D. (2014.03.12). “Tulparterapiya”. Egemen Qazaqstan: 4.

İBRAGİMOV, M. (1890). “Delbe bolgan atqa em”. DWG. No: 51.

İLİYASULI, Q. (2007). “Tulpardıñ tegi tüsinde emes, tuwmısında”. Jaz Qazaq. No: 19.

İSXAN, Q. J. (2007). Qulındardıñ tuwıluw merzimine baylanıstı minis jılqı tuqımdarınıñ uşqırlıq sapası. Almatı: Mal Şaruwaşılığı jäne veterinariya ğılımiy öndiristik ortalığı. (Awıl Şaruwaşılığı ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

İSXAN, Q. J. (2009). Jılqı şaruwaşılığı: Oquw quralı. Almatı: AgroUniversitet baspa ortalığı.

İZMAİLOV, T. O. (1987). Mal fiziologiyası. Almatı: Qaynar baspası.

JÄLELULI, İ. Q. (2009). Jılqı şaruwaşılığı: Oquw quralı. Almatı: AgroUniversitet baspa ortalığı.

JANÄBİLEV, Ş. (1982). Qazaqşa mal atawları. Almatı: Qaynar baspası.

JAROKOV, T. (1963). Jılqışı. Almatı: Jazuwşı baspası.

Jılqı jäne tüye awruwları (1978). Almatı: Qaynar baspası.

Jılqı malında bolatın türli awruwlardı emdew (1883). DWG. No: 13-14.

KÄMÄLAŞULI, B. (2006). Qazaqtıñ dästürli qusbegiligi jäne atbegiligi. Almatı: Öner baspası.

KÄMELXANULI, M. (2004). “Tülik atawları”. R. Sızdıqova jäne Qazaq til biliminiñ mäseleleri (Konferentsiya Jiynağı). Almatı.

KEÑES, R. - S. TÜGEL (2007). Qazanat. Almatı: Taymas baspası.

KERİMBAYEV, D. (1968). Qazaqstannıñ jılqı şaruwaşılığı. Almatı: Qaynar baspası.

KERİMBAYEV, D. - K. DÜYSEMBAYEV (1974). Qazaqstannıñ jılqı şaruwaşılığı. Almatı.

KERİMBAYEV, D. - K. DÜYSEMBAYEV (1950). Jılqı ösirüw: Oquw quralı. Almatı.

KÖPİŞ, Ä. - R. SATAY (2001). Atqa min qazaq!. Almatı: Öner baspası.

MAMBETJANOV, B. - S. ERJANOV (1940). Kolxozdagı jılqı ösirüw jumısınıñ mastreleri. Almaata: Qazaq memleket baspası.

MİSAREV, A. V. (1940). Oyan kolxozının tovarlı jılqı ferması. Alma-ata: Qazaq memleket baspası.

MOLDAĞULOV, M. (1993). Maldıñ juqpalı emes işki awruwları. Almatı.

NAQISBEKOV, O. M. (1973). “Qaşqaridiñ ‘Divani luğatit-türk’ attı eñbegindegi tört tülik mal atawları”. Qazaq tilindegi jergilikti erekşelikter. Almatı: Ğılım baspası.

NASIROV, Ş. (2010). “Er-turman jabdıqtarın öndew, äşekeylew täsilderine baylanıstı atawlar”. Qazaqstan respublikası ulttıq ğılım akademiyasınıñ xabarları, Til ädebiyet seriyası. III/181: 10-13.

NECİPBAYEV, T. (1980). Qazaqstan jılqı şaruwaşılığı. Almatı.

NECİNBAYEV, T. (1985). Tebindi jılkı şaruwaşılığı. Almatı: Qaynar baspası.

NURĞALİULI, N. - E. EJENBEKULI (1994.09.01). “Er”. Ana Tili. XXXV/231: 5.

NURĞALİLI, N. - E. EJENBEKULI (1994.10.06). “Jügen”. Ana Tili. XL/236: 5.

ORMIZOV, F. (1993). “Atbegi”. Juldız. No: 4.

OŞANOV, O. J. - M. SEYTQALİYEV (2008). “Qazaq xalqınıñ at äbzelderindegi köne sarqınşaqtar (Arheologiyalıq oljalarmen salıstıruw)”. İzvesttiya nan rk seriya obşestvennıh nauk. 1: 258-259.

OTARBAYEV, A. (1983). Jılqı ösirüwdiñ anıqtamalığı. Almatı.

OZĞANBAY, Ö. - B. BEGENİŞ (2015). Aday arğımaqtarı. Almatı.

ÖMİRZAQOV, T. (1988). “Mal tügine baylanıstı qalıptasqan etnografizmder”. Qazaq tili tarixi leksikologiyasınıñ mäseleleri. Almatı: Ğılım baspası: 154-180.

PANZARBEKOVA, R. Z. (1998). Qazaq tilindegi januwarlar töliniñ atawı. Almatı. (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya),

QALİASQARULI, M. (1994). Qazaqtıñ jılqı şaruwaşılıq şejiresi. Küytiñ: Ile xalıq baspası.

QASIMANOV, S. (1976). “Maxmud Qaşqari eñbekterindegi mal tuwralı maqal-mätelder”. Qazaqstan mektebi. 5: 95-96.

QASIMANOV, S. (1969). Qazaq xalqınıñ qolöneri. Almatı: Qazaqstan baspası.

QAYRATULI, B. (2019). Qazaqtıñ atbegilik öneri. Nur-Sultan.

QAYRATULI, B. (2020.01.10). “Jorganıñ babı, sını jäne türi”. Egemen Qazaqstan: 10.

QAYRATULI, B. (2020.01.30). “Qazaqtın jılqıtanuw öneri”. Egemen Qazaqstan: 7.

QAYTBAYEV, Q. (2006). “Ulttıq at sportına qatıstı atawlar”. Tiltanım. No: 3.

QİNAYATULI, B. (1997a). “Jawır tobındağı sırqat, kinarattardı emdewdiñ dästürli, tiyimdi täsilderi”. Jarşı. No: 6.

QİNAYATULI, B. (1997b). “Jılqı tüliginde jiyi kezdesetin awruw-jaraqattardı emdew”. Jarşı. No: 12.

QİNAYATULI, B. (1998a). “Jılqı tüliginde jiyi kezdesetin awruw-jaraqattardı xalıqtıq täsilmen emdew”. Jarşı. No: 4.

QİNAYATULI, B. (1998b). Tisine qarap jasın bil. Ata saltıñdı ayala. (Qurast.: N. Aqbayev). Almatı: Ana tili.

QONDIBAY, S. (2004). Jılqı tuwralı mif. Arğı Qazaq mifologyası (T. 4). Almatı: Dayk Press baspası: 25-87.

QURALULI, A. (1997). Qazaq dästürli mädeniyetiniñ entsiklopediyalıq sözdigi. Almatı: Sözdik-slovar baspası.

SERİKBAYULI, B. (1994.08.11). “Qamşı”. Ana Tili: XXXII/229: 8.

SIZDIKOV, A. (1976). Jılqı ösirüwşige keñes. Almatı.

SIZDIKOV, A. (1983). Jılqı ösirüwşiniñ anıqtamalığı. Almatı.

SÜTİŞEV, S. - O. MOLDAŞEV (1977). Qazaqstannıñ jılqı şaruwaşılığı qazirgi kezende. Almatı.

ŞAĞIRBAYEV, M. - S. SAPATAYEV (2018). “Er-toqım genezisine qatıstı keybir mäseleler (Tawlı Altay jäne Berel qorımdarınıñ materialdarı boyınşa)”. Äl-Farabi atındağı Qazaq ulttıq universiteti Xabarşı tarix seriyası. I/88: 211-220.

ŞALTIQOV, Ä. t. b. (2014). Botay örkeniyetiniñ köne mekeni. Astana.

ŞINAR, A. (2001). Qazaqtar men türikterde jılqı ösirüw mädeniyeti jäne onıñ röli (Awd. Kenan Koç). Şımkent: Äliya baspası.

ŞOKLARULI, D. (1993.04.09). “Qamşı-qanat”. Sport.

ŞOYBEKOV, R. (1993). Qazaq zergerlik öneriniñ leksikası. Almatı: Qazaqstan baspa üyi.

TEREKBAYEVA, J. M. (2012). “At äbzelderi arheologiyalıq derekter negizinde. Ejelgi jäne ortağasırlıq Qazaqstandağı mädenigenez üderisteri boyınşa materialdar men zerttewler”. Äl-Farabi atındağı Qazaq ulttıq universiteti arheologiya, etnologiya jäne muzeologiya kafedrasınıñ zerttewleri men dalalıq materialdarı. Almatı: Qazaq universiteti: 153-158.

TLEPİN, B. Q. (1997). “Mal şaruwaşılığına qatıstı leksikanıñ etnolingvistikalıq sipatı”. Almatı. (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

TOQTABAYEV, A. (1987). “Qazaq jılqısı tuwralı”. Er qanatı. Almatı: Qaynar baspası: 13-29.

TOQTABAYEV, A. (1989). “Arğımaqtan tuwğan qazanat”. Tört tüliktiñ töresi kim. Almatı: Qaynar baspası.

TOQTABAYEV, A. (1991.11.12). “Jılqı tüsterin kim köp biledi”. Ulan.

TOQTABAYEV, A. (1992). Qazaqtardıñ XIX ğasır men XX ğasır basındağı jılqı şaruwaşılığı. Almatı.

TOQTABAY, A. U. (1999a). “Jılqı xalıq meditsinasında”. Densawlıq. 6-7: 15-16.

TOQTABAY, A. U. (1999b). “Qazaq jılqısı”. Mañmañger jurnalı. 2: 3-7.

TOQTABAY, A. U. (2001a). “Än-küy arqawı jılqı”. Qazirgi kezdegi Qazaqstan öneri men mädeniyetiniñ damuw bağıtı: 1-6.

TOQTABAYEV, A. U. (2001b). “Qazaqtıñ mal patşası, jılqığa baylanıstı ädet-ğurıptarı men nanım-senimderi”. Qazaqtıñ ädet-ğurıptarı men salt-dästürleri: Ötkendegisi jäne bügini. Almatı: Ğılım baspası: 201-222.

TOQTABAY, A.U. (2004a). “Jılqı men tuw”. Ortalıq muzey eñbekteri (T.1). Almatı: Ğılım baspası: 194-200.

TOQTABAY, A. (2004b). “Maxambet öleñderindegi jılqı obrazı”. QÄ. Maxambet älemi (T. 15). Almatı: Arıs.

TOQTABAY, A. U. t. b. (2005). “Qazaqtıñ mal şaruwaşılığı baylanıstı nanım-senimderi”. Qazaq xalqınıñ dästürleri men ädet-ğurıptarı (T. 1). Almatı: Arıs baspa üyi: 73-94.

TOQTABAY, A. U. (2008a). “Qıtay - Qazaq - Resey jılqı sawdası”. Qazaq Tarixı. 1: 30-38.

TOQTABAY, A. U. (2008b). “Qulan awlaw”. Qazaq Tarixı. 3: 37-45.

TOQTABAY, A. U. (2009a). “Türki örkeniyetindegi jılqınıñ roli”. Örkeniyetter dialogındağı Türki äleminiñ roli attı xalıqaralıq ğılımiy simpozium materialdarı. Almatı: 126-131.

TOQTABAY, A. U. (2009b). “Er-turman (Qazaq er jabdıqtarınıñ atawları, türleri, aymaqtıq erekşelikteri, jasaluw texnologiyası mäseleleri)”. Otan Tarixı. 2: 163-187.

TOQTABAY, A. U. (2009c). “Jılqınıñ Jeti jarğı ädettik quqığındağı ornı men röli”. Qazaqtıñ ata zañdarı (T.9). Almatı: Jeti Jarğı baspası: 527-538.

TOQTABAY, A. U. (2009d). “Qamşı jäne qamşıgerlik öner”. Aktualnıye problemı ıystoriçeskoy nauki Kazaxstana Materialı mejd. nauç-praktiç. konf. posvyaşennoy 80 letiyu akad. Asılbeka Malıyk-Aydara Xantemiyrulı. Almatı: 904-909.

TOQTABAY, A. U. (2010a). Qazaq jılqısınıñ tarixı. Almatı: Almatıkitap baspası.

TOQTABAY, A. U. (2010b). Qazaq xalqınıñ dästürli mädeniyetindegi jılqı fenomeni. Almatı: Ş.Ş. Väliyxanov atındağı tarix jäne etnologıyya institutı. (Tarix ğılımdarınıñ doktorı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiyanıñ avtoreferatı).

TOQTABAY, A. U. (2010c). “Qıpşaq-mamlyukterdiñ ‘jılqı teatrı’ jäne Qazaqtıñ beymälim at oyındarı”. Ulttıq sport pen oyındardıñ bügingisi men bolaşağı. Respublikalıq ğılımiytäjirebiylik konferentsiya materialdarı. Almatı: 142-145.

TOQTABAY, A. (2015). Türki halıktarınıñ jılqı mädeniyeti. Astana: Ğılım baspası.

TOQTABAY, A. - J. SEYİTQULOVA (2005). Tört tüliktiñ qasiyeti. Almatı: Ş.Ş. Väliyxanov atındağı tarix jäne etnologiya institutı.

TOQTAĞUL, B. S. (2005). Türki tilderindegi tört tüliktiñ jasına qatıstı atawlardıñ etnolingviskalıq siypatı. Almatı: Q.A. Yassawi atındağı xalıqaralıq Qazaq-Türik universiteti. (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

TÖLEWBAYEV, Ä. T. (1984). “Qazaqtıñ mal şaruwaşılığına baylanıstı keybir köne senimder”. Vestnik AN Kaz SSR: 2: 56-60.

TURĞINBEKULI, S. (2006.07.20). “Jılkı körsem, jılağım kep tuwradı”. Jas Alaş.

TÜGEL, S. (2009). “Elimizde jılqı institutın aşuw qajet”. Astana aqşamı. 43: 6-7.

TÜGEL’BAYEVA, A. K. (2009). Jılqı tuqımdarınıñ urığın saqtaw men suyıltuw ortaların jetildirüw. Almatı: Qazaq mal şaruwaşılığı jäne jemşöp öndirisi ğılımiy zerttew institutı. (Awıl Şaruwaşılığı ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

UŞUMUXAMETOV, A. (1913). “Qazaqtıñ mal emdewi”. Ayqap: 20: 425-427.

VÄLİYEV, N. (1985). “Qamşı sözi qaydan şıqqan?”. Qazaqstan äyelderi. No: 7.

XİNAYATULI, B. (1998). “Jılkı tüliginde kezdesetin awruw-sırqawlardı xalıqtıq täsilmen emdew”. Jarşı. 4: 28-35.

YESENBAYEV, M. (1999). “Aşığan keñ sabada altın qımız”. Mañmañger jurnalı. 2: 19-206. B. Rusça Yayınlar

ABDYUŞEV, H. H. (1950). Kovka loşadey. Kuybışev.

AMBROZ, A. K. (1973). “Stremena i sedla rannego srednevekov'ya kak hronologicheskiy pokazatel'”. SA. 4: 81-98.

ARGINBAYEV, H. A. (1959). “Istoriko-kul'turniye svyazi russkogo i kazahskogo narodov i ih vliyaniye na material'nuyu kul'turu kazahov v seredine XIX i naçale XX vekov: po materialam Vostoçnogo Kazahstana.” TIIAE T. 6. Etnografiya. Alma-Ata: Izd-vo AN KazSSR: 19-90.

BABAJANOV, M. (1871). “Loşadi i ih ispıtaniye po vnut. Kirg. Orde.” Jurnal konnozavodstva. 5-7: 11-12.

BARMİNTSEV, Yu. N. (1952a). “Kazahskaya loşad'”. Kniga o loşadi T. 1. Moskva: Sel'hozgiz: 568-578.

BARMİNTSEV, Yu. N. (1952b). “Kazahskaya loşad' tipa «cabe» i perspektivı yeye razvitiya”. Trudı in-ta jivotnovodstva (Kazahskiy filial VASHNIL). Alma-Ata: 226-242.

BARMİNTSEV, Yu. N. (1958). Evolyutsiya konskih porod v Kazakhstane. Alma-Ata: Kazgosizdat.

BELYAYEV, A. İ. (1973). Kazahskaya loşad' djabe. Alma-Ata: Kaynar.

BLAGOVEŞÇENSKİY, V. (1873). “Svedeniya o koliçestve loşadey i konskih yarmarok v Sergiopol'skom uyezde”. Jurnal konnozavodstva. 9: 18-40.

BOGDANOV, E. A. (1924). Kak razvit' i ubereç' silu loşadi i vola. Krasnaya peçat'.

BOGDANOV, V. V. - V. A. ERMOLAYEV (2004). Konskaya upryaj’ - osnovnıye elementı, trebovaniya i osobennosti. Ulyanovsk: UGSHA.

BURKİTBAYEV A. (1978). Kazahskiye natsionalnıye vidı konnogo sporta. Alma-Ata: Mektep.

BUTIRİNA, P. S. (1950). Mıt loşadey i bor'ba s nim.

ÇAŞKİN, İ. N. (1939). “Adayevskaya loşad'”. Konskiye resurı SSSR. Moskva: Sel'hozgiz: 349- 354.

ÇERKASOV, V. A. (1940). Gigiyena koji loşadi. Voyenizdat'.

DAVIDOV, L. P. - İ. N. STEPANOV (1936). Zimnyaya past'ba loşadey Trudı Vsesoyuznogo nauçno-issledovatel'skogo instituta konevodstva. Moskva.

DENİSON, G. (1897). Istoriya konnitsı. SPB.

DOBRINİN, V. P. (1929). Iskusstvennoye osemeneniye loşadi. Moskva: Novaya derevnya.

DOBRJANSKİY, F. G. id. (1928). “Loşad' koçevogo naseleniya Semipalatinskoy gubernii”. Domaşniye jivot- nıye Semipalatinskoy gubernii. I: 22-183.

EFREMOV, S. (1915). “Kirgizskaya loşad' na voyne”. Semireçye Vernıy. 5: 8-9.

FEDOROVA, K. İ. (1980). “Nazvaniye masti loşadey v yakutskom yazıke”. Polyarnaya zvezda. 3: 123-126.

FEDOTOV, P. A. (1984). Pod sedlom i upryaji. Alma-Ata: Kaynar.

FİRSOV, V. (1895). “Turkestan i turkestanskiye porodı loşadey. Opıt istorikotipologiçeskogo issledovaniya”. Jurnal konnozavodstva. 4: 1-100.

GABBİN, N. (1899). “Proizvodstvo sedel (lenchikov)”. Sbornik materialov dlya statistiki Sırdar'inskoy oblasti. İzd. Sırdar'inskogo obl. stat. komiteta. TVII. Taşkent: 1-54.

GARDER, A. (1875). “Kirgizskiye loşadi i ih prigodnost' dlya kavalerii i artilerii”. Voyennıy sbornik. 10: 324-374.

GORBEK, G. (2006). Psihologiya loşadi. Nrav, çuvstva, povedeniye. Moskva: Akvarium.

GRAF, Gutten-Çapskiy. (1891). “İstoriya loşadi”. Jurnal konnozavodstva. 9: 54.

HANTİNSKİY, İ. (1893). “Vedomost' o çislennosti loşadey v Nikolayevskom i İletskom uu”. Jurnal konnozavodstva. 7: 21-78.

HİTENKOV, G. G. (1953). Kustanayskaya poroda loşadey. Moskva: Sel'hozgiz.

İMANGALİYEV, A. İ. (1969). Adayevskaya loşad'.

JANPEİSOV, E. N. (1986). Etnokul'turnaya leksika kazahskogo yazıka. Alma-Ata: Nauka.

KAŞKİNBAYEV, K. - Z. SAMAŞEV (2005). Loşadi koçevnikov Kazahskogo Altaya. Almatı.

KAVRAYSKİY, A. M. (1923). Kirgizskaya loşad'. Moskva: Novaya Derevnya.

KEDROV, V. K. (1953). Osemeneniye loşadi i korov s kontrolem ovulyatsiy. Moskva: Sel'hozgiz.

KERİMBAYEV, D. K. (1951a). Konevodstvo v Kazahstane. Alma-Ata: Kazgosizdat.

KERİMBAYEV, D. K. (1951b). “Nekotorıye voprosı istorii i razvitiya konevodstva v Kazahstane”. Konevodstvo. 5: 1-10.

“Kniga konoval'nogo iskusstva” (1881). Jurnal konnozavodstva. 6: 66-80.

KOLOGRİVOV, Yu. (1902). “O karabairskoy porode loşadey”. PViK. No: 8-9.

KOLOSOVSKİY, V. P. (1910). Loşadi Turkestana. Taşkent: Elektro-parovaya tipolitografiya O. A. Portseva.

KOROBOV, A. (1897). Konevodstvo v Turkestanskom kraye. Moskva: Novaya Vremya.

KOVALEVSKAYA, V. P. (1977). Kon' i vsadnik: puti i sud'bı. Moskva: Nauka.

KUZ'MİN, N. İ. (1939). “Kazahskaya loşad'”. Konskiye resursı SSSR. Moskva: Sel'hozgiz: 283- 325.

KUZ'MİNA, Ye. Ye. (1977a). Kon' v religii i iskusstve sakov i skifov. Skifı i sarmatı. Kiyev: Naukova dumka: 99-100.

KUZ'MİNA, Ye. Ye. (1977b). “Rasprostraneniye konevodstva i kul'ta konya u iranoyazıçnih plemen Sredney Azii i drugih narodov Starogo sveta”. Srednyaya Aziya v drevnosti i Srednevekov'ye. Moskva: Nauka: 28-52.

KUZNETSOV, V. S. (2007). Pohod za nebesnımi loşad'mi. Moskva: Nauka.

LİPETS, R. S. (1984). Obrazı batıra i yego konya v tyurko-mongol'skom epose. Moskva: Nauka.

MAKAROVA, L. A. (2007). Biometriya loşadey dvuh berel'skih kurganov. Astana.

MİŞAREV, A. V. (1952). “Adayevskaya loşad'”. Trudyı instituta Kazahskogo filiala VACHNİL T. 2. Alma-Ata: 207-225.

MOTORİKO, M. G. (1981). Kustanayskaya poroda loşadey. Alma-Ata: Kaynar.

NEÇAYEV, I. N. (1975). Myasnoye konevodstvo (tabunnoye). Alma-Ata: Kaynar.

NESTEROV, S. P. (1990). Kon' v kul'tah tyurkoyazıçnıh plemen Tsentral'noy Azii v epohu srednevekov'ya. Novosibirsk: Nauka.

PLEŞYEYEV, P. (1904). “Kirgizskoye stepnoye konevodstvo v Semipalatinskoy oblasti”. Jurnal konnozavodstva. 1: 56-74.

POLFEROV, Ya. Ya. (1898a). “Luçşiye porodı kirgizskoy loşadi-argımak”. Jurnal konnozavodstva. 12: 135-145.

POLFEROV, Ya. Ya. (1898b). “Luçşiye narodı kirgizskoy loşadi-karabayır”. Jurnal konnozavodstva. 2: 126-135.

POLFEROV, Ya. Ya. (1899). “Luçşiye porodı kirgizskoy loşadi-aday”. Jurnal konnozavodstva. 1: 15-22.

POPOV, A. G. (1896). “Neskol'ko slov o kirgizskoy loşadi”. Veterinarnıy sbornik Varşava. 1: 206-209.

POPOV, I. S. - V. P. DOBRINİN (1937). Kormleniye loşadi. Moskva: Sel'hozgiz.

POTAPOV, L. P. (1977). “Kon' v verovaniyah i epose Sayano-Altaya”. Fol'klor i etnografiya: svyazi fol'klora s drevnimi pred-stavleniyami i obryadami. Leningrad: Nauka: 164- 170.

REYEZE, K. (1908). “Bolezn' loşadey, nazıvayemaya kirgizami “şekekurt”, nablyudavşayasya v Kustanayskom uyezde Turgayskoy oblasti”. VOV. 21: 864-866.

TOKTABAY, A. (2004). Kul't konya w kazahov. Almatı.

VISOTSKİY, N. A. (1909). “Original'nıy sposob kovki loşadey”. AVN. 8: 949-950.

VİL'KİNS, A. (1875). “Zametki o loşad'yah Turkestana”. Jurnal konnozavodstva. 3: 129-130.

VİL'KİNS, A. İ. (1885). “K voprosu ob uluçşenii loşadey Turkestana”. Jurnal konnozavodstva. 10: 1-15.

VİTT, V. O. (1937). “Rol' turkemenskoy i arabskoy loşadey v istorii konevodstva i konnozavodstva Zapadnoy Yevropı i Rossii s XVI po XIX vv.”. Konskiye porodı Sredney Azii. Moskva: 33-51.

VİTT, V. O. (1952). “Loşadi pazırıkskih kurganov”. CA. 16: 265-203.

VOGAK, S. (1873). “Kirgizskaya loşad'”. Voyennıy sbornik. 9: 87-100.

Voyennıy sbornik (1868). No: 3-4.

Voyennıy sbornik (1873a). No: 6.

Voyennıy sbornik (1873b). No: 9.

Voyennıy sbornik (1875). No: 9.

VYATKİN, K. V. (1968). “Kul't konya u mongol'skih narodov”. SE. 6: 11-122.

YUROV, K. P. (1991). Infektsionniye bolezni loşadey. Moskva.

ANTHONY, D. W. (2007). The Horse, The Wheel and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World. New Jersey: Princeton University Press.

AYTBAYEVA, N. K. (2007). Qazaq tilindegi jılqığa qatıstı atawlardıñ leksika-semantikalıq jäne düniyetanımdıq siypatı, Almatı: Abılayxan atındağı Qazaq xalıqaralıq qatınastar jäne älem tilderi universiteti. (Filologiya ğılımdarınıñ kandidatı ğılımiy därejesin aluw üşin dayındalğan dissertatsiya).

ÇINAR, A. A. (1996). Kazak ve Türkiye Türklerinde At Kültürü ve Atın Rolü, Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Doktora Tezi).

DURMUŞ, H. (2011). Kazak Türkçesinde At ile İlgili Söz Varlığı ve Metinler, İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi).

KOLOSOVSKİY, V. P. (1910). Loşadi Turkestana. Taşkent: Elektro-parovaya tipolitografiya O. A. Portseva.

QAYRATULI, B. (2019). Qazaqtıñ atbegilik öneri. Nur-Sultan.

TOQTABAY, A. U. (2010). Qazaq jılqısınıñ tarixı. Almatı: Almatıkitap baspası.

Kaynak Göster