Okul öncesi dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda yürütücü işlevler

Amaç:Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) öğrenme, davranış, aile ve akran ilişkileri, fiziksel güvenlik ve duygusal gelişmeyi de kapsayan hemen her alanda çocuğun gelişimini ve işlevselliğini etkiler. Bu verilerin dışın-da, okul öncesi yaş grubunda DEHB’li çocukların yürütücü işlevleri açısından diğer normal gelişimsel özellikler gösteren çocuklardan farklı olabileceği bildirilmiştir. Bu çalışmada, okul öncesi yaş grubundaki (36-71 ay) DEHB’li olguların yürütücü işlevlerinin değerlendirilip sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Yöntem:Çalışmamıza, 47 DEHB ve 47 sağlıklı kontrol olgusu alınmıştır. Örneklemi, Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı 0-6 Yaş Polikliniği’ne başvuran olgular oluşturmuştur. DEHB’ye yönelik tanı değerlendirmesi için DSM-IV ölçütleri kullanılmıştır. Olguların yürütücü işlevleri anne-babaları tarafın-dan Yürütücü İşlevler Davranış Değerlendirme Ölçeği-Okul Öncesi Versiyonu (YİDDE-OÖ) ile değerlendirilmiştir. Sonuçlar: Çalışmamızda örneklem ve kontrol grupları arasında YİDDE-OÖ’nün tüm alt ölçekleri arasında anlamlı fark saptanmış olup en yüksek etki büyüklükleri Ketleme ve Çalışma Belleği alt ölçekleri ile Ketleme Benlik Kontrolü Endeksi ve Beliren Biliş-Üstü Endeksinde saptanmıştır. Tartışma:Çalışmamız sonucunda okul öncesi DEHB’li olguların yürütücü işlevler açısından sağlıklı kontrol grubundan farklılık gösterdiği saptanmıştır. DEHB’li çocuklarda okul öncesi dönemden itibaren yürütücü işlev becerilerinin desteklenmesi ve uygun tedavi stratejilerinin geliştirilme-sine özen gösterilmesi, bu çocuklarda uzun vadede görülebilen sosyal, akademik ve kendini düzenleme gibi alan-lardaki sorunların da önlenebilmesi açısından önemlidir.

Kaynakça

1.American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (Revised 4thed.), Washington, DC: APA, 2000.

2.American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fourth Ed. (DSM-IV), Washington DC: APA, 2001.

3.Kılınçaslan A. Executive functions in attention deficit hyperactivity disorder. Turkiye Klinikleri J Pediatr Sci 2010; 6(2):15-21.

4.Zelazo PD, Muller U, Frye D, Marcovitch S. The development of executive function: Cognitive complexity and control-revised. Monogr Soc Res Child Dev2003; 68(3):93-119.

5.Alverez JA, Emory A. Executive function and fron-tal lobes: A meta-analytic review. Neuropsychol Rev 2006; 16:17-42.

6.Willcutt EG, Doyle AE, Nigg JT, Faraone SV, Pennington BF. Validity of executive function theory of attention-deficit/hyperactivity disorder: A meta-analytic review. Biol Psychiatry 2005; 57:1336-1346.

7.Diamond A. Normal development of prefrontal cortex from birth to young adulthood: Cognitive functions, anatomy, and biochemistry. DT Stuss, RT Knight (Eds.), Principles of Frontal Lobe Function, New York: Oxford University Press, 2002, pp.466-503.

8.Best JR, Miller PH. A developmental perspective on executive function. Child Dev 2010; 81:1641-1660.

9.Skogan AH, Zeiner P, Egeland J, Rohrer-Baum-gartner N, Urnes AG, Reichborn-Kjennerud T, et al. Inhibition and working memory in young pre-school children with symptoms of ADHD and/or oppositional-defiant disorder, Child Neuropsychol 2014; 20(5):607-624.

10.Pauli-Pott U, Becker K. Neuropsychological basic deficits in preschoolers at risk for ADHD: Ameta-analysis. Clin Psychol Rev2011; 31:626-637.

11.Hongwanishkul D, Happaney KR, Lee WS, Zelazo PD. Assessment of hot and cool executive func-tion in young children: Age-related changes and individual differences. Dev Neuropsychol2005; 28(2):617-644.

12.Anderson PJ, Reidy N. Assessing executive func-tion in preschoolers. Neuropsychol Rev 2012; 22:345-360.

13.Toplak ME, West RF, Stanovich KE. Practitioner review: Do performance‐based measures and ratings of executive function assess the same construct? J Child Psychol Psychiatry2013; 54(2):131-143.

14.Ghuman J, Ghuman H. ADHD in Preschool Chil-dren: Assessment and Treatment. Oxford Univer-sity Press, 2014.

15.Gioia GA, Espy KA, Isquith PK. BRIEF-P: Behavior Rating İnventory of Executive Function--Preschool Version. Psychological Assessment Resources (PAR), 2003.

16.Gokler B, Oktem F, Cengel Kultur E. Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) in Early Childhood. Unpublished Project Report No: 107S437 Sponsored by The Scientific and Tech-nological Research Council of Turkey, 2009

17.Cohen J. Statistical Power Analysis for the Behav-ioral Sciences. Second ed., Hillsdale, NJ: Erlbaum, 1988.

18.Coolican H. Research Methods and Statistics in Psychology. London: Hodder Education Group, 2009, p.395.

19.Egger HL, Angold A. Common emotional and behavioral disorders in preschool children: pre-sentation, nosology, and epidemiology. J Child Psychol Psychiatry 2006; 47:313-337.

20.Dreyer BP. The diagnosis and management of attention-deficit/hyperactivity disorder in pre-school children: the state of our knowledge and practice. Curr Probl Pediatr Adolesc Health Care2006; 36(1):6-30.

21.Russell G, Ford T, Rosenberg R, Kelly S. The association of attention deficit hyperactivity disor-der with socioeconomic disadvantage: alternative explanations and evidence. J Child Psychol Psychiatry 2013; 55(5):436-445.

22.Ezpeleta L, Granero R. Executive functions in preschoolers with ADHD, ODD, and comorbid ADHD-ODD: Evidence from ecological and perfor-mance-based measures.J Neuropsychol2015; 9(2):258-270.

23.Mahone EM, Hoffman J. Behavior ratings of exe-cutive function among preschoolers with ADHD. Clinical Neuropsychologist2007; 21(4):569-586.

24.Skogan AH, Zeiner P, Egeland J, Urnes AG, Reichborn-Kjennerud T, Aase H. Parent ratings of executive function in young preschool children with symptoms of attention-deficit/-hyperactivity disorder.Behav Brain Funct2015; 11(1):16.

25.Çak HT, Kültür SEÇ, Gökler B, Öktem F, Taşkıran C. The behavior rating inventory ofexecutive function and continuous performance test in pre-schoolers with attention deficit hyperactivity disor-der. Psychiatry Investigation2017; 14(3):260.

26.Schoemaker K, Mulder H, Dekovic M, Matthys W. Executive functions in preschool children withexternalizing behaviour problems: A meta-ana-lysis. J Abnorm Child Psychol 2013; 41:457-471.

Kaynak Göster

323 188

Arşiv
Sayıdaki Diğer Makaleler

İki uçlu mizaç bozukluğu: Mizaç sözcüğünü yersiz mi kullandık?

Behice ALMIŞ HAN, Erdal IŞIK

Computational analysis of affective facial behavior in children with the specific learning disorder

Miraç Barış USTA, M. Z. Koray KARABEKİROĞLU

Uzun süreli fluoksetin kullanımı sırasında ortaya çıkan hipotermi: Bir olgu sunumu

Kader Semra KARATAŞ

Cognitive behavior therapy for overweight and obese adolescents with psychiatric symptoms: a pilot study

R. Hülya BİNGÖL ÇAĞLAYAN, Dilara DEMİRPENÇE SEÇİNTİ

Karma belirtili olan ve olmayan unipolar depresyon hastalarında oksidatif stresin tiyol disülfitdengesi parametreleri ile değerlendirilmesi

Çiler AÇAR YILDIZOĞLU, Halil İbrahim TAŞ

Kendine zarar verme davranışı olan erişkinlerde çocukluk çağı travmaları, duygu düzenleme güçlüğü ve başa çıkma tutumları

Burcu BAKAR KAHRAMAN, Pınar KIZILAY ÇANKAYA

Professional experiences of early career academic psychiatrists in Turkey:a qualitative study

Burçin ÇOLAK, Öykü MANÇE ÇALIŞIR, Müge ARTAR, Eşref Cem ATBAŞOĞLU

Duygu düzenleme eğitiminin duygu düzenlemebecerileri üzerindeki etkisinin incelenmesi*

Sevginar VATAN

Obsesif kompulsif bozukluğu olan ergenlerin toplumsal becerilerinin değerlendirilmesi

Funda DÖNDER ŞEN, Nursu ÇAKIN MEMİK

The relation between Syrians’quality of life, depression and anxiety levels and economic conditions: a cross-sectional study at an adult refugee mental health clinic in Turkey

Ersin UYGUN