19. Yüzyıl Balkan Milliyetçiliğine Bir Örnek: Bulgaristan’ın Tarihsel Makedonya Hayali

Geçmişten gelen semboller, mitler, efsaneler ve gelenekler özel bir öneme sahiptir. Bu imgelerdevletlerin aralarında paylaşmak istemediği unsurlardır. Bu unsurlara sahip olmak, bunları kendi geçmişine atfetmek ya da geçmişe referans yapacağı özel bir imgeye sahip olmak, bir devletin günümüzde atacağı adımlara meşruiyet kazandırmasına zemin hazırlamaktadır. Her devlet için kuşkusuz topraklarının bütünlüğü önemlidir. Ulusların kendini ifade etmesinde ve ulusçuluğun-milliyetçiliğin kendini anlamlandırmasında, etnik ve diğer kimliklerin varlığı kadar toprakların varlığı da önemlidir. Tarihsel sürece bakıldığında bir dönem Osmanlı Devleti’nin çatısı altında bulunan Balkanlardaki halkların, devletin uygulamaya koyduğu ‘Millet Sistemi’ ile başarılı şekilde yönetildiği görülmektedir. Millet sistemi halkları etnisiteye göre değil mensup bulundukları dine göre gruplandırmıştır. Ancak modern milliyetçilik akımı ve birtakım başka unsurların etkisiyle ‘Millet Sistemi’ zayıflamaya başlamıştır. Bu yüzden ortaya çıkan Balkan milliyetçiliğinde ise Balkan halklarının eski tarihlerde sahip olduğunu iddia ettikleri yerlere yeniden hükmetme düşüncesini baz alarak hareket ettikleri ve irredantist bir politika takip ettikleri görülmektedir. Bu nedenle Bulgaristan açısından Makedonya, öncelikle kendi etnik kimlikleriyle ve kendi topraklarının doğal sınırlarıyla bütünleşme anlamına gelmektedir. Makedonya, Bulgaristan için tarihsel geçmişlerinde her daim var olan ve topraklarının doğal uzantısı olan bir ülkü, bir ideal konumundadır. Bulgaristan bu ideale erişebilmek için 19. yüzyıldaki Balkanların mevcut durumundan faydalanmak istemiş ve politikasını Makedonya’ya yeniden sahip olma amacını taşıyarak yönlendirmeye çalışmıştır.

Kaynakça

--- Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Bulgaristan İrade: No: 953, 684, 1083.

---BOA, Dâhiliye Mektubi Kalemi: 2724/92, 8M1327.

-- Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Hariciye Nezâreti Siyasî Kısım Evrakı (HR. SYS): No: 2324/1. No: 1965/1.

--- Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Hatt-ı Hümâyun: No. 33311.

--- Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Yıldız Perâkende Askeriye: No: 259/32.

--- Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Yıldız Perâkende MK: No: 22/101.

--- Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Yıldız Sadaret Hususi Maruzat Evrakı (Y.A. Hus): No: 225/64 Lef 1,6,9,23 Cemaziyel Âhir 1309/24 Ocak 1892. No: 162/87 lef 1-3, 11Zilkade 1296-27 Ekim 1879.

Adıyeke, N. (1999). Islahat Fermanı Öncesinde Osmanlı İmparatorluğu’nda Millet Sistemi ve Gayrımüslimlerin Yaşantılarına Dair, (Güler Eren, Ed.), Osmanlı, Yeni Türkiye Yayınları, C.4, 345-357.

Adıyeke, N. (2014). Osmanlı Millet Sistemine Dair tartrışmalar ve Siyasal Bir Uzlaşma Modeli Olarak Osmanlı Millet Sistemi, Yeni Türkiye Dergisi, (60), 345-357.

Ağaoğlu, L. (2019). “Makedonya-Yunanistan İsim Kavgası” 25.11.2019. http://balkanpazar.org/siyasisorunlar_makedonya.htm

Alben, A. S. L. (2009). 93 Harbi’nin Balkan Cephesindeki Sosyo-Politik Sonuçları (1877-1908), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Anderson, B. (2009). Hayali Cemaatler Milliyetçiliğin Kökenleri ve Yayılması, (çev: İskender Savaşır) (5. Baskı), Metis Yayınları.

Armaoğlu, F. (2003).19. Yüzyıl Siyasi Tarihi (1789-1914), Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Aydın, S. (2010). Modernleşme ve Milliyetçilik, 2.Baskı, Gündoğan Yayınları.

Başkaya, M. (2015). İngiliz Basınına göre Bulgaristan’ın Birinci Dünya Savaşı’ndan Çekilişi ve Selanik Antlaşması, Akademik İncelemeler Dergisi, 10(1), 51-74. https://doi.org/10.17550/aid.98003

Baumann, G. (2006). Çokkültürlülük Bilmecesi Ulusal, Etnik ve Dinsel Kimlikleri Yeniden Düşünmek, (Çev: Işıl Demirakın) Dost Yayınları.

Bayraktar, K. (2014). Makedonya Sorunu ve Avrupa Müdahalesi (1902-1905), Bilig – Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, (69), 1-28.

Braude, B (1999). Millet Sisteminin İlginç Tarihi, (Güler Eren Ed.), Osmanlı, Yeni Türkiye Yayınları, C.4, 245-254.

Carr, E. H. (1993). Milliyetçilik ve Sonrası, (çev: Osman Akınhay) (2.Baskı), İletişim Yayınları.

Delannoi G. (1998). Milliyetçilik ve İdeolojik Kataliz, (Jean Leca Ed), Uluslar ve Milliyetçilik, Metis Yayınları.

Erol, M. S. (2017). Makedonya Sorunu’nun Temel Dinamikleri, (Bilgehan A. Gökdağ- Osman Karatay Ed), Balkanlar El Kitabı 2.Cilt: Çağdaş Balkanlar, (3. Baskı), Akçağ Yayınları, 281-201.

Glenny, M. (2000). Balkanlar (1804-1899), Milliyetçilik, Savaşlar ve Büyük Güçler, Sabah Kitapları.

Gounaris, B. C. (1993). Steam Over Macedonia (1870-1912), East European Monographs Boulder, Columbia University Press.

Güneş, G. A. (2015). Osmanlı Devleti’nin Gayrimüslimlere Bakışı ve Klasik Dönem Millet Sistemi, Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, 1(2), 1-30.

Hacısalihoğlu, M. (2008). Jön Türkler ve Makedonya Sorunu (1890-1918), Tarih Vakfı Yurt Yayınları.

Heywood, A. (2011). Siyasi İdeolojiler, (Çev: Ahmet Kemal Bayram, Özgür Tüfekçi, Hüsamettin - İnaç, Şeyma Akın, Buğra Kalkan), (3.Baskı), Adres Yayınları.

İnalcık, H. (2019). İstanbul Tarihi Araştırmaları Fetihten Sonra İstanbul’un Yeniden İnşası Bilad-ı Selase: Galata, Eyüp, Üsküdar, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

İnat, K. Ali Balcı (2010) “Makedonya: Balkanlar’da Tarihi Miras Kavgası ve Etnik Çatışma”, (Kemal İnat, B. Duran, Muhittin Ataman Ed.), Dünya Çatışmaları: Çatışma Bölgeleri ve Konuları, (3.Baskı), Nobel Yayınları 271-282.

Kamil, İ. (2017). “Krallık Döneminde Bulgaristan”, Balkanlar El Kitabı 2.Cilt: Çağdaş Balkanlar, (Bilgehan A. Gökdağ- Osman Karatay, Ed), (3. Baskı), Akçağ Yayınları, 547-557.

Karpat, K. (1999). Etnik Kimlik ve Ulus-Devletlerin Oluşumu, (Güler Eren Ed.), Osmanlı, Yeni Türkiye Yayınları, C.2,

Karpat, K (2004). Balkanlar’da Osmanlı Mirası ve Ulusçuluk, (1.Baskı), İmge Kitabevi.

Kedourie, E. (1970). Nationalism in Asia and Afrika, Cleveland:The World Pup Company.

Küçük, C (1999). İslam Hukukunda Gayrimüslimler, (Güler Eren Ed), Osmanlı, Ankara Yeni Türkiye Yayınları, C. 4, 208-216.

Lütem, Ö. E. (2000). Türk-Bulgar İlişkileri 1983-1989, Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları.

Mansel, A. M. (2004). Ege ve Yunan Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Mazower, M. (2014). Bizans’ın Çöküşünden Günümüze Balkanlar, (Çev: Ayşe Ozil), Alfa Yayınları.

Okur, M. (2012). The Times Gazetesine Göre Makedonya Sorunu (1918-1945), Karadeniz Araştırmaları Dergisi, (32), 183-197.

Ortaylı, İ. (1985). Balkanlar’da Milliyetçilik, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, İstanbul, C.4,

Ortaylı, İ. (2012). Yakın Tarihin Gerçekleri, Timaş Yayınları.

Özcoşar, İ. (2003). Osmanlı Devleti’nde Gayrimüslimlerin Hukuki Durumu ve Millet Sistemi, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7(7), 124-139.

Renan, E. (1946). Millet Nedir?, Nutuklar ve Konferanslar (Discours et Counférences) , (Çev: Ziya Ishan), Sakarya Basımevi.

Saatçi, M. B. (2002) Osmanlı İmparatorluğu’nun Son Döneminde Makedonya Sorunu, (M. Hatipoğlu Ed), Dünden Bugüne Makedonya Sorunu, Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları, 45-70.

Sadoğlu, H. (2016), Balkanlar’da Milliyetçilik ve Din, Internaional Journal of Political Studies, 2(1), 1-10. https://doi.org/10.25272/j.2149-8539.2016.2.1.01

Sannav, S. C. - Uğur Sezer (2018). Osmanlı Yönetim Sisteminin Rum İsyanına Etkileri, 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, 23-25 Mart 2018 Kudüs, Son Çağ Yayınları, 158- 175.

Saylak, S. A. (2016) Osmanlı-Rus İlişkilerinde Makedonya Sorunu (1885-1908), Gazi Akademik Bakış Dergisi, 10(19), 107-134. https://doi.org/10.19060/gav.321005.

Smith, A. D. (1994). Milli Kimlik, (çev: Bahadır Sina Şener) (1.Baskı), İletişim Yayınları.

Smith, A. D. (2000). The Sacred Dimension of Nationalism, Millenium: Journal of International Studies, 29(3), 791-814. https://doi.org/10.1177/03058298000290030301

Sofuoğlu, E. -İlke Nur Akvarup, (2012). Osmanlı Devleti’nde Millet Sistemi ve Süryaniler, Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 71-88.

Şener, B. (2014). Küreselleşme Sürecinde Ulus-Devlet ve Egemenlik Olguları, Tarih Okulu Dergisi, 7(18),51-77. http://dx.doi.org/10.14225/Joh500

Uludağ, M. B. - Soner Karagül, (2015). Ulus Devletten Avrupa ile Bütünleşmeye Romanya ve Bulgaristan’ın Siyasal Dönüşümleri, Rumeli Balkanlar Özel Sayısı-3 Yeni Türkiye, (68), 3016-3032.

Uzer, T. (1999). Makedonya Eşkiyalık Tarihi ve Son Osmanlı Yönetimi, Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Yalçıner, R. (2014). Etnisite ve Milliyetçilik: Eleştirel bir Değerlendirme, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 69(1),189-215. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000002308

Yalçınkaya, M. A. (2017). Osmanlı Döneminde Bulgaristan, (Bilgehan A. Gökdağ- Osman Karatay Ed), Balkanlar El Kitabı 1.Cilt: Tarih, (3. Baskı), Akçağ Yayınları, 317-326.

Yerasimos, S. (1994) Milliyetler ve Sınırlar (Balkanlar, Kafkasya ve Orta-Doğu), (Çev. Şirin Tekeli), İletişim Yayınları.

Yetim, F. (2011). Osmanlı İmparatorluğu’nun Dağılma Döneminde Balkan Milliyetçiliği ve Büyük Göçler, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25, 285-296.

Kaynak Göster