Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi

Öz Bu çalışma, Kazasker Manav İvaz Efendi’nin fıkıh usulü sahasında “Furûku’l-usûl” adlı risalesinin metin ve tercümesini konu edinmektedir. Eser her ne kadar hacim bakımından küçük olsa da furûk konularının eşbâh ve’n-nazâir eserleri içinde değerlendirildiği bir dönemde müstakil bir risale olarak yazılmış, alanındaki sınırlı çalışmalardan biridir. Furûku’l-usûl’ün kime ait olduğu konusu literatürde ihtilaflıdır. Bazı kaynaklar Şeyhülislam İbn Kemal Paşa’ya (ö. 940/1534) isnat ederken bazıları ise Kazasker Manav İvaz Efendi’ye (ö. 994/1586) isnat etmektedir. Nitekim Muhammed b. Abdülaziz el-Mübârek risaleyi İbn Kemal Paşa’ya nispet etmiş ve dört yazma nüshaya dayalı olarak tahkik etmiştir. Tarafımızdan yapılan incelemede bu nüshalara ilave olarak dört nüsha daha tespit edilmiş ve konu bir makalede değerlendirilmiştir. Netice itibariyle söz konusu risalenin Manav İvaz Efendi’ye ait olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Müellif XVI. asırda döneminin en gözde medreselerinde otuz yıla yakın müderris olarak çalışmasının yanı sıra Bursa ve İstanbul kadılığı yapmıştır. Diğer taraftan farklı aralıklarla Anadolu ve Rumeli Kazaskerliği vazifelerini icra etmiştir. Araştırma konusu risaleyi de müderris olduğu dönemlerde kaleme aldığı söylenebilir. Risale tek başına Osmanlı medreselerinde fıkıh usulü derslerinin nitelik ve ders materyali bakımından hususiyetini gösteren bir resim gibidir. Bu resim Osmanlı fakihlerinin kendilerinden önce yazılan usul literatürüne hâkim olarak onları şerh, hâşiye, ta’lik ve risalelerle açıklayıp özetlediklerini göstermektedir. Müellif, risalede kırk beş başlıkta doksana yakın şekil bakımından benzer, hüküm bakımından farklı fıkıh usulüne dair kavramı özetle tanımlamakta ve bir misal ile aralarındaki farkları açıklamaktadır. Zira müellif risalenin girişinde istifade ederken hatırlatıcı, anlatırken de yardımcı olacak ve her düzeydeki öğrencilerin kolayca ezberleyebileceği mahiyette olmasına gayret ettiğini belirtmektedir. Bu bakımından günümüz lisans ve lisansüstü ilahiyat öğrencilerinin fıkıh usulü alanında istifade edebilecekleri bir ders materyalidir. Yararlı olacağı düşüncesiyle bu risale yeni nüshalar ışığında gözden geçirilerek tercüme edilmiştir.

Kaynakça

Abay, Muhammet. “Osmanlı Döneminde Tefsir Haşiyeleri, Başlangıçtan Günümüze Türklerin Kur’an Tefsirine Hizmetleri” -Tebliğler ve Müzakereler- Tartışmalı İlmi Toplantı (21-22 Ekim 2011): 167-194. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2012. Arslantürk, Hacı Ahmet. Bir Bürokrat ve Yatırımcı Olarak Kanuni Sultan Süleyman'ın Veziriazamı Rüstem Paşa. Doktora Tezi, İstanbul Marmara Üniversitesi, 2011.Atâî, Nevizâde. Şakâik-ı Numaniye ve Zeyilleri: Hadaiku’l-Hakâik fi Tekmileti’ş-Şakâik. haz. Abdülkadir Özcan. İstanbul: Çağrı Yay., 1989.Aycibin, Zeynep. Katib Çelebi, Fezleke, Tahlil ve Metin. Doktora Tezi, İstanbul Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, 2007. Ayvansarâyî, Hüseyin. Hadîkatü’l-cevâmi‘. 2 Cilt. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1281.Baktır, Mustafa. “Kaide”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 24: 205-210. Ankara: TDV Yayınları, 2001.Baltacı, Cahit. XV-XVI. Asırlarda Osmanlı Medreseleri. İstanbul: İrfan Yay., 1976.Bedir, Murtaza. Fıkıh, Mezhep ve Sünnet(Hanefî Fıkıh Teorisinde Peygamberin Otoritesi). İstanbul: Ensar Neşriyat, 2004.Bilmen, Ömer Nasuhi. Büyük Tefsir Tarihi. 2 Cilt. İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1974.Bursalı, Mehmed Tahir. Osmanlı Müellifleri. 2 Cilt. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1333.Cürcânî, Ebü’l-Abbas Ahmed b. Muhammed b. Ahmed. el-Mu‘âyât fi’l-‘akl evi’l-furûk. nşr. Muhammed Fâris. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1993.Donuk, Suat. Nev’i-zâde Atâyî-Hadâiku’l-hakâik fî Tekmileti’ş-şakâik (İnceleme-Metin). Doktora Tezi, Manisa Celal Bayar Üniversitesi, 2015.Ece, Selami. “Şirvan Şah ve Şemâil Banu”. Erzurum Atatürk Üniv. Türkiyat Araştırmaları Dergisi 22 (2003): 79-88.Hızlı, Mefail. “Osmanlı Eğitim-Öğretim Tarihi Konusunda Önemli Bir Kaynak: ‘Müderrisîn Vezâifi’”, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 8/8 (1999): 97-133.İnanır, Ahmet. İbn Kemal’in Fetvaları Işığında Osmanlı’da İslâm Hukuku. Ankara: Gece Kitaplığı Yayınları, 2015.İpekten, Haluk vd.. Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay., 1988.İshakoğlu, Ömer. Türklerin XV-XVI. Asırlarda Arapça Belagata Yaptığı Katkılar. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2004. İvaz Efendi, Furûku’l-usûl, Dârü’l-kütübi’l-vataniyye bi-Tûnis, 7329, vr. 215a-220b.Kızılkaya, Necmettin. İslam Hukukunda Farklar. İstanbul: İz Yay., 2016.Kızılkaya, Necmettin. İslam Hukukunda Küllî Kaideler. İstanbul: İz Yay., 2013.Kutluk, İbrahim. Beyanı Mustafa bin Carullah Tezkiretü 'ş-Şuara. Ankara: TTK Yay., 1997.Kutluk, İbrahim. Kınalızade Hasan Çelebi, Tezkireıü 'ş-Şuara. Ankara: TTK Yay., 1989.Özcan, Abdülkadir. “İvaz Efendi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 23: 490. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.Özen, Şükrü. “Furûk”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 13: 223-227. Ankara: TDV Yayınları, 1996.Peçevî, İbrahim. Peçevî Tarihi. haz. Bekir Sıtkı Baykal. İstanbul: Neşriyat Yurdu Yay., 1969.Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmani. 3 Cilt. İstanbul: Matbaa-i Âmire, 1308.Şaban, İbrahim. “Osmanlı Âlimlerinin Arap Belagatine Dair Eserleri”, Şarkiyat Mecmuası, 17 (İstanbul 2010): 108-132.Şaban, İbrahim. Türk-Osmanlı Âlimlerinin Arap Belagatine Yaptıkları Katkılar (XVII-XVIII. Asırlar). Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2007.

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { rteuifd596889, journal = {Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi}, issn = {}, eissn = {2147-2823}, address = {RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ 53100 MERKEZ / RİZE}, publisher = {Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {}, pages = {47 - 74}, doi = {10.32950/rteuifd.596889}, title = {Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi}, key = {cite}, author = {İnanır, Ahmet} }
APA İnanır, A . (2019). Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi . Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi , (16) , 47-74 . DOI: 10.32950/rteuifd.596889
MLA İnanır, A . "Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi" . Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (2019 ): 47-74 <
Chicago İnanır, A . "Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi". Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (2019 ): 47-74
RIS TY - JOUR T1 - Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi AU - Ahmet İnanır Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.32950/rteuifd.596889 DO - 10.32950/rteuifd.596889 T2 - Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 47 EP - 74 VL - IS - 16 SN - -2147-2823 M3 - doi: 10.32950/rteuifd.596889 UR - Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi %A Ahmet İnanır %T Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi %D 2019 %J Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi %P -2147-2823 %V %N 16 %R doi: 10.32950/rteuifd.596889 %U 10.32950/rteuifd.596889
ISNAD İnanır, Ahmet . "Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi". Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 16 (Aralık 2019): 47-74 .
AMA İnanır A . Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2019; (16): 47-74.
Vancouver İnanır A . Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2019; (16): 47-74.
IEEE A. İnanır , "Kazasker Manav İvaz Efendi’nin “Furûku’l-Usûl” Adlı Risalesinin Metin ve Tercümesi", Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı. 16, ss. 47-74, Ara. 2019, doi:10.32950/rteuifd.596889