MEZHEP MENSUBĠYETĠNĠN KUR’AN YORUMLARINDAKĠ ÖZNELLĠĞE OLAN YANSIMALARI

Kur‟an‟ı anlama ve yorumlamada farklılığı ortaya çıkaran önemli sebeplerden biride yorumcunun bir mezhebe olan mensubiyetidir. İslâm ilim ve kültür tarihisürecinde siyasî, iktisadî, sosyal ve kültürel gelişmeler İslâm toplumundafarklılığın, farklı anlama ve yorumlamaların ortaya çıkmasına neden olmuştur.Budeğişim ve farklılaşma, Kur‟ân yorumlarını da etkilemiştir.Kur‟an, müslümanların ilk ve en sağlam temel kaynağıdır. Bundan dolayı herbirey, düşünce akımı, dinî grup, fırka ve mezhep mensubu kendi görüşünüKur‟an‟a dayandırma veya düşüncesini ona onaylatma çabasına girdiğinden kendimezhebî görüşünü bir Şekilde tefsirine yansıtmıştır.Bu araştırmanın amacı, Kur‟an‟a yaklaşım ve onu yorumlamada mezhebîaidiyetin tefsire ne ölçüde yansıdığını ortaya koymaktır. Bu tür yorum veyaklaşımların hangi çerçevede uygun olup olmadığı tartışılacaktır.

EFFECTS OF SECTARIAN AFFILIATION ON SUBJECTIVENESS IN QU'RANIC EXEGESIS

One of the main reasons that revealed the subjectivity in the understanding and interpretation of the Qur'an is the realization of the fact that the Qur'anic commentator also belongs a specific school of thought. Political, economic, social and cultural developments in the history of Islamic science and culture have caused differentiation, different interpretations and exegesis in the Islamic society. This change and differentiation also manifested itself in understanding and interpretation of the Qur'an. The fact that those who devote their time in understanding and interpretation of the Quran belongs to a specific sect also reflects itself in the Qur'anic exegesis. The Qur'an is the first and most solid foundation of Muslims. Hence, since every scholar put an effort to approve the views of his school of thought and religious group in accordance with the Qur'an, they could not keep themselves their school of thought away from influencing their exegesis. The aim in this study is to approach the Qur'an and reveal how Oth is reflected in the interpretation of sectarian belonging. The framework in which such interpretations and approaches are appropriate will be addressed.

___

  • AKTAY, Yasin, "Objektivist ve Relativist Ġradeler Arasında Kur'an'ı Anlama Sorunu",II. Kur'an Sempozyumu, Ankara, Bilgi Vakfı, 1998.
  • APAYDIN, Yunus, “Kerhî”, DİA, Ankara, 2002.
  • ATEŞ, Süleyman, YüceKur’an’ın Çağdaş Tefsiri, İstanbul, 1991.
  • AY, Mahmut, Ahmed b. Acîbe ve İşârî Tefsir Açısından “el-Bahru'lMedîd”Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul, 2010.
  • AYDIN, İsmail, Filolojik Tefsirin Doğuşu ve Gelişimi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İzmir, 2010.
  • AYDIN, Şükrü, Kur‟an‟ın Fırkacılık Olgusuna Yaklaşımı, Rağbet Yayınları, İstanbul, 2018.
  • BAĞLIOĞLU, Ahmet, Temel Hak Ve Özgürlükler Bağlamında Mezhepsel Çoğulculuk,Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15:1 Elazığ, (2010), ss.127-138.
  • BAĞLIOĞLU, Ahmet, Mezhepsel Çoğulculuk Ve Temelleri, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15:1 Elazığ, (2010), ss. 71-97.
  • El-BEĞAVÎ, Ebû Muhammed b. El-Hüseyn b. Mes‟ûd, Me’âlimu’t-Tenzîlfî Tefsiri’l-Kur’ân, nşr. Muhammed Abdullah en-Nemr-Osman Cum‟a Dâmiriyye Süleymân Muslimel-HaĢr,, Dâr-u Taybe Li‟n-Neşr, iyad, 1417/1997.
  • El-BEYDÂVÎ, Kâdî Nâsıruddin, Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl, Beyrut, tsz.
  • BİLMEN, Ömer Nasuhî, Büyük Tefsir Tarihi, İstanbul, 1973.
  • BİRIŞIK, Abdülhamit, “Tefsir”, DİA, İstanbul, 2011.
  • BOZKUŞ,Metin, İslâm Mezhepleri Tarihi Açısından Dini Düşüncenin Geçirdiği Evreler, Cumhuriyet Üniversitesi Ġlâhiyat Fakültesi Dergisi, Sivas, (2002), VI/1, ss.195-208.
  • CERRAHOĞLU, Prof. Dr. Ġsmail, Tefsri Usulü, TDV Yayınları, Ankara, 1989.
  • CEVİZCİ, Ahmet, Felsefe Sözlüğü, Paradigma Yayınları, İstanbul, 1999. ÇELEBİ, İlyas, “Mu’tezile” DİA, İstanbul, 2006.
  • ÇALIŞKAN, İsmail, Siyasal Tefsirin Oluşum Süreci, Ankara Okulu Yayınları,Ankara, 2003.
  • Ed-DİHLEVÎ, ġâh Veliyyullâh, el-İnsâf fî Beyâni Esbâbi’l-İhtilâf (Fıkhî İhtilâflarda Ölçü), (Tercüme ve Tahkik: Musa HÛB) Yeni Akademi Yayınları, İstanbul, 2006.
  • DEMİRCİ, Muhsin, Tefsir Usûlü, İFAV Yayınları, İstanbul, 2016.
  • DEMİRCİ, Muhsin, Tefsir Tarihi, İFAV Yayınları, İstanbul, 2016.
  • DERELİ, Muhammed Vehbi, Tefsirde Yanılgı Sebepleri ve Bunlardan Korunma Yolları, Fecr Yayınları, Ankara, 2009.
  • DUMAN, M. Zeki, Tefsir‟in İlkeleri Çerçevesinde Kur‟an-ı Kerim‟de Ehl-i Beyt, Marife Dergisi,Yıl:4, Sayı 3, 2004.
  • ERTEN, Mevlüt, İslam Tefsir Geleneğinde Öznellik, Araştırma Yayınları, Ankara, 2011.
  • GOLDZIHER, Ignaz, Mezâhibu’t-Tefsiri’l-İslamî (Terc. ve thk. Abdulhalîm enNeccâr), Mektebetu Hancî, Kahire, 1955.
  • GÜNDÜZ, ġinasi, “Dinlerde Ayrılık ve Çatışma: Ortodoksi ve Heresi Kavgası”, İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Sayı; 9, 2004, İstanbul. (1-19).
  • GÜNAY, Ünver, Din Sosyolojisi, Ġnsan Yayınları, 9. Baskı, İstanbul, 2010.
  • GÜNEŞ, Abdulbâki, “Kur‟an Işığında Düşünce, İnanç ve İfade Hürriyeti”, Bilimnâme, VII, I, Kayseri, 2005.
  • HANÇERLİOĞLU, Orhan, Felsefe Ansiklopedisi, Remzi Kitapevi, İstanbul 1993.
  • HÖKELEKLİ, Hayati, “İnanç ve Mezhep Farklılıklarının Psikolojik ve Kültürel Temelleri”,DİB İlmî Dergi, (Temmuz-Ağustos-Eylül), XX-3, Ankara, 1984, (24- 34).
  • İBN HALDUN,Ebû Zeyd Veliyyüddîn Abdurrahmân b. Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. Hasen el-Hadramî el-Mağribî etTûnisî, Mukaddime, (Çev. Zakir Kadiri Ugan), Milli Eğitim Basımevi, Ġstanbul, 1986.
  • İBN KUTEYBE, Ebu Muhammedd Abdullah b. Müslim, Te’vil-ü Muhtelifu’lHadîs, neşr.Muhammed Muhyiddin el-Asfar, Beyrut, 1989.
  • İBN-I MANZUR, Ebu‟l-Fazl Muhammed b. Mükerrem, Lisanu’l-Arab, Beyrut, l994.
  • İBN TEYMİYYE, Ebü‟l-Abbâs Takıyyüddîn Ahmed b. Abdilhalîm b. Mecdiddîn Abdisselâm el-Harrânî, Mukaddime fî Usûli’t-Tefsîr, (Tahk. Adnan Zerzur) II. Baskı, Byy. 1972.
  • İLKİYÂ el-HERRÂSÎ, İmaduddin, Ebu‟l-Hasen Ali b. Muhammed b. Ali etTaberî, Ahkâmu’l-Kur’ân, el-Mektebetu‟l-İlmiyye, Beyrut, 1983.
  • KARACELİL, Süleyman, Müfessirin Kur‟an‟ı Tefsirinde Etkili Unsurlar ve Müfessirin Yönteminin Tespiti,Tarihten Günümüze Kur’an’a Yaklaşımlar, İlim Yayma Vakfı Kur‟an ve Tefsir Akademisi, 1. Baskı, Ġstanbul, 2010.
  • el-KÂFİYECİ, Muhammed b. Süleyman (ö.879/1474) Kitâbu’t-Teysîr, fî İlmi’tTefsîr, neşr. İsmail Cerrahoğlu, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara 1974.
  • KARAPINAR, Fikret, İlk Dönem Sûfilerin Nassları Yorumlama Tarzı, Kur’an’ın Bâtınî ve İşârî Yorumu içinde, Editör, Mustafa Öztürk, Kuramer Yayınları, İstanbul, 2018.
  • KARMIŞ, Orhan, Tefsir İlminde Te’vilin Yeri ve Önemi, BasılmamıĢ Doktora Tezi, Ankara, 1975.
  • KERHÎ, Ebu‟l Hasen,Risâle fi’l-Usûl/, (Ebû Zeyd Ubeydullah Ömer İbn İsâ EdDebûsî‟ninTe’sîsu’n-Nazar içerisinde) Tahkîk ve Tashîh: Mustafa Muhammed elKabbânî ed-Dımeşkî, Dâru İbnu Zeydûn, Beyrut, Trs.
  • KIRCA, Celal, Ebû Mansûr el-Maturidî‟nin Tefsir ve Te‟vil Anlayışı, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 3, Yıl, 1989.
  • KOÇYİĞİT, Hikmet, „Tefsirlerin Sınıflandırılması Meselesi‟Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Yıl: 19, Sayı 31,Şanlı Urfa, 2014, ss. 45-84.
  • KORKMAZ, Arif “Kadına Yönelik ġiddet ve Din” Üzerine Bir Tipoloji Denemesi: Sosyolojik Bir Analiz”. Toplum Bilimleri Dergisi, 9 (18), (2015),ss. 41–60.
  • KOŞUM, Adnan, İçtihatta Hata ve İsabet Tartışmaları Işığında Öznellik ve Nesnellik Sorunu,Usûl İslam Araştırmaları Dergisi, Sayı. 24, (2015) ss. 5-32.
  • KUTLU, Sönmez, “İslam Düşüncesinde Tarihsel Din Söylemleri Olgusu” İslamiyât, IV (2001), Sayı: 4, ss. 15-36.
  • KUTLU, Sönmez, Çağdaş İslamî Akımlar ve Sorunları, Fecr Yayınları, Ankara, 2016.
  • KUTLUAY, Yaşar, Tarihte ve Günümüzde İslâm Mezhepleri, Ankara, 1968.
  • LAOUST, Henri, İslâm’da Ayrılıkçı Görüşler, (Çev.Ethem Ruhi Fığlalı, Sabri Hizmetli) Pınar Yayınları, Ġstanbul, 2017.
  • el-MÂTURÎDÎ, Ebû Mansûr Muhammed b. Mahmud, Te’vilât-u Ehi’s-Sünne (Tefsîru’l-Mâturîdî), (tahk. Mecdî Bâsellüm, Dâru‟l-Kütübi‟il-İlmiyye, Beyrut, 1426/2005.
  • MEVDUDÎ, Ebu‟l-A‟lâ, Tefhimu’l-Kur’ân, Terc.Heyet, İnsan Yayınları, İstanbul, 1986.
  • NAROL, Süleyman, Mezhebî Aidiyetin Tefsirdeki İzdüşümleri, Fecr Yayınları, Ankara, 2016.
  • ONAT, Hasan, Din Anlayışımızın Kaynakları Üzerine Bazı Düşünceler, Türk Yurdu, C. 13, (1993)ss. 48-75
  • ONAT, Hasan,“Mezheplerin İnanç Esaslarının Sistemleşmesinde Kur‟an‟ın Rolü”, I. Kur’ân Sempozyumu Bildirileri, Ankara, 1994.
  • ÖZTÜRK, Mustafa, Mu‟tezile ve Tefsir, Marife Dergisi, yıl:3, sayı:3, KıĢ 2003, ss. 83-107.
  • PAÇACI, Mehmet, Çağdaş Dönemde Kur'an'a Ve Tefsire Ne Oldu? İslamiyat VI,Ankara, 2003), sayı 4, ss. 85-104.
  • PAÇACI, Mehmet, ÇağdaşDönemde Kur'an'a Ve Tefsire Ne Oldu, Klasik Yayınları, İstanbul, 2012.
  • Er-RÂZÎ, Fahreddin İbn Allâme Ziyâuddîn Ömer, Mefâtihu’l-Ğayb, Dâru‟l-Fikr, Beyrut, 1981.
  • Er-RÂZÎ, İ ’tikadât-u Firâki’l-Müslimin ve’l-Müşrikîn, Dâru‟l-Kütübi‟lİlmiyye, Beyrut, 1402/1982.
  • es-SA‟LEBÎ, Ebû İshak Ahmed b. Muhammed b. İbrahim, el-Keşf ve’l-Beyân an Te’vîl-i Âyi’l-Kur’ân, nşr. İmam Ebû Muhammed b. Âşûr, Dâru İhyâi‟t-Türâsi‟lArâbî, Beyrût, 1422/2002.
  • SÜLÜN, Murat, “Tefsir İlmi Açısından Kur‟an-ı Kerim‟e İşârî Yaklaşımlar”, Tefsire Akademik Yaklaşımlar -I- içinde, editör: M. Akif Koç-İsmail Albayrak, Otta Yayınları, Ankara, 2013.
  • Eş-ŞATIBÎ, Ebu İshak İbrahim b. Musa b. Muhammed, el-Muvafakât, (Çev. Mehmet Erdoğan, (I-IV) İz Yay. İstanbul, 1990.
  • ŞENER, Abdulkadir, “İslamda Mezhepler ve Hukuk ekolleri”, AÜİFD, XXVI, sayı: 1.
  • Et-TANCÎ, Muhammed b. Tavit, Gazzâliye Göre Kur‟ân‟ın Tefsiri, Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi, Ankara, 1962.
  • Et-TANCÎ, “İslâm‟da Hilafet ve Mezheplerin Doğuşu” der. Prof. Dr. İsmail Yakıt, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergsi Isparta, l995, ss. 25-68.
  • TATLILIOĞLU, Durmuş, Dini Cemaatlerin ve Tarikatların Fonksiyonel Analizi, Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi, VIII-3, Samsun, ss. (97-125).
  • Et-TEHÂNEVÎ, Muhammed b. Ali İbnu‟l-Kâdı Muhammed, Keşşâf-u Istılahâtı’l-Fünûn ve’l-Ulûm, nşr. Ali Dahrûc, Mektebetu Lübnan NâĢirûn, Beyrut, 1996.
  • TÜRKER, Ömer, Seyyid Şerîf Cürcânî’nin Te’vil Anlayışı, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (YayınlanmamıĢ Doktora Tezi) Ġstanbul 2006.
  • UZUN, Nihat, “Tefsir Disiplini Açısından Bâtınî Yorumun İlmî Değeri” ((Kur’an’ın Bâtınî ve İşârî Yorumu, Çalıştay ve Sempozyum Kitaplığı, Editör, Mustafa Öztürk), Kuramer Yayınları, İstanbul, 2018.
  • WILSON, Bryan, Dini Mezhepler (Çev. Ali İhsan YİTİK ve A. Bülent ÜNAL) İz Yayıncılık, Ġstanbul, 2004.
  • YA‟KUB, Mahmud Muhammed, Esbâbu’l-Hatâi fi’t-Tefsîr, Dâr-u İbnu‟l-Cevzî, Riyad, 1425.
  • YILMAZ, Hasan, Semantik Analiz Yönteminin Kur’ân’a Uygulanması, KURAV. Yayınları, Bursa, 2007.
  • Ez-ZEHEBî, Muhammed Hüseyn, et-Tefsîr ve’l-Müfessirûn, Beyrut, trz.