Hemodiyaliz hastalarının anksiyete ve depresyon belirtilerine hastalık algısının etkisi: Çok merkezli bir çalışma

Amaç: Bu çalışmanın amacı, hemodiyaliz tedavisi uygulanan son dönem böbrek yetmezliği hastalarında anksiye- te ve depresyon riskini saptamak ve Leventhalin modelini kullanarak anksiyete ve depresyon riski olan ve olma- yan hastaların hastalık algısını karşılaştırmaktır. Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı tipteki bu kesitsel çalışma, üç üniversite hastanesinin Hemodiyaliz Ünitelerinde tedavilerini en az altı aydır sürdüren, 18 yaşından büyük, okuryazar, Türkçe iletişim kurabilen, zeka geriliği ve psikotik bozukluk gibi psikiyatrik bozukluğu olmayan, çalış- maya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 124 hasta ile gerçekleştirildi. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu, Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği, Hastalık Algısı Ölçeği ile elde edildi. Hastalık algısı Leventhalin öz-düzenleme (self-regulation) modeline temellendirildi. Verilerin analizinde frekans dağılımı, t testi, ANOVA, Pearson korelasyon analizi ve ki-kare testi kullanıldı. Sonuçlar: Hastaların yaş ortalaması 50.7±14.5 (18-80) yıl olup, %55.6sı erkek, %33.9u ilkokul mezunu ve %69.4ü evli idi. Ortalama yedi yıldır hemodiyaliz tedavisine devam eden hastaların %22.6sı anksiyete, %49.2si depresyon açısından riskli bulundu. Anksiyete riski olan hastalarda hastalığı anlama puanının düşük ve emosyonel temsiller puanının yüksek olduğu saptandı. Depresyon riski olan hastalarda kişisel kontrol puanının düşük, süre (döngüsel) ve emosyonel temsiller puanının yüksek olduğu belirlendi. Tartışma: Hemodiyaliz hastalarının yarısı anksiyete veya depresyon açısından risk altındadır. Anksiyete veya depresyon riski olan hastaların hastalık algısının olumsuz olduğu görülmektedir. Öz-düzenleme modeline göre bilişsel ve emosyonel süreçler paralel işlediğinden, hemodiyaliz hastalarının hastalık hakkında negatif inançlarının anksiyete/depresyona etkisinin uzunlamasına çalışmalarda da test edilmesi önerilir.

Effects of illness perception on anxiety and depressive symptoms in hemodialysis patients: a multi-center study

ABSTRACT Objective: The aims of this study were to assess anxiety and depression risk in hemodialysis patients with end- stage renal failure, and to compare illness perception between patients with or without anxiety and depression risk, using Leventhal’s model. Methods: This cross-sectional study was conducted on 124 patients of three major university hospitals. Subjects were 18 years or older, undergoing treatment in a hemodialysis unit for at least 6 months, literate and could communicate in the Turkish language. Patients who were mentally retarded or had psychiatric conditions i.e. psychotic disorders were excluded from the study. Voluntary informed consent was sought from all subjects. Data were collected with a semi-structured questionnaire, Hospital Anxiety and Depres- sion Scale and Illness Perception Questionnaire-Revised (IPQ-R). Illness perception was grounded on Levent- hal’s self-regulation model. Data were analyzed using frequency distributions, Student’s t-test, ANOVA, Pearson correlation and chi-square tests. Results: The mean age of patients was 50.7±14.5 (18-80) years, 55.6% were male, 33.9% were literate and 69.4% were married. Our results showed that 22.6% of the subjects who under- went hemodialysis for an average of seven years were at risk for anxiety and 49.2% for depression. Patients with anxiety risk had lower IPQ-R dimensional scores in illness coherence and higher scores in emotional represent- tation, whereas those with depression risk had lower scores in personal control but higher scores in timeline (cyclical) and emotional representation. Conclusion: Hemodialysis patients are at high risk of anxiety and/or de- pression and this is valid for almost half of the current study sample. Our results show that patients with high risk of anxiety or depression had negative perception of illness. As the self-regulation model is based on a parallel processing of cognitive and emotional representations of illness, further studies in longitudinal design are re- commended to better assess the effect of negative illness perceptions on anxiety/depression in hemodialysis patients.

Kaynakça

1. Turkish Society of Nephrology. Registry of the nephrology dialysis and transplantation in Turkey. 2007. www.tsn.org.tr.

2. Polaschek N. The experience of living on dia- lysis: a literature review. Nephrol Nurs J 2003;30:303-13.

3. Chilcot J, Wellsted D, Farrington K. Depression in end-stage renal disease: current advances and research. Semin Dial 2010;23:74-82.

4. Cukor D, Cohen SD, Peterson RA, Kimmel PL. Psychosocial aspects of chronic disease: ESRD as a paradigmatic illness. J Am Soc Nephrol 2007;18:3042-55.

5. Özçürümez G, Tanrıverdi N, Zileli L. Kronik böbrek yetmezliğinin psikiyatrik ve psikososyal yönleri. Turk Psikiyatri Derg 2003;14:72-80.

6. Orhan FÖ, Ozer A, Sayarlioglu H, Doğan E, Altunoren O, Akman O, et al. Temperament and character profiles of end stage renal disease patients undergoing hemodialysis and peritoneal dialysis. Bulletin of Clinical Psychopharmacology 2011;21:201-9.

7. Öyekçin DG, Gülpek D, Mete L. Hemodiyaliz tedavisi alan bir grup kronik böbrek yetmezliği tanılı hastada depresyon ve anksiyete düzeyleri. Türkiye'de Psikiyatri 2009;11:62-6.

8. Sağduyu A, Sentürk VH, Sezer S, Emiroğlu R, Ozel S. Psychiatric problems, life quality and compliance in patients treated with haemodia- lysis and renal transplantation. Turk Psikiyatri Derg 2006;17:22-31.

9. Cukor D, Coplan J, Brown C, Friedman S, New- ville H, Safier M, et al. Anxiety disorders in adults treated by hemodialysis: a single-center study. Am J Kidney Dis 2008;52:128-36.

10. Kimmel PL, Peterson RA. Depression in end- stage renal disease patients treated with hemo- dialysis: tools, correlates, outcomes, and needs. Semin Dial 2005;18:91-7.

11. Baydogan M, Dag I. Prediction of depression by locus of control, learned resourcefulness and sociotropy-autonomy in hemodialysis patients. Turk Psikiyatri Derg 2008;19:19-28.

12. Christensen AJ, Turner CW, Smith TW, Holman JM, Gregory MC. Health locus of control and depression in end-stage renal disease. J Consult Clin Psychol 1991;59:419-24.

13. Chan R, Brooks R, Erlich J, Chow J, Suranyi M. The effects of kidney-disease-related loss on long-term dialysis patients’ depression and qua- lity of life: positive affect as a mediator. Clin J Am Soc Nephrol 2009;4:160-7.

14. Devins GM, Binik YM, Hutchinson TA, Hollomby DJ, Barre PE, Guttmann RD. The emotional impact of end-stage renal disease: importance of patients’ perception of intrusiveness and control. Int J Psychiatry Med 1983;13:327-43.

15. Guzman SJ, Nicassio PM. The contribution of negative and positive illness schemas to de- pression in patients with end-stage renal dise- ase. J Behav Med 2003;26:517-34.

16. Sacks CR, Peterson RA, Kimmel PL. Perception of illness and depression in chronic renal dise- ase. Am J Kidney Dis 1990;15:31-9.

17. Chilcot J, Wellsted D, Farrington K. Illness per- ceptions predict survival in haemodialysis pa- tients. Am J Nephrol 2011;33:358-63.

18. Weinman J, Petrie KJ, Moss-Morris R, Horne R. The Illness Perception Questionnaire: A new method for assessing the cognitive representa- tion of illness. Psychol Health 1996;11:431-45.

19. Leventhal H, Leventhal EA, Contrada RJ. Self- regulation, health and behaviour: A perceptual cognitive approach. Psychol Health 1989;13:717-34.

20. Leventhal H, Diefenbach M, Leventhal EA. Illness cognitions: Using common sense to understand treatment adherence. Cognit Ther Res 1992;16:143-63.

21. Hagger MS, Orbell S. A meta-analytic review of the common-sense model of illness representa- tions. Psychol Health 2003;18:141-84.

22. Moss-Morris R, Weinman J, Petrie KJ, Horne R, Cameron LD, Buick L. The revised illness per- ception questionnaire (IPQ-R). Psychol Health 2002;17:1-16.

23. Kocaman N, Özkan M, Armay Z, Özkan S. Hastalık Algısı Ölçeğinin Türkçe uyarlamasının geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psiki- yatri Derg 2007;8:271-80.

24. Covic A, Seica A, Gusbeth-Tatomir P, Gavrilovici O, Goldsmith DJ. Illness representations and quality of life scores in haemodialysis patients. Nephrol Dial Transplant 2004;19(8):2078-83.

25. Zigmond AS, Snaith PR. The Hospital Anxiety and Depression Scale. Acta Psychiatr Scand 1983; 67:361-70.

26. Aydemir Ö. Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Turk Psikiyatri Derg 1997;8:280-7.

27. Bahar A, Savaş AH, Yıldızgördü E, Barlıoğlu H. Hemodiyaliz hastalarında anksiyete, depresyon ve cinsel yaşam. Anadolu Psikiyatri Derg 2007;8:287-92.

28. Martin CR, Tweed AE, Metcalfe MS. A psycho- metric evaluation of the Hospital Anxiety and Depression Scale in patients diagnosed with end-stage renal disease. Br J Clin Psychol 2004;43:51-64.

29. Erdenen F, Çürük Ş, Karşıdağ Ç, Müderrisoğlu C, Besler M, Trabulus S, et al. Evaluation of disability, anxiety and depression in hemodialy- sis patients. Nobel Med 2010;6:39-44.

30. Kutner NG, Brogan D, Hall WD, Haber M, Daniels DS. Functional impairment, depression and life satisfaction among older hemodialysis patients and age-matched controls: A prospec- tive study. Arch Phys Med Rehabil 2000;81:453-9.

31. Çelik HC, Acar T. Kronik hemodiyaliz hastala- rında depresyon ve anksiyete düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Fırat Tıp Dergisi 2007;12:23-7.

32. Ibrahim N, Desa A, Tong NK. Illness perception and depression in patients with end-stage renal disease on chronic haemodialysis. Soc Sci 2011;6(3):221-6.

33. Okanlı A, Erdem N, Karabulutlu Yılmaz E. Hemo- diyaliz hastalarında duygu kontrolü ve etkileyen faktörler. Anadolu Psikiyatri Derg 2008;9:156-61.

34. Polaschek N. Living on dialysis: concerns of clients in a renal setting. J Adv Nurs 2003;41:44-52.

35. Timmers L, Thong M, Dekker FW, Boeschoten EW, Heijmans M, Rijken M, et al. Illness percep- tions in dialysis patients and their association with quality of life. Psychol Health 2008;23:679-90.

36. Quinan P. Control and coping for individuals with end stage renal disease on hemodialysis: A position paper. CANNT J 2007;17:77-84.

37. Gençöz T, Astan G. Social support, locus of control, and depressive symptoms in hemodia- lysis patients. Scand J Psychol 2006;47:203-8.

38. Cvengros JA, Christensen AJ, Lawton WJ. Health locus of control and depression in chronic kidney disease: A dynamic perspective. J Health Psychol 2005;10:677-86.

39. Paschalides C, Wearden AJ, Dunkerley R, Bundy C, Davies R, Dickens CM. The associa- tions of anxiety, depression and personal illness representations with glycaemic control and health-related quality of life in patients with type 2 diabetes mellitus. J Psychosom Res 2004;57:557-64.

40. Husain MO, Dearman SP, Chaudhry IB, Rizvi N, Waheed W. The relationship between anxiety, depression and illness perception in tberculosis patients in Pakistan. Clin Pract Epidemiol Ment Health 2008;4:4

Kaynak Göster

Anadolu Psikiyatri Dergisi
  • ISSN: 1302-6631
  • Yayın Aralığı: Yılda 6 Sayı
  • Başlangıç: 2000
  • Yayıncı: AVES Yayıncılık

12.7b10.1b

Sayıdaki Diğer Makaleler

Marfan sendromunda Şizo-obsesyon

Evrim ÖZKORUMAK, Ahmet TİRYAKİ, Hülya KILIÇ YILMAZ, Mevlit İKBAL, İsmet DURMUŞ, Adem TÜRK

Adli bildirim zorunluluğu: Hekimlerin sorumlulukları ve sınırları nerede başlar?

Özden Şükran ÜNERİ, Hilal ADALETLİ

Güneydoğu gazilerinde travma sonrası stres bozukluğu gelişimi

BERNA GÜLOĞLU, Özlem KARAIRMAK

Şizofreni hastalarına verilen ruhsal eğitim ve telepsikiyatrik izlemenin hasta iĢlevselliği ve ilaç uyumuna etkisi

Birgül ÖZKAN, Emine ERDEM, Saliha DEMİREL ÖZSOY, GÖKMEN ZARARSIZ

Düzelme dönemindeki bipolar bozukluk hastalarının kalıntı belirtilerinin klinik özellikler ve iĢlevselliğe etkisi

Mustafa CANBAZOĞLU, CENGİZ AKKAYA, ŞENGÜL CANGÜR, SELÇUK KIRLI

Hemodiyaliz hastalarının anksiyete ve depresyon belirtilerine hastalık algısının etkisi: Çok merkezli bir çalışma

Nazmiye KOCAMAN YILDIRIM, Ayşe OKANLI, ELANUR YILMAZ KARABULUTLU, Fadime KARAHİSAR, Sedat ÖZKAN

Transkraniyal manyetik uyarım tedavisi sırasında ortaya çıkan nöbet

FERİDE GÖKBEN HIZLI SAYAR, OĞUZ TAN, Gül ERYILMAZ, EYLEM ÖZTEN, Celal ŞALÇİNİ, KAŞİF NEVZAT TARHAN

Obsesif-kompulsif bozukluğu olan hastalarda yanlıĢ yorumlama, inançlar ve düĢünce kontrol yöntemleri

ORÇUN YORULMAZ, GÜLBAHAR BAŞTUĞ, Verda TÜZER, Erol GÖKA

Seçici serotonin geri-alım inhibitörü kullanımının vücut ağırlığı ve metabolik parametreler ile ilişkisi

Ahmet YOSMAOĞLU, Nurhan FISTIKÇI, ALİ KEYVAN, Münevver HACIOĞLU, EVRİM ERTEN, Ömer SAATÇİOĞLU, Kaan KORA

Alkol bağımlılığı baĢlangıç yaĢı ve aile öyküsünün dürtüsellik ve kompülsivite ile ilişkisi

Buket Belkız GÜNGÖR, Şeref GÜLSEREN, Arzu DALMIŞ, Nabi ZORLU