Türkiye’deki Üniversite Web Sitelerinin Görme ve İşitme Engelli Kullanıcılar Açısından Erişilebilirliklerinin Değerlendirilmesi

Web teknolojilerinin günümüzde kurumsal hizmet ve bilgilerin sunumunda ve kurumlarının görünürlüğünü artırmada önemli bir paya sahip olduğunu söylemek mümkündür. Bu kapsamda; günlük hayatta bilgiye erişim de dâhil olmak üzere pek çok alanda kullanım oranı artan web sitelerinin erişilebilir olmaları bu siteler aracılığıyla bilgi ve hizmet sunulan alanlarda engelli bireylere fırsat eşitliği sağlamak adına önem taşımaktadır. Betimsel/tarama modelinde tasarlanan bu çalışma, kamu kurumları arasında önemli bir yere sahip üniversitelerin web sitelerinin erişilebilirlik özelliklerini görme ve işitme engelli kullanıcılara yönelik düzenlemeler açısından değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Çalışma kapsamında; Türkiye’de 2017-2018 eğitim-öğretim yılında aktif olarak eğitim-öğretim faaliyetlerine devam eden 179 üniversitenin web sitelerinin erişilebilirlikleri araştırmanın amacı ve kapsamı doğrultusunda değerlendirilmiştir. Değerlendirme sürecinde ise; “Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu (WCAG) 2.0” temel alınarak araştırmacılar tarafından hazırlanan ve 20 maddeden oluşan kontrol listesi kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçları üniversite web sitelerinin genel itibariyle erişilebilirlik ilkeleri doğrultusunda tasarlanmadığını ortaya koymaktadır. Üniversite web sitelerinde karşılaşılan en temel erişilebilirlik problemlerinin; sitede sunulan metinsel öğeler için ekran okuyucusu desteğinin olmaması, ses ve video öğelerinin metinsel alternatiflerinin sunulmaması ve videolardaki sesli içeriğin işaret diline çevrilememesidir. Öte yandan; üniversite web sitelerinin birçoğunda arka plan ile metin öğeleri arasında uygun kontrastın sağlanması, içeriğin sunumunda renk körü kullanıcıların ayırt edebileceği renklerin kullanılması ve ses ve video öğelerinin kullanıcılar tarafından kontrol edilebilmesi erişilebilirlik adına olumlu özellikler olarak değerlendirilebilir. Bu çalışma kapsamında üniversite web sitelerinde erişilebilirliğe ilişkin mevcut durumun ortaya konulması ile birlikte erişilebilirlik konusunda farkındalığın artırılmasına ve üniversite web sitelerinin erişilebilirliklerinin iyileştirilmesine yönelik düzenlemelerin yapılmasına katkı sağlanacağı öngörülmektedir.

Web Accessibility Evaluation of University Websites in Turkey in Terms of Visually and Hearing Impaired Users

Today, web technologies have an important role for both individuals and institutions to present information and their services. Since there are a great number of public services including accessing to information through websites, accessibility of them is essential in order to ensure equality of opportunity for people with disabilities. ftis study, which was designed as a descriptive one, was conducted in order to evaluate the accessibility features of university websites, which have an important place among the public institutions, in terms of arrangements for users with visual and hearing impairments. To assess the accessibility level of websites of 179 universities in Turkey, this study employed an evaluation checklist including 20 checkpoints which had been developed in accordance with “Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.0”. fte results obtained by the accessibility evaluation of university websites indicate that no website reached an acceptable accessibility level. fte study discovered that there are a number of accessibility errors/drawbacks including in violation of presenting text content with the screen readers, providing text alternatives for prerecorded audio and video content, and providing sign language interpretation for prerecorded audio contents in video media. However, on the other side, there are some good practices of accessibility on most of the university websites including the visual presentation of text and images of text in an acceptable minimum contrast rate, using colors which could be perceived/seen by color-blind users, and providing users with control mechanism to pause or stop the audio or video content and to control audio volume. fte results of this study could shed light on the fact that university websites are not accessible to all users. In this way, this study could help to increase awareness of the accessibility of university websites and to make changes in order to enhance web accessibility.

Kaynakça

Acosta-Vargas, P., Acosta, T., & Lujan-Mora, S. (2018). Challenges to assess accessibility in higher education websites: A comparative study of latin America universities (dataset). Retrieved from http://rua.ua.es/dspace/handle/10045/74109

Akgül, Y., & Vatansever, K. (2016). Web accessibility evaluation of government websites for people with disabilities in Turkey. Journal of Advanced Management Science, 4(3), 201-210.

Çağıltay, K., & Kubuş, O. (2006). E-devlet siteleri görme engelliler için erişilebilir mi? In Türkiye Bilişim Derneği 23. Ulusal Bilişim Kurultayı (7–10 Kasım, Ankara) Kitabı (pp. 120–125). Ankara: Türkiye Bilişim Derneği

Çelik, T. (2014). Web sitelerinin erişilebilirlik değerlendirmesi: Ege Üniversitesi örneği. International Journal of Social Science, 28, 429-443. European Commission. (2012). Proposal for a directive of The European Parliament and of the council on the accessibility of public sector bodies’ websites. Brussels: European Commission.

European Commission. (2014). Information providers guide the EU Internet handbook web accessibility. Retrieved from http://ec.europa.eu/ipg/standards/accessibility/index_ en.htm#section_1 Google Inc. (2018). What is CAPTCHA? Retrieved from https:// support.google.com/a/answer/1217728?hl=en

Googwin, M., Susar, D., Nietzio, A., Sanprud, M., & Jensen, C. S. (2011). Global web accessibility analysis of national government portals and ministry web sites. Journal of Information Technology & Politics, 8(1), 41-67.

Harper, K. A., & DeWaters, J. (2008). A quest for website accessibility in higher education institutions. The Internet and Higher Education, 11(3-4), 160-164.

Ismail, A., & Kuppusamy, K. S. (2016). Accessibility of Indian universities’ homepages: An exploratory study. Journal of King Saud University– Computer and Information Sciences. http:// dx.doi.org/10.1016/j.jksuci.2016.06.006

Ismailova, R., & İnal, Y. (2017). Web site accessibility and quality in use: A comparative study of government web sites in Kyrgyzstan, Azerbaijan, Kazakhstan and Turkey. Universal Access in the Information Society, 16(4), 987-996.

International Organization for Standardization (ISO). (1998). ISO 9241-11:1998 Ergonomic requirements for office work with visual display terminals (VDTs) -- Part 11: Guidance on usability. Retrieved from https://www.iso.org/standard/16883.html International Organization for Standardization (ISO). (2012). ISO/ IEC 40500:2012 (W3C) Information technology -- W3C Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.0. Retrieved from https://www.iso.org/standard/58625.html

Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (23. baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.

Kaygısız, E. G., Keskin, İ., & Oğuz, N. (2011). Görme ve işitme engellilerin üniversite internet sayfalarına erişebilirliği. XIII. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri Kitabı (pp. 585-597). Malatya, Türkiye,

Köseler, H. (2018). Braille yazının önemi ve tarihçesi. Retrieved from http://www.altinokta.org.tr/yazardetay.asp?idnourun=43

Kurt, S. (2011). The accessibility of university web sites: the case of Turkish universities. Universal Access in the Information Society, 10(1), 101-110.

Kurt, S. (2017). Accessibility of Turkish university web sites. Universal Access in the Information Society, 16(2), 505-515.

Kuzma, J. M. (2010). Accessibility design issues with U. K. e-government sites. Government Information Quarterly, 27(2), 141-146.

Kuzma, J. M., Weisenborn, G., Philipse, T., Gabel, A., & Dolechek, R. (2009). Analysis of U. S. Senate web sites for disability accessibility. International Journal of Business Research, 9(6), 174-181.

Laurin, S., Cederbom, A., Martinez-Usero, J., Kubitschke, L., Wynne, R., & Cullen, K. (2014). Measures to improve accessi- bility of public websites in Europe. Dublin, Ireland: Centre for Excellence in Universal Design at the National Disability Autho- rity. Retrieved from http://universaldesign.ie/Web-Content-/ Measures-to-Improve-Accessibility-of-Public-Websites-in- Europe-Exec-Summary.pdf

Lin, N. (1976). Foundations of social research. New York: McGraw- Hill.

Lopes, R., Gomes, D., & Carriço, L. (2010). Web not for all: A large scale study of web accessibility. W4A 2010 - International Cross Disciplinary Conference on Web Accessibility Raleigh 2010. 10. 10.1145/1805986.1806001.

Loranger, H. (2017). Homepage links remain a necessity. Retrieved from https://www.nngroup.com/articles/homepage-links/

Lujan-Mora, S., Navarrete, R., & Penafiel, M. (2014). Egovernment and web accessibility in South America. Proceedings of the 2014 First International Conference on eDemocracy and eGovernment (ICEDEG). (pp. 77-82). Quito, Ecuador

Menzi-Çetin, N., Alemdağ, E., Tüzün, H, & Yıldız, M. (2017). Evaluation of a university website’s usability for visually impaired students. Universal Access in the Information Society, 16(1), 151-160.

Nielsen, J. (2008). Reduce bounce rates: Fight for the second click. Retrieved from https://www.nngroup.com/articles/reduce- bounce-rates/

Nurmela, K., Pirhonen, A., & Salminen, A. (2013). Accessibility of public web services: A distant dream? In Kotzé P., Marsden G., Lindgaard G., Wesson J., Winckler M. (Eds) Human-Computer Interaction – INTERACT 2013. Lecture Notes in Computer Science, vol 8117. Berlin, Heidelberg: Springer

Oliveira, A., & Eler, M. (2017). Strategies and challenges on the accessibility and interoperability of e-government web portals: A case study on Brazilian federal universities. In 2017 IEEE 41st Annual Computer Software and Applications Conference (COMPSAC 2017) (pp. 737-742). Turin, Italy

Shi, Y. (2006). E-Government website accessibility in Australia and China: A longitudinal study. Social Science Computer Review, 24, 378-385.

T. C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK BİLGEM YTE. (2009a). Kamu İnternet Siteleri Rehberi - Bölüm 1: İnternet Sitelerinde Kullanılabilirlik. Ankara: TÜBİTAK BİLGEM YTE. T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK BİLGEM YTE. (2009b). Kamu İnternet Siteleri Rehberi - Bölüm 4: Erişilebilirlik. Ankara: TÜBİTAK BİLGEM YTE.

Technosite, NOVA, & CNIPA. (2011). Monitoring e-accessibility in Europe: 2011 Annual report (MeAC). Retrieved from http:// www.eaccessibility-monitoring.eu/researchResult.aspx

United Nations. (2006). Convention on the rights of persons with disabilities (CRPD). New York: United Nations Headquarters.

W3C. (1999). Web content accessibility guidelines 1.0. Retrieved from https://www.w3.org/TR/WCAG10/

W3C. (2005). Introduction to web accessibility. Retrieved from https://www.w3.org/WAI/intro/accessibility.php

W3C. (2008). Web content accessibility guidelines (WCAG) 2.0. Retrieved from https://www.w3.org/TR/WCAG20/

W3C. (2012a). Legal and policy factors in developing a web accessibility business case for your organization. Retrieved from https://www.w3.org/WAI/bcase/pol

W3C. (2012b). W3C web content accessibility guidelines 2.0 approved as ISO/IEC international standard. Retrieved from https://www.w3.org/2012/07/wcag2pas-pr.html

W3C. (2017). Web design and applications - accessibility. Retrieved from https://www.w3.org/standards/webdesign/accessibility

W3C. (2018a). About W3C WAI. Retrieved from https://www. w3.org/WAI/about/

W3C. (2018b). W3C issues improved accessibility guidance for websites and applications. Retrieved from https://www. w3.org/2018/06/pressrelease-wcag21

W3C. (2018c). WCAG 2.1 is a W3C recommendation. Retrieved from https://www.w3.org/blog/2018/06/wcag21-rec/

Yerlikaya, Z., Gürhan, D., & Onay-Durdu, P. (2017). Türkiye’deki devlet üniversitelerinin web sitelerinin erişilebilirliği. In 11th International Computer Instructional Technologies Symposium (ICITS 2017) (pp. 266-266). Malatya, Turkey

Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2017). Üniversitelerimiz. Retrieved from http://www.yok.gov.tr/web/guest/universitelerimiz

Kaynak Göster

Yükseköğretim ve Bilim Dergisi
  • ISSN: 2146-5959
  • Yayın Aralığı: Yılda 3 Sayı
  • Başlangıç: 2011

872210

Sayıdaki Diğer Makaleler

Mükemmeliyetçilik ve Umutsuzluğun Akademik Erteleme Davranışı Üzerindeki Rolü: Üniversite Öğrencileri Üzerinde Bir Araştırma

Hatice ODACI, Feridun KAYA

Mesleki ve Teknik Eğitimde Sorunların Arka Planı ve Türkiye’nin 2023 Eğitim Vizyonunda Çözüme Yönelik Yol Haritası

Mahmut ÖZER

Öğretim Üyesinin Otoritesine İlişkin Öğrenci Görüşlerinin Otorite ve Otoriteryanizm İkileminde Çözümlenmesi

Arzu UZAY, Belda BİLGİÇ, Nihan DEMİRKASIMOĞLU

Yükseköğretimde Hizmet Kalitesi Ölçümü: Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı Örneği

Nurettin AYAZ, Ahmet KARAKAYA

The Relationship Between Mobbing and Subjective Happiness Among Teaching Staff Training Program Research Assistants

Çağdaş CAZ, Ali Gürel GÖKSEL, Ömer Faruk YAZICI

Üniversite Öğrencilerinde Kendini Saklamayla İlişkili Değişkenler: Cinsiyet, Psikolojik Yardım Alma Deneyimi, Benlik Saygısı ve Saygınlığını Yitirme Kaygısı

Nursel TOPKAYA, Ertuğrul ŞAHİN, Cem GENÇOĞLU

Üniversite Öğrencilerinin Öklid-Dışı Geometrilere Yönelik Algılarının ve Tasarlanan Öğrenme Ortamlarından Yansımaların İncelenmesi

Timur KOPARAN

Matematik ile İlgili Düşünceler Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Yasemin KATRANCI

Hemşirelik Eğitim Müfredatı ve Öğrenme Çıktıları

Özlem İBRAHİMOĞLU, Sevinç MERSİN, Hülya SARAY KILIÇ

Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık Yükseköğretim Kurumlarının Amaç ve Yapı Boyutları Bakımından Değerlendirilmesi

Deniz GÜLMEZ, Mustafa YAVUZ