Orta Gelir Tuzağından Kurtulmak İçin Alternatif Stratejiler: Türkiye Yükseköğrenim Sisteminde Reform

Orta gelir tuzağı en basit haliyle ülkelerin orta gelir seviyesine gelmeleri ile birlikte ekonomik büyüme eğilimlerinde yaşanan tıkanma durumudur. Ülkeler orta gelir düzeyinden yüksek gelir sınıfına geçebilmek için milli ekonomilerinde inovasyon ve teknoloji odaklı köklü bir yeniden yapılanma süreci başlatmalıdır. Bu bağlamda, belirtmekte fayda var ki, küresel ölçekte rekabet edebilecek kapasitede inovasyon ve teknoloji için belli büyüklükte araştırma ve geliştirme bütçesini ve araştırma olanaklarını tahsis ederek devler ligine katılabilecek çok az sayıda ülke çıkacaktır. Çünkü böylesine büyük rakamlarda araştırma ve geliştirme yapabilecek ve ölçek ekonomisinin şartlarını karşılayabilecek kapasitedeki ülke sayısı sınırlıdır. Bu zorlu rekabet ortamında başarılı olmanın kritik ön koşullarından biri de yükseköğretim hizmetleri ve teknoloji üretiminde milli kaynakların ve özellikle de beşeri sermayenin en verimli şekilde kullanılmasıdır. Bu çalışma ekonomi disiplinindeki kalkınma ve orta gelir tuzağı kavramlarını uluslararası ilişkiler disiplini ile birleştirerek disiplinlerarası bir yaklaşımla inovasyon ve teknoloji üretiminde yükseköğretim sisteminin rolüne odaklanmaktadır. Uluslararası ilişkiler disiplininde kullanılan en önemli varsayımlardan biri merkezi bir dünya devleti olmadığı için anarşik olarak tanımlanan rekabetçilik esaslı küresel sistemde devletlerin kendi güvenliklerini ve çıkarlarını korumak adına her türlü tedbiri alma gayretinde oluşlarıdır. Bu noktadan hareketle, araştırmanın merkezinde küresel rekabet ortamında Türkiye gibi yüksek gelir grubuna geçmeyi hedefleyen ülkelerin teknoloji ve beşeri sermaye üretiminde ve ayrıca ulusal inovasyon stratejilerinde yükseköğrenim sistemlerinin konumu bulunmaktadır. Bu çerçeveden bakılarak yüksek gelir ve sosyal refah düzeyine ulaşabilmek gayesini taşıyan Türkiye’nin, yükseköğretim sistemi ve ulusal inovasyon stratejisinde en önemli unsur olan beşeri sermaye kalitesinin geliştirilmesi bağlamında sistemsel bir analiz yapılmakta ve girdiler, çıktılar ve süreç kontrolleri ele alınmaktadır. Çalışmada cevap aranan sorular şunlardır: Küresel politik ekonomiye bilgi ekonomisi ve devletlerarası rekabet bağlamında bütüncül bir bakışla bakıldığında, Türkiye’nin konumu nerededir ve bu konumu daha iyi bir seviyeye taşımak için neler yapılabilir? Orta gelir tuzağını aşmayı başaran az sayıda ülkede yükseköğrenim sistemi ve ulusal inovasyon politikalarında hangi reformlar öncelikli ve başarılı şekilde tamamlanmıştır? Türkiye’nin yüksek beşeri kalkınmışlık ve ileri gelir seviyelerine ulaşması için neler yapması gereklidir?

Alternative Strategies to Avoid Middle-Income Trap: Reform in Turkey’s Higher Education

Middle-income trap is a status of stagnation in economic growth when countries reach middle-income levels in the simplest terms. The country has to enter into a process of fundamental restructuring in its economy in order to reach high-income from the middle-income levels. This restructuring process should be technology and innovation centered. On this regard, it is important to note that it would be the privilege of only a handful of countries which can afford to invest large enough research and development funds and facilities in the world economy; this is all about scale economies and only limited number of achievers would be able to get into the premier technology and innovation league. Under this competitive environment one of the most critical conditions of this restructuring process requires the most effective usage of national resources particularly human capital for higher education and technological production. This research takes development and middle-income trap concepts from the economics and combines them with the international relations discipline; thus, it concentrates on the role of higher education system regarding innovation and technology production in an interdisciplinary way. In the mainstream international relations theories one of the most important assumptions is that there is no centralized world government; and due to this fact states try to take every necessary precaution to protect their own security and interests in an anarchic global system based on brutal competition. From this perspective this research concentrates on the position of higher education systems in the production of technology and human capital, as well as in national innovation strategies, of countries targeting high income groups like Turkey. A systematic analysis is carried out in the context of the development of human capital which is the most important factor in the higher education system and national innovation strategy of Turkey which has the aim of achieving high income and human development levels. Inputs, outputs and process control stages of Turkey’s higher education system are elaborated. Research questions to be answered are “Should the global political economy is considered with a holistic view in the context of information economy and interstate competition where one might locate the position of Turkey?” Additionally, what could Turkey do to move its position to advanced levels? What types of reforms have successfully been completed in the higher education and national innovation policies in those few countries that have managed to overcome the middle income trap? What does Turkey need to do to achieve high human development and advanced income levels?

Kaynakça

Açıkgöz, Ö. (2012). Yükseköğretim üzerine bir değerlendirme: Yeniden yapılanma sürecinde bir sistem önerisine giriş. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 2(Özel sayı), 11-17.

Agenor, P. R., Canuto, O., & Jelenic, M. (2012). Avoiding middleincome growth traps. The World Bank Economic Premise, 98, 1-7. Retrieved from http://siteresources.worldbank.org/EXTPREMNET/ Resources/EP98.pdf

Aiyar, S., Duval, R., Puy, D., Wu, Y., & Zhang, L. (2013). Growth slowdowns and the middle-income trap. IMF Working Paper 13/71. Washington, D. C.: International Monetary Fund. Retrieved from https://www.imf.org/external/pubs/ft/wp/2013/ wp1371.pdf

Aslan, H. K. (2017). Establishing an innovation culture and strategic entrepreneurship. In Ü. Hacıoğlu (Ed.), Global business strategies in crisis (pp. 169-184). San Francisco, USA: Springer International Publishing.

Aslan, H. K., & Aslan, M. (2015). Politik ekonomi perspektifinden yakın dönem türk dış politikası. In B. Duran, K. İnat, & A. Balcı (Eds.), Türk dış politikası yıllığı-2014 (pp. 111-138). Ankara: SETA Yayınları.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Verimlilik Genel Müdürlüğü (BSTBVGM). (2013). Verimlilik stratejisi ve eylem planı (2014-2017) durum analizi VI - eğitim, VSEP Rapor 5, Ankara: BSTBVGM. Retrieved from http://akgul.bilkent.edu.tr/vgm/ VSEP%20R4%20-%20Soylesiler.pdf

Bozan, M. (2012). Lisansüstü eğitimde nitelik arayışları. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 4(2), 177-187.

Brand Finance. (2017). Global 500-2017. The Brand Finance Group. Retrieved from http://brandfinance.com/images/ upload/global_500_2017_locked_website.pdf

Byun, K., Jon, J. E., & Dongbin, K. (2013). Quest for building worldclass universities in South Korea: Outcomes and consequences. Higher Education, 65, 645–659.

Çelik, K. (2013). The contribution of supervisors to doctoral students in doctoral education: A qualitative study. Creative Education, 4(1), 9-17.

Çetinsaya, G. (2014). Büyüme, kalite, uluslararasılaşma: Türkiye yükseköğretimi için bir yol haritası. Eskişehir: Yükseköğretim Kurulu.

Demir, E., Demir, C. G., & Özdemir, M. Ç. (2017). Akademik yükseltme ve atama sürecine yönelik öğretim üyesi görüşleri. Yüksekögretim ve Bilim Dergisi, 7(1), 12-23.

Drori, G. S. (2010). Globalization and technology divides: Bifurcation of policy between the “Digital Divide” and the “Innovation Divide”. Sociological Inquiry, 80(1), 63-91.

Felipe, J., Abdon, A., & Kumar, U. (2012). Tracking the middleincome trap: What is it, who is in it, and why? Working paper no. 715. Annandale-on-Hudson, NY: Levy Economics Institute. Retrieved from http://www.levyinstitute.org/pubs/wp_715. pdf

Gill, I. S.,& Kharas, H. (2015). The middle-income trap turns ten. World Bank Policy Research Working Paper No. 7403. Retrieved from https://poseidon01.ssrn.com/delivery.php?ID=3680010931 100921190020230280740140850100590700130630740281 10042012010124022012023097000123086021105010026 02107600206410311411608909400908408708610600507 4065001083079127031084019080101097103&EXT=pdf

Güçlü, A. (2014, Aralık 4). Yabancı öğrenci cenneti olabiliriz. Milliyet Gazetesi. Retrieved from http://www.milliyet.com.tr/yazarlar/ abbas-guclu/yabanci-ogrenci-cenneti-olabiliriz-1979082/

Güngör, N. D., & Tansel, A. (2014). Brain drain from Turkey: Return intentions of skilled migrants. International Migration, 52(5), 208-226.

Gür, B. S., Çelik, Z., Kurt, T., & Yurdakul, S. (2017). Yükseköğretime bakış 2017: İzleme ve değerlendirme raporu. Ankara: Eğitim- Bir-Sen Yayınları. Retrieved from http://www.ebs.org.tr/ ebs_files/files/yayinlarimiz/yuksekogretimebakis_web.pdf

Harvard Magazine. (2013). Endowment value rises to $ 32.7 Billion. Retrieved from http://harvardmagazine.com/2013/09/ harvard-endowment-up-2-billion-to-32-7-billion

Hu, C., Wotipka, C. M., & Wen, W. (2016). International students in chinese higher education: Choices, expectations, and experiences by region of origin. Hershey: IGI Global Publishing.

Ilieva J., & Peak M. (2016). The shape of global higher education: National policies framework for international engagement. Emerging themes. British Council. Retrieved from https:// www.britishcouncil.org/education/ihe/knowledge-centre/ global-landscape/global-gauge

İhlas Haber Ajansı (İHA). (2016, Mart 23). Silikon vadisi kuluçka merkezi konsorsiyum projesi’nin imzaları atıldı. Milliyet Gazetesi. Retrieved from http://www.milliyet.com.tr/silikon-vadisikulucka- merkezi-konsorsiyum-istanbul-yerelhaber-1281174/

Im, F. G., & Rosenblatt, D. (2013). Middle-income traps: A conceptual and empirical survey. Policy Research Working Paper. No. 6594. Washington, D. C.: World Bank. Retrieved from http://documents.worldbank.org/curated/ en/969991468339571076/pdf/WPS6594.pdf

Interbrand. (2016). Best global brands 2016 rankings. Retrieved from http://interbrand.com/best-brands/best-globalbrands/ 2016/ranking/

Jackson, D. J. (2011). What is an innovation ecosystem. Arlington, VA: National Science Foundation. Retrieved from http://ercassoc. org/sites/default/files/download-files/DJackson_Whatis- an-Innovation-Ecosystem.pdf

Jon, J. E., & Chung, H. I. (2014). STEM report: Country comparisons: Republic of Korea. Consultant Report. Securing Australia’s Future. STEM: Country Comparisons. STEM Report – Republic of Korea. Retrieved from https://acola.org.au/wp/PDF/SAF- 02Consultants/Consultant%20Report%20-%20Korea.pdf

Karakütük, K., & Özdemir, Y. (2011). Bilim insanı yetiştirme projesi (BİYEP) ve öğretim üyesi yetiştirme programının (ÖYP) değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 36(161): 26-38. Retrieved from http://eb.ted.org.tr/index.php/EB/article/viewFile/150/282

Karaman, S., & Bakırcı, F. (2010). Türkiye’de lisansüstü eğitim: Sorunlar ve çözüm önerileri. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(2), 94-114.

Kharas H., & Kohli H. (2011). What is the middle income trap, why do countries fall into it, and how can it be avoided? Global Journal of Emerging Market Economies, 3(3), 281-289.

Kohli, H. A., & Mukherjee, N. (2011). Potential costs to asia of the middle income trap. Global Journal of Emerging Market Economies, 3(3), 291-311.

Li, Y. A., Whalley, J., Zhang, S., & Zhao, X. (2011). The higher educational transformation of China and its global implications. The World Economy, 34(4), 516-545.

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2013). PISA 2012 ulusal ön raporu. Ankara: MEB Yenilik ve Eğitim Teknolojileri Genel Müdürlüğü. Retrieved from http://pisa.meb.gov.tr/wp-content/uploads/ 2013/12/pisa2012-ulusal-on-raporu.pdf

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2016). Uluslararası öğrenci değerlendirme programı PISA 2015 ulusal raporu. Ankara: MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü.

Michalski, B., Kołodziej, G., & Piasecka, A. (2012). Organization and functioning of South Korean higher education system. In Toruń A. M. (Ed.). Is the 21st Century the age of Asia? deliberations on culture and education. Retrieved from http://www. researchgate.net/publication/232815596

National Center for Education Statistics. (NCES). (2016). Trends in international mathematics and science study (TIMSS). Retrieved from https://nces.ed.gov/timss/timss15advanced.asp

Oğuz, Ş. (2014, Aralık 3). Avrupa işletmeler ağı. Sabah Gazetesi. Retrieved from https://www.sabah.com.tr/yazarlar/ oguz/2014/12/03/avrupa-isletmeler-agi

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2013). Eğitim politikası genel görünümü: Türkiye. Ankara: T. C. Millî Eğitim Bakanlığı. Retrieved from http://abdigm.meb.gov. tr/projeler/ois/egitim/025.pdf

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2016a). OECD science, technology and innovation outlook 2016. Paris: OECD Publishing.

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2016b). Education at a glance 2016. Paris: OECD Publishing.

Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2016c). Skills Matter: Further results from the survey of adult skills. Country note Turkey. “Beceriler önemlidir: Yetişkin becerileri araştırmasının kapsamlı sonuçları. Türkiye ülke notu”. Ankara. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. Retrieved from https://www.oecd.org/skills/piaac/Skills-Matter- Turkey-Turkish-version.pdf

Öndeş, Ö. (2013, Aralık 19). Türkiye’den üç üniversitenin büyük başarısı. Hürriyet Gazetesi. Retrieved from http://www. hurriyet.com.tr/egitim/turkiyeden-3-universitenin-buyukbasarisi- 28875018

Özoğlu, M., Gür, B. S., & Coşkun, İ. (2012). Küresel eğilimler ışığında Türkiye’de uluslararası öğrenciler. İstanbul: SETA Yayınları.

Özoǧlu, M., Gür, B. S., & Gümüs, S. (2016). Rapid expansion of higher education in Turkey: The challenges of recently established public universities (2006–2013). Higher Education Policy, 29(1), 21-39.

Polat, S. (2014). Türkiye’nin 2023 vizyonu ve eğitimde “orta kalite tuzağı”. İstanbul: SETA Yayınları.

Sak, G. (2014, Şubat 28). KAI’nin yaptığını TAI neden hala yapamadı? Radikal Gazetesi. Retrieved from http://www.radikal. com.tr/yazarlar/guven-sak/kainin-yaptigini-tai-neden-halayapamadi- 1178853/

Schwab, K., & Sala-i-Martín, X. (2015). The Global Competitiveness Report 2015–2016. Switzerland: World Economic Forum. Retrieved from http://www3.weforum.org/docs/gcr/2015-2016/ Global_Competitiveness_Report_2015-2016.pdf

Strange, S. (1994). States and markets, (2nd ed.). New York: Continuum. Şeremet, M. (2015). Türkiye ve İngiltere yükseköğretimindeki uluslararasılaşma politikalarına karşılaştırmalı bir yaklaşım. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 5(1), 27-31.

T. C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü. (2017). Ulusal İstihdam Stratejisi 2014 – 2023. Eylem Planları 2017-2019. Ankara: Ses Reklam Paz. Turz. San. Ltd. Şti. Retrieved from http://www.uis.gov.tr/media/1437/uis2014- 2023.pdf

Tansel, A., & Güngör, N. D. (2004). Türkiye’den yurt dışına beyin göçü: Ampirik bir uygulama. Ankara: ERC - Economic Research Center, Middle East Technical University, ERC Working Papers. Retrieved from http://www.erc.metu.edu.tr/menu/ series04/0402.pdf

Tekneci, P. D. (2016). Evolution of Turkish higher education system in the last decade. Journal of Higher Education and Science, 6(3), 277-287.

Tiryakioğlu, M. (2014). Türkiye’de teknoloji transferi politikaları. İstanbul: SETA Yayınları.

Tonbul, Y. (2014). A comparative study of selection, training and advisory practices for doctoral education. Eurasian Journal of Educational Research, 55, 263-282.

Tonbul, Y. (2017). Sosyal bilimler enstitülerinin lisansüstü eğitimin niteliğini artırmadaki rolü. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 7(1): 150-162.

Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT). (2016). 2016 yılı faaliyet raporu. Ankara: TÜRKPATENT. Retrieved from http:// www.turkpatent.gov.tr/TURKPATENT/resources/temp/ A45F41EF-744A-4C09-AEAD-819103DB9077.pdf

Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği (TÜBİSAD). (2017). Bilgi ve İletişim teknolojileri sektörü 2016 pazar verileri. İstanbul: Deloitte Danışmanlık. Retrieved from https://www2.deloitte.com/ content/dam/Deloitte/tr/Documents/technology-media-telecommunications/ TUBISAD-2017-bit-pazar-verileri.pdf

Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK). (2015). Türkiye üniversiteleri’nin bilimsel yayın performansı: 2004- 2014. Ankara: TÜBİTAK. Retrieved from http://ulakbim.tubitak. gov.tr/tr/hizmetlerimiz/turkiye-universitelerinin-bilimselyayin- performansi-2004-2014

Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK). (2016). Girişimci ve yenilikçi üniversite endeksi. Ankara: TÜBİTAK. Retrieved from http://www.tubitak.gov.tr/tr/kurumsal/politikalar/ icerik-girisimci-ve-yenilikci-universite-endeksi

United Nations Development Programme (UNDP). (2016). Human development report 2016. Human development for everyone. New York: UN Development Programme. Retrieved from http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_ report.pdf

Ünal, B. (2015, Kasım 1). ABD’de bayıldığım için kalmıyorum. Prof. Dr. Gökhan Hotamışlıgil (ABD Harvard Üniversitesi). Milliyet Gazetesi. Retrieved from http://www.milliyet.com.tr/-nobelsirasi- simdi-onlarda-gundem-2140912/

World Health Organization (WHO). (2014). Preventing suicide: A global imperative. Luxembourg: World Health Organization. Retrieved from http://apps.who.int/iris/bitstream/han dle/10665/131056/9789241564779_eng.pdf;jsessionid=3AD C3DB8E5E448F50B09228E9C640420?sequence=1

World Bank (2015). World development indicators 2015. Washington DC: World Bank Publications.

Wilson, W. T. (2014). Beating the middle-income trap in Southeast Asia. Special Report No. 156. Washington, D. C.: The Heritage Foundation. Retrieved from http://thf_media.s3.amazonaws. com/2014/pdf/SR156.pdf

World Intellectual Property Organization (WIPO). (2015). patent cooperation treaty yearly review 2015. The international patent system. Economics & Statistics Series. Geneva, Switzerland: World Intellectual Property Organization (WIPO). Retrieved from http://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/ wipo_pub_901_2015.pdf

Yeldan, E., Taşçı, K., Voyvoda, E., & Özsan, M. E. (2012). Orta gelir tuzağından çıkış: Hangi Türkiye? İstanbul: TÜRKONFED.

Yeldan, E., Taşçı, K., Voyvoda, E., & Özsan, M. E. (2013). Orta gelir tuzağından çıkış: Hangi Türkiye? Cilt 2: Bölgesel kalkınma ve ikili tuzaktan çıkış stratejileri. İstanbul: TÜRKONFED.

Yeldan, E., & Kolsuz, G. (2014). 1980-sonrası Türkiye ekonomisinde büyümenin kaynaklarının ayrıştırılması. Çalışma ve Toplum, 1(1), 49-66.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (10. Baskı) Ankara: Seçkin Yayınevi.

Yüzak, Ö. (2014, Kasım 8). ODTÜ Rektörü: Değerleri elimizde tutamıyoruz. Cumhuriyet Gazetesi. Retrieved from http:// www.cumhuriyet.com.tr/haber/egitim/138673/ODTU_Rektoru__ Degerleri_elimizde_tutamiyoruz.html

Kaynak Göster

Yükseköğretim ve Bilim Dergisi
  • ISSN: 2146-5959
  • Yayın Aralığı: Yılda 3 Sayı
  • Başlangıç: 2011

59193