Astroloji Sözdebilimi ve Toplum için Yarattığı Tehditler Üzerine Bir Tartışma

Bir sözdebilim olan astrolojinin ülkemizdeki popülaritesi yüksektir. Alanın uygulayıcısı olan astrologlar, medyada ve kendi mecralarında sıklıkla bilimsel alana ait konularda söylem üretmektedir. Türkiye'de üniversitelerde astrolojiye ilişkin birtakım faaliyetler yürütüldüğüne de rastlanmaktadır. Bu makalede öncelikle genel olarak bilim-sözdebilim ayrım problemi ile astrolojinin sözdebilimsel durumu ele alınmıştır. Daha sonra astrolojik söylemlerin ekonomi, eğitim ve sağlık alanında yer alan ve toplum için tehdit oluşturan örneklerine değinilmiştir. Astroloji içerikli tez, tıp fakültesi dergisinde astroloji köşesi ve üniversite sürekli eğitim merkezlerinde astroloji sertifika programları gibi, astrolojinin Türkiye'deki yükseköğretim kurumlarında kendine yer bulduğu örnekler değerlendirilmiş, bu gibi faaliyetlerin alanın yarattığı toplumsal tehditlere katkıda bulunduğu öne sürülmüş, bu durumun eğitim ve yükseköğretimin amaç ve ilkelerine aykırı olduğu iddia edilmiştir. Sonuç kısmında da bu tehditlere karşı geliştirilebilecek, bilimsel okuryazarlığın ve ayrım probleminin ilköğretimden başlayarak her seviye eğitim-öğretim müfredatına dâhil edilmesi, yükseköğretim kurumlarında sözdebilimlere paye verilmesini engelleyecek politikaların benimsenmesi ve astroloji köşelerinin ciddiye alınmaması için sorumluluk reddi uyarısı eklenmesi gibi birtakım yasal düzenleme ve politika önerilerine yer verilmiştir.

Astrology Pseudoscience and a Discussion About Its Threats to Society

Astrology, a pseudoscience, is highly popular in Turkey. Astrologers, who are its practitioners, produce discourses in the scientific field at the media and at their own platforms. Furthermore, it is possible to find some instances of astrology related activities in Turkish universities. In this article, demarcation of science from pseudoscience and the pseudoscientific status of astrology were discussed in a first place. Next, threats of astrological discourse within economic, educational and medical fields and their threats to society were expressed with some examples. Instances of the astrological activities within higher education institutions, such as an astrology-based master degree thesis, the astrology certificate programs, and an astrology column in an official medical school magazine were evaluated, and it was put forward that they contributed to increase the level of threat and it was also claimed that the existence of astrological activities in the universities contradicts the main purpose and principles of the higher education. In conclusion, some regulatory actions like the implementation of the scientific literacy and demarcation problem to each level of educational curriculum, a general policy for excluding the pseudoscience from higher education institutions and a recommended health warning at the top of the astrology were suggested.

Kaynakça

Adorno, T. W. (2002). The stars down to earth and other essays on the irrational in culture. London: Routledge.

Alatlı, A. (2001). Safsata kılavuzu: Laf ola beri gele. İstanbul: Boyut Yayınları.

Allum, N. (2011). What makes some people think astrology is scientific? Science Communication, 33(3), 341-366.

Astroloji Akademisi (n.d.). İstanbul Aydın Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezi Seminer Programı. Retrieved from https:// web.archive.org/web/20140208004015/http://sem.aydin. edu.tr/index.asp?id=425&islem=program

Aydoğan, İ. (2008). "Ay'ı takibe aldık" ne demek Hande? Yeni Aktüel, (165), 64-66. Retrieved from http://www.yeniaktuel. com.tr/top107,[email protected]

Bennett, B. (2015). Logically fallacious: the ultimate collection of over 300 logical fallacies (Academic Edition). Sudbury: Ebooklt. com.

Beyerstein, B. L. (1995). Distinguishing science from pseudoscience. Simon Fraser University. Retrieved from http://www.sld.

cu/galerias/pdf/sitios/revsalud/beyerstein_cience_vs_ pseudoscience.pdf

Boudry, M., Blancke, S., & Pigliucci, M. (2015). What makes weird beliefs thrive? The epidemiology of pseudoscience. Philosophical Psychology, 28(8), 1177-1198.

Bunge, M. (1984). What is pseudoscience. Skeptical Inquirer, 9(1), 36-46.

Bunge, M. (2006). The philosophy behind pseudoscience. Skeptical Inquirer, 30(4), 27-29.

Bunge, M. (2011). Knowledge: Genuine and Bogus. Science & Education, 20(5-6), 411-438.

Bursalı, O. (2015). Üniversitelerde bilim adına utanç: Yıldız Falcılığı bu kez Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi'nde. CBT, 12 Haziran (1473).

Carlson, S. (1985). A double-blind test of astrology. Nature, 318(14), 162-163.

Ceyhan, O. (2009, Aralık 27). Astroloji'yi nasıl bilirsiniz? Retrieved from http://www.ntv.com.tr/turkiye/astrolojiyi-nasilbilirsiniz,skHYyILRaEuRaW-oN-Zv9w Christiansen, A. (1962). Headlines all my life. New York: Harper.

Cortinas-Rovira, S., Alonso-Marcos, F., Pont-Sorribes, C., & EscribaSales, E. (2015). Science journalists' perceptions and attitudes to pseudoscience in Spain. Public Understanding of Science, 24(4), 450-465.

Çetinkaya, E., Turgut, H., & Duru, M. K. (2015). The Effect of the Context of Science, Pseudoscience Demarcation on the Science Perceptions of Secondary School Students: The Case of Iridology. Eğitim ve Bilim, (Kasım), 1-18. Damer, T. E. (2009). Attacking faulty reasoning: a practical guide to fallacy-free arguments (6th ed.). Belmont: Wadsworth Cengage Learning. Dean, G. (n.d.). Love Signs - Fail world's largest tests (N=27m). Retrieved from http://www.astrology-and-science.com/Slove2.htm Dean, G. (2003). Is astrology relevant to consciousness and psi? Retrieved from http://astrology-and-science.com/D-psia2.htm Dean, G., & Kelly, I. W. (2003). Is astrology relevant to consciousness and psi? Journal of Consciousness Studies, 10(6), 175-198. Dikeçligil, B. (2010). Bilimsel paradigmaların oluşumunda ve dönüşümünde sosyolojik bağlam. Toplum Bilimleri Dergisi, 4(7), 53-61. Dikmen, A. (2013, Ocak 5). Tıp doktoru astrolog: İncelemeden reddetmek bilime aykırıdır. Hürriyet. Retrieved from http:// www.hurriyet.com.tr/tip-doktoru-astrolog-incelemedenreddetmek-bilime-aykiridir-22299348

Dölen, D. (2014, Şubat 13). Üniversitede astroloji. Retrieved from http://www.astroturkiye.com/universitede-astroloji/ Düztepe, T. (2005). Popüler kültür ürünü olarak gazetelerin astroloji köşelerini n değerlendi ri lmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara. Erdem, A. R. (2012). Bilim insanı yetiştirmede araştırma eğitimi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 2(3), 166-175. Ernst, E. (2002). A systematic review of systematic reviews of homeopathy. British Journal of Clinical Pharmacology 54 (6): 577-82. Europeans, Science and Technology (2001). Retrieved from http:// ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_154_en.pdf Girne Amerikan Üniversitesi. (n.d.). GAU astroloji okulu, yepyeni ufuklar açıyor. Retrieved from http://www.gau.edu.tr/ haber/2536/gau_astroloji_okulu_yepyeni_ufuklar_aciyor Güner, D. (2015, Eylül 15). Elektroniğe gezegen tokadı. Sözcü. Retrieved from http://www.sozcu.com.tr/2015/yazarlar/ dincer-guner/elektronige-gezegen-tokadi-986513/ Holton, G. (1992). How to think about the anti-science phenomenon. Public Understanding of Science, 1(1), 103-128 Homeopati Nedir? (n.d.). Retrieved from https://www. homeopatiklinik.com/homeopati INRA & Report International. (1993). Eurobarometer Special Nr. 76 Europeans, Science and Technology - Public Understanding and Attitudes. Science And Technology. Belgium. Jerome, L. E. (1973). Astrology and modern science: a critical analysis. Leonardo, 6(2), 121-30. Jerome, L. E. (2009). Astroloji Çürütüldü. (R. Pekünlü, Çev.) İstanbul: İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınları. Kepler College. (n.d.-a). Degree Program. Retrieved from http:// www.kepler.edu/home/index.php/about/history/degreeprogram Kepler College. (n.d.-b). Was your degree program accredited? Retrieved from http://kepler.edu/home/index.php/program/ faq/9-faq-general-information/142-are-you-accredited Kuhn, T. (1970). The structure of scientific revolutions. In O. Neurath, R. Carnap, & C. Morris (Eds.), International Encyclopedia of Unified Science (Vol. 2, No. 2). Chicago: The University of Chicago Press. Lakatos, I. (1978). Science and pseudoscience. In Worrall J. & Currie G. (Eds). Philosophical Papers (Vol. 1). Cambridge: Cambridge University Press. Retrieved from http://strangebeautiful.com/ other-texts/lakatos-meth-sci-research-phil-papers-1.pdf Lehrer, B. (1985). Born Under A Dollar Sign Astrology Is Big Business, Even If It Is All Taurus. Orlando Sentinel. Retrieved from http:// articles.orlandosentinel.com/1985-11-10/news/0340290056_1_ astrology-columns-un-sign-astrology-scientific-fact Lindeman, M. (1998). Motivation, cognition and pseudoscience. Scandinavian Journal of Psychology, 39(4), 257-265.

List, C. J. (1982). Science and Pseudoscience: Criteria of Demarcation. Reason Papers, 8(8), 49-58. Retrieved from http://reasonpapers.com/pdf/08/rp_8_4.pdf Mayberry, M. (1990). Astrology Fails the Test of Science (2). Guardian of Truth, 34 (18), 560-563. Retreived from http:// www.truthmagazine.com/archives/volume34/GOT034263. html

Mayo, D. G. (1996). Ducks, rabbits, and normal science: recasting the Kuhn's-eye view of Popper's demarcation of science. The British Journal for the Philosophy of Science. 47, 271-290.

McGrew, J. H., McFall, R. M. (1990). A scientific inquiry into the validity of astrology. Journal of Scientific Exploration, 4(1), 75-83.

Merton, R. K. (1973). The sociology of science. (N. W. Storer, Ed.). Chicago: University of Chicago Press.

Özer, A. (2012). Türkiye Üniversite sistemine genel bir bakış, yaşanan sorunlar ve çözüm için bir model önerisi. Yükseköğretim Dergisi, 2(2), 61-72.

Öztürk, E. (2014, Şubat 18). Astroloji ilk kez 'akademik'leşiyor. Akşam Gazetesi.

Pavic, Z. (2013). Science and pseudoscience in postmodern societies. Informatologia, 46(2), 145-153.

Popper, K. R. (2002). Conjectures and refutations: the growth of scientific knowledge. (N. I. Platnick, Ed.) Routledge classics (2nd ed.). New York: Routledge.

Pratkanis, A. R. (1995). How to sell a pseudoscience. The Skeptical Inquirer, 19(4), 19-25.

Pseudoscience. (n.d.). Retrieved from http://www. oxforddictionaries.com/definition/english/pseudoscience Resnik, D. B. (2000). A pragmatic approach to the demarcation problem. Studies in History and Philosophy of Science Part A, 31(2), 249-267.

Say, C. (2015, Mayıs 22). "Yüzyılın Projesi" Merkür retrosuna takılır mı? Retrieved from http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/ uzay/282093/_Yuzyilin_Projesi__Merkur_retrosuna_takilir_ mi_.html Schoijet, M. (2009). On pseudoscience. Critique, 37(3), 425-439. Selvi, C. (2011). Astrolojik kişilik ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişki.

Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Karaman.

Serim, E. (2013, Kasım 25). NASA'nın açıklaması ortalığı karıştırdı! Habertürk. Retrieved from http://www.haberturk.com/ polemik/haber/896671-nasanin-aciklamasi-ortaligi-karistirdi Shermer, M. (2002). Why people believe weird things: pseudoscience, superstition, and other confusions of our time. New York: Henry Holt and Company, LLC.

Silverman, B. I. (1971). Studies of astrology. The Journal of Psychology, 77(2), 141-149.

Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (n.d). Retrieved from http://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.1219.pdf Taner, B. (2011, Mayıs 6). Falcılık devlet katında kabul gördü! Radikal. Retrieved from http://www.radikal.com.tr/ekonomi/ falcilik-devlet-katinda-kabul-gordu-1048478/

Thagard, P. R. (1978). Why astrology is a pseudoscience. PSA: Proceedings of the Biennial Meeting of the Philosophy of Science Association, 1978, 223-234.

Thagard, P. R. (1988). Computational philosophy of science. Bradford: MIT Press.

Turgut, H. (2007). Scientific literacy for all. The Science Teacher, 67(3), 48-52.

Turgut, H. (2011). The context of demarcation in nature of science teaching: the case of astrology. Science & Education, 20(5-6), 491-515.

Turgut, H., Akçay, H., & İrez, S. (2010). Bilim sözde-bilim ayrımı tartışmasının öğretmen adaylarının bilimin doğası inanışlarına etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 10(4), 2621- 2663.

Türk Astronomi Derneği. (n.d.). Yükseköğretim kurumlarında astroloji ile ilgili faaliyetler hakkında türk astronomi derneği'nin görüşleri. Retrieved from http://www.tad.org.tr/genel/2015/ yuksekogretim-kurumlarinda-astroloji-ile-ilgili-faaliyetlerhakkinda-turk-astronomi-derneginin-gorusleri Tyson, G. A. (1980). Occupation and astrology or season of birth: a myth? The Journal of Social Psychology, 110(1), 73-78.

UWTSD. (n.d.). MA cultural astronomy and astrology. Retrieved from http://www.uwtsd.ac.uk/ma-cultural-astronomy-astrology/ Uyar, T. (2014). Astrologların bilimle imtihanı. Yayımlanmamış araştırma.doi: 10.13140/RG.2.1.1459.5922

Uyar, T. (2015). Astrolojinin bilimle imtihanı: Yıldızlar size ne söylemiyor? İstanbul: Kırmızı Kedi. Yıldırım, C. (2008). Astroloji bilim midir? Bilimsel Düşünme Yöntemi (3. baskı, ss. 397-412). Ankara: İmge Kitabevi.

Yükseköğretim Kanunu (n.d.), Retrieved from http://www. mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2547.pdf Zaimler, B. (2012, Aralık 2). Astrolojiye inanmak için on neden. Hürriyet.

Kaynak Göster