Üniversite-Toplum, Devlet, Piyasa/Sermaye İlişkileri Bağlamında Üniversite Özerkliği

Bu çalışma, akademik özgürlüğün en somut görünümlerinden birini teşkil eden üniversite özerkliği kavramının üniversite ile devlet, toplum ve piyasa ile ilişkileri bağlamında nasıl bir konumda yer aldığına odaklanmakta, bu bağlamda üniversite özerkliğinin mümkün olup olmadığı sorusu üzerine yoğunlaşmaktadır. Özerklik ve akademik özgürlük kavramları, üniversitelerin ilk ortaya çıktığı Ortaçağ'dan günümüzün modern üniversitelerine kadar, gittikçe artan bir ilgiyle güncelliğini korumaktadır. Bu çalışmada da hedeflenen, Türkiye'de yapılan çalışmaların ışığında özerklik mefhumunun tarihsel süreçte nasıl bir döngü izlediğini, üniversite özerkliğinin yapıtaşları bağlamında ve son yıllarda üniversitelerin piyasa-sanayi-iş dünyası ile kurduğu bağ sonucunda özerkliğin nerede konumlandırılabileceğini, literatür taraması yöntemiyle tartışmaya açmaktır.

University Autonomy in the Context of University-Society, State and Market/Capital Relations

This study focuses on how the concept university autonomy which constitutes one of the most tangible indicators of academic freedom is positioned in the context of university's relations with state, society and market and concentrates on the possibility of university autonomy. From the emergence of universities in the Middle Age to the modern universities of the present, the concepts of university autonomy and academic freedom have been maintaining their actuality with a growing interest. In the light of studies in Turkey, the purpose of this study is to discuss the change of university autonomy in the historical process and where it can be positioned in the context of building blocks of university autonomy concept and the recent relationship between universities and market-industry-business world.

Kaynakça

Althusser, L. (2010). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları (Çev. Tümertekin A.). İstanbul: İthaki Yayınları.

Baltacı, C. & Akın, F. (2007). 1946 Üniversite reformu. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1), 83-94. Retrieved from http://dergipark.ulakbim.gov.tr/ sduiibfd/article/viewFile/5000122650/5000112955

Balyer, A. & Gündüz, Y. (2011). Türk yükseköğretim yönetim sisteminde YÖK ile yaşanan paradigmatik dönüşüm: Vakıf üniversiteleri çelişkisi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(31), 69-84. Retrieved from http://sbedergi.erciyes.edu.tr/2011- 2/4-%20_69-84.%20syf._.pdf

Başkaya, F. (2001). Azgelişmişliğin sürekliliği. (4. Baskı). İstanbul: İmge Kitabevi.

Becker, H. S. (2013). Sosyal bilimcilerin yazma çilesi: Yazımın Sosyal Organizasyonu Kuramı. (Çev. Geniş Ş.). Ankara: Heretik Yayıncılık.

Bingöl, B. (2012). Üniversite özerkliğinin değişen tanımı ve üniversitelerin yeniden yapılandırılması. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 2(2), 39-75. Retrieved from http://www. hukukdergi.hacettepe.edu.tr/dergi/C2S2makale4.pdf

Bolay, S. H. (2011). Çağdaş üniversitede neler önem kazanmaktadır?. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 1(3), 105-112. Retrieved from http://higheredu-sci.beun.edu.tr/pdf/pdf_HIG_1539.pdf

Çelik, Z. & Gür, B. S. (2014). Yükseköğretim sistemlerinin yönetimi ve üniversite özerkliği: Küresel eğilimler ve Türkiye örneği. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 4(1), (18-27). Retrieved from http://higheredu-sci.beun.edu.tr/pdf/pdf_HIG_1630.pdf

Dünya Üniversiteler Servisi. (2003). Lima bildirgesi: Akademik özgürlük ve yükseköğretim kurumlarının özerkliği. Eğitim Bilim Toplum, 1(4), 88-93.

Erdem, A. R. (2013). Üniversite özerkliği: Mali, akademik ve yönetsel açıdan yaklaşım. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 3(2), 97-107. Retrieved from http://oaji.net/ articles/2014/593-1396345956.pdf

Erdem, F. H. (2004). Türkiye'de devlet-üniversite ilişkisinin tarihselsiyasal analizi. Toplum ve Hukuk, 8.

Esen, M. & Esen, D. (2015). Öğretim üyelerinin performans değerlendirme sistemine yönelik tutumlarının araştırılması. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 5(1), 52-67. Retrieved from http://higheredu-sci.beun. edu.tr/pdf/pdf_HIG_1661.pdf

Fukuyama, F. (2011). Tarihin sonu ve son insan. (Çev. Dicleli Z.). İstanbul: Profil Yayıncılık.

Gedikoğlu, T. (2013). Yükseköğretimde akademik özgürlük. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 3(3), 179-183. Retrieved from http://higheredu-sci.beun.edu.tr/pdf/pdf_HIG_1619.pdf

Gürüz, K. (2001). Dünya'da ve Türkiye'de Yükseköğretim. Tarihçe ve Bugünkü Sevk Ve Idare Sistemleri. Ankara: ÖSYM Yayınları.

Hardt, M. & Negri, A. (2001). İmparatorluk. (Çev. Yılmaz A.). (3. Baskı). İstanbul: Ayrıntı yayınları.

Hardt, M. & Negri, A. (2004). Çokluk: İmparatorluk çağında savaş ve demokrasi. (Çev. Yıldırım B.). İstanbul: Ayrıntı yayınları.

Korkut, H. (1993). Demokratik üniversite. Amme İdaresi Dergisi, 26(2), 159-164.

Küçükcan, T. & Gür, B. S. (2009). Türkiye'de yükseköğretim: Karşılaştırmalı bir analiz. Ankara: SETA Yayınları. Retrieved from http://arsiv.setav.org/Ups/dosya/24531.pdf

Lee, M. N. N. (2002). Eğitimde küresel eğitimler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri/Educational Sciences: Theory & Practice, 2(1), 155-168. Retrieved from http://www.kuyeb. com/pdf/tr/ad42e45e8ff811756cbabad94c01a15308lee.pdf

Lyotard, J. F. (1997). Postmodern durum. (Çev. Çiğdem A.). Ankara: Vadi yayınları.

Namal, Y. & Karakök, T. (2011). Atatürk ve üniversite reformu (1933). Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 1(1), 27-35. Retrieved from http://higheredu-sci.beun.edu.tr/pdf/pdf_HIG_1519.pdf

Odabaşı, Y. (2006). Değişimin ve dönüşümün aracı olarak girişimci üniversite. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 1(1), 87-104.

Özer, Y. E. (2011). Girişimci üniversite modeli ve Türkiye. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 85-100. Retrieved from file:///C:/Users/user/Downloads/59_ rev1.pdf

Öztürk, S. (2006). Üniversite özerkliği göstergeleri üzerine bir değerlendirme. Eğitim Bilim ve Toplum, 4(16), 114-145.

San, C. (1993). Bir toplumsal kurum olan üniversitede özerklik ve bilim özgürlüğü. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 48(1), 149-153.

Seggie, F. N. & Gökbel, V. (2014). Geçmişten günümüze Türkiye'de akademik özgürlük. Seta Analiz, 98. Retrieved from http:// www.memurlar.net/common/news/documents/474056/ 20140624165556_gecmisten-gunumuze-turkiye8217deakademik-ozgurluk-pdf.pdf

Söğütlü, İ. (2004). Darülfünun'dan üniversiteye: Cumhuriyet Türkiyesi'nde ilk üniversite reformu (1933). Liberal Düşünce, 34, 121-128.

Şaylan, G. (2009). Postmodernizm. (4. Baskı). Ankara: İmge Kitabevi.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM). (1961). Madde 120. Retrieved from www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa61.htm

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM). (1982). Madde 130. Retrieved from www.anayasa.gen.tr/1982ay.htm

T. C. Resmi Gazete. (2014). Yükseköğretim personel kanununda değişiklik yapılmasına dair kanun. Retrieved from http://www. resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/11/20141114-1.htm

TÜBİTAK (2015). Girişimci ve yenilikçi üniversite endeksi. Retrieved from http://www.tubitak.gov.tr/tr/kurumsal/politikalar/icerikgirisimci-ve-yenilikci-universite-endeksi

Uğurlu, G. (2014). Piyasalaşan akademi ve bilginin üretimi üzerine bir deneme. Retrieved from viraverita.org/yazilar/piyasalaşanakademi-ve-bilginin-uretimi-uzerine-bir-deneme

UNESCO. (2008). 1997 recommendation concerning the status oh higher education teaching personnel. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, Paris, France. Retrieved from http://unesdoc.unesco.org/ images/0016/001604/160495e.pdf

Yang, R. & Vidovich, L. (2002). Üniversiteleri küreselleşme bağlamında konumlandırmak. (Çev. Bedir M.). Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 2(1), 209-222.

Yelkikalan, N., Akatay, A., Yıldırım, H.M., Karadeniz, Y., Köse, C., Koncagül, Ö. & Özer, E. (2010). Dünya ve Türkiye üniversitelerinde girişimcilik eğitimi: Karşılaştırmalı bir analiz. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergi si , 12(19), 51-59.

Yükseköğretim Kurulu. (2015). Tüm üniversiteler listesi. Retrieved from http://www.yok.gov.tr/web/guest/universitelerimiz

Weiker, W. F. (1962). Academic freedom and problems of higher education in Turkey. Middle East Journal, 16(3), 279-294.

Kaynak Göster