KLÂSİK TÜRK ŞİİRİNDE KAHVENİN EDEBİ SERÜVENİNE DAİR

Klâsik Türk Edebiyatı XIII-XIX. yüzyıllar arasında Arapça-Farsça kelime ve terkiplerin yer aldığı bir dille geniş bir coğrafyaya yayılmış altı asırlık bir edebiyat geleneğidir. Bu gelenek dâhilinde hem manzum hem mensur türlerde birçok sosyal unsuru kendisine konu edinmiştir. Bunlar arasında belki de en çok yer alanlardan biri yeme-içme unsurudur. Zaruri ihtiyaçlar dışında bir de keyfiyet taşıyanlar vardır ki kahve bunlardan yalnızca biridir. Keşfi efsanelere konu olmuş ‘kara inci’ enfes tadı, davetkâr kokusu sayesinde bir dinlenme vesilesi ile sohbetlerin de bahanesidir. Divanlarda sosyal hayata dair belli başlı unsurlar arasında yer alan bir içecek olan ‘kahve’  şairlerce çeşitli beyitlerde işlenmiş, üzerine gazeller, münazaralar ve hatta mersiyeler yazılmıştır. Divan şairleri diğer birçok sosyal konuda olduğu gibi kahvenin günlük hayata girişinden itibaren, çevresinde oluşan olaylara kayıtsız kalmayarak şiirleri içerisinde çeşitli şekillerde kullanmışlardır. Kahveyi genellikle rengi, şekli, keyif vericiliği, dönem dönem yasaklanması ve şarap ile karşılaştırılması yönlerinden ele almışlardır. Birçok divan taranarak elde edilmiş olan bu çalışmada kahvenin divan şiirinde kendine edindiği yer üzerinde durulmuştur. Bu çalışmalarımız aracılığı ile Türk kültürüne kaynaklık edecek nice beyitleri ilim âlemine tanıtmak birincil amacımızdır.

___

  • AÇIKGÖZ, Namık (1999) Kahvenâme, Akçağ Yayınları, Ankara
  • AKÜN, Ömer Faruk (1994) “Divan Edebiyatı”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul
  • ASLAN, Üzeyir (2007) Ubeydullah Han Şairi Sânî ve Türkçe Divanı, Palet Yayınları, Konya
  • ATASOY, Nurhan (1997) 1582 Surname-i Hümayun Düğün Kitabı, İstanbul
  • AYDEMİR, Yaşar (2007) Edincikli Ravzî Dîvânı, Ankara
  • AYVERDİ, İlhan-TOPALOĞLU Ahmet (2007) Kubbealtı Lugatı Türkçe Sözlük, Kubbealtı Neşriyatı, İstanbul
  • BOSTAN, İdris (2001) “Kahve”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul
  • CEYLAN, Ömür-YILMAZ, Ozan (2005) Keçecizâde İzzet Molla ve Dîvân-ı Bahâr-ı Efkâr, İstanbul
  • DERİN, Fahri Ç.- ÇABUK,Vâhid (1985) Hâfız Hüseyin Ayvansarâyi:Mecmuâ-yı Tevârih, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları
  • DEVELLİOĞLU, Ferit (2004) Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, Aydın Kitabevi, Ankara
  • HATTOX, Ralph S. (1996) “Kahvenin Yakındoğu’ya Girişi”, Kahve ve Kahvehaneler Bir Toplumsal İçeceğin Yakındoğu’daki Kökenleri, Çeviren: Nurettin Elhüseyni, Tarih Vakfı Yurt Yayınları 38, İstanbul
  • FAROQHI, Suraıya (1997) “Kahve,Şarap ve Tütün”, Osmanlı Kültürü ve Gündelik Yaşam Ortaçağdan Yirminci Yüzyıla, Çeviren: Elif Kılıç, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul
  • KANAR, Mehmet (2012) “Farsça-Türkçe Sözlük”, Say Yayınları, İstanbul
  • KAYA, Bayram Ali (2003) ῾Azmî-zâde Haletî Dîvânı, Harvard
  • KÜÇÜK, Sabahattin (1994) Bâkî Dîvânı, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara
  • MACİT, Muhsin (2012) Nedîm Divanı,
  • PALA, İskender (2004) “ Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü”, Kapı Yayınları, İstanbul
  • TAŞ, Hakan (2004) Vahyî Divanı ve İncelenmesi, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul
  • TBMM Milli Saraylar (2011) Tüm Zamanların Hatrına Sarayda Bir Fincan Kahve, İstanbul
  • TULUM, Mertol –TANYERİ, M.Ali (1977) Nev῾i Dîvân, İstanbul
  • YAMAN, Talat Mümtaz (2004) “Türkiye’de Kahve ve Kahvehaneler”, Ehlikeyfin Kitabı, Haz. Fatih Tığlı, İstanbul