AKSARAY TARİHİ KENT MERKEZİNİN UNESCO DÜNYA MİRASI GEÇİCİ LİSTESİNE ADAYLIĞI İÇİN BİR DENEME

UNESCO, Dünya Doğal ve Kültürel Mirasının Korunmasına Dair Sözleşmeyi 1972 yılında kabul etmiş,Türkiye bahse konu Sözleşmeye 1982 yılında taraf olmuştur. Dünya Mirası Alanları, Dünya Miras Komitesi’ncebelirlenmekte, insanlık için üstün evrensel değerlere sahip, özgünlük ve bütünlüklerini koruyan ve belirlenen onadet kriterden bir veya daha fazlasını karşılayan alanlardan oluşmaktadır. Tarihi, Neolitik Çağ’a kadar uzanan veHititlerden Osmanlıya kadar pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış olan Aksaray ili tarih boyunca konumu gereğiher dönem ticaret yolları üzerinde kalmış, önemli bir merkez olmuştur. Arkeoloji, mimarlık ve şehircilik tarihiaçısından önemli değerlere sahip olan kentte, tarihi kent merkezi, farklı dönemlere ait önemli kültür varlıklarınıbir arada barındırmaktadır. Günümüzde halen mevcut olan önemli kültür varlıkları arasında Zinciriye Medresesi,Eski Vilayet Konağı, Paşa Hamamı, Azmi Milli Un Fabrikası, Kurşunlu Cami, Ulu Cami, Cıncıklı Mescit, EğriMinare ve Valilik Binası yer almaktadır. Bunlardan Zinciriye Medresesi’nin, ender taş işçiliği, portali ve cephetasarımı bakımından ve yapıda ünlü düşünürlerin müderrislik yapmış olması göz önünde bulundurularak üstünevrensel özellikler sergilediği değerlendirilmektedir. Bölgeye sınırı olan Tuz Gölü ise 2013 yılında UNESCODünya Geçici Miras Listesi’ne alınmıştır. Ancak, sahip olduğu üstün evrensel değer potansiyelleri ve özelliklererağmen, bunların nasıl korunacağı, geliştirileceği ve izleneceğine dair sistematik çalışmalar, eylem planlarımevcut değildir. Bu nedenle, bu çalışma ile Aksaray ili tarihi kent merkezi ve kültür varlıkları, örneklem alanolarak seçilmiş, alana dair detaylı eylem planlarının hazırlanması ve UNESCO Dünya Geçici Miras Listesinealınabilmesi için özgünlük, bütünlük ve üstün evrensel değer kriterlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu sayede,kentin doku, bağlam ve kültürünün sürdürülebilir korunmasına katkı sağlanabilecektir. Çalışma kapsamında, alanın mevcut durumu analiz edilmiş, önem ve değerleri araştırılmıştır. Mevcut durum analizleri doğrultusunda,alanın özgünlük, bütünlük, önem ve değerlerini korumaya ve arttırmaya yönelik ana ilkeler belirlenmiş, vizyon vehedefler oluşturulmuştur. Böylece, alanın UNESCO Dünya Geçici Miras Listesi’ne alınarak sahip olduğu üstünevrensel değer potansiyellerinin tüm insanlığın ortak değerleri olarak tanıtılması ve sürdürülebilir korunmasıhedeflenmiştir.

A DRAFT FOR AKSARAY HISTORIC CENTER FOR UNESCO WORLD HERITAGE TENTATIVE LIST NOMINATION

UNESCO adopted the Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage in 1972, and Turkey approved the mentioned Convention in 1982. World Heritage Sites have been determined by Wold Heritage Committee and consist of the areas, which have outstanding universal value, and preserving their integrity and authencity, as well as meeting at least one or more, out of ten criterions. The province of Aksaray whose history goes back to the Neolithic Period, hosting many civilizations from The Hittities to Ottomans, was always located on trade routes and became a historically important center. The historic center of the province features important values in terms of archaeology, architecture, and history of town planning, and includes significant cultural assets all together belonging to different periods. Zinciriye Madrasah, Historic Government House, Pasha Hammam, Azmi Milli Flour Plant, Kursunlu Mosque, Great Mosque, Cıncıklı Masjid, Oblique Minaret, and Governor’s Office are among the important cultural properties still existent today. Among them, Zinciriye Madrasah is evaluated to exhibit outstanding universal value with its exceptional masonry workmanship, entrance portal, façade design, as well as in terms of eminent philisophers who thought there. The Lake Tuz, which has a border to the province, was also listed in UNESCO World Heritage Tentative List in 2013. Yet, in spite of those outstanding universal value potentials and features, systematic studies and management action plans are not existent for their preservation, development, and monitoring. Therefore, within the scope of this study, historic center with its cultural assets in Aksaray province has been chosen as the case area, aiming to prepare its detailed action plans, and to determine its authenticity, integrity, and outstanding universal value criteria, in order for its listing in UNESCO World Heritage Tentative List. Thus, it will be possible to contribute to sustainable preservation of the texture, context, and culture of the area. In this research, the condition assessment of the area has been made, the significance and values of the region have been investigated and identified. As a result of these analyses, primary principles in order to preserve and enhance the authenticity, integrity, significance, and values of the area and the vision and objectives were determined. Thus, it is aimed to publicize and preserve the outstanding universal value potentials of the area in a sustainable manner as the common heritage of humankind, by listing the region in the UNESCO World Heritage Tentative List.

___

ACAR, Y., 2016. “Aksaray İli Güzelyurt İlçesi (Gelveri) Potansiyelinin Ekomüzecilik Kapsaminda Swot Analizi İle Değerlendirilmesi”, Çatalhöyük Uluslararası Turizm ve Sosyal Araştırmalar Dergisi 1, s. 321-330.

AYÇİN, F., SALMAN, Ş., YEĞEN, A., ULU KURTARAN, A., KARAKÖY, G. ve OK, Ö., 2010. Aksaray İl Kültür Envanteri (Merkez-AğaçörenEskil-Gülağaç-Ortaköy-Sariyahşi). Aksaray Valiliği İl Kültür Ve Turizm Müdürlüğü Yayınları, 328 s., Aksaray. Ocak 10, 2020 tarihinde https://aksaray.ktb.gov.tr/ Eklenti/62585,1-merkez-ve-ilcelerpdf.pdf?0 adresinden alındı.

AYDOĞAN, T., 2019. Aksaray Efsaneleri. Toplum ve Kültür Araştırmaları Derneği Yayınları, 214 s., Çanakkale.

CARTER, B. & GRIMWADE, G., 1997. “Balancing Use and Preservation in Cultural Heritage Management”, International Journal of Heritage Studies 3(1), pp. 45-53.

DOSTOĞLU, N., 2014. “UNESCO Dünya Miras Listesi ve Türkiye”, Mimarlık 379.

ERDAL, Z., 2014. “Aksaray’da Türk Devri Mimarisi”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, 692 s., Van.

FEILDEN, B.M., JOKILEHTO, J., 1998. Management Guidelines for World Cultural Heritage Sites, ICCROM - International Centre for the Study of the Preservation and Restoration of Cultural Property Publications, 137 p., Rome.

GÜREL AĞIR, Ç., 2019. “Tarihsel Çevrenin Sunduğu İmgeyi Okuyarak Kentsel Kimlik Arayişina Bir Yaklaşim: Aksaray Örneği”, KTO Karatay Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 154 s., Konya.

HACAR, A., 2013. “Arkeolojik Alanların Korunmasında Planlamanın Önemi: Güvercinkayası Alan Yönetim Planı ve İlk Uygulamalar”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15(3), s. 95-417.

KARADAL, H., GÜNDOĞDU, G., 2012. “Kültürel Turizmin Kümelenme Potansiyeli: Aksaray Örneği”, KMÜ Sosyal ve Ekonomi̇k Araştırmalar Dergi̇si 14 (22), s. 155-162.

KAYACAN, N., GORING-MORRIS, N., DURU, G., TAŞKIRAN, Z. F., YÜCEL, B., 2018. “Aksaray Yüzey Araştırması 2016 ve 2017 Yılı Çalışmaları: İlk Yerleşik Topluluklar”, 36. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Cilt 3, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları, s.195-206, Çanakkale.

KAYABAŞI, R. G., AYDOĞAN, T., 2018. “Aksaray Efsanelerinin Tasnifi Üzerine Bir Değerlendirme”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 11(23), s. 159-173.

KILIÇ-KARATAY, S., 2019. “Aksaray Müzesi’nde Bulunan Dokumalar ve Özellikleri”, Ulakbilge 7(32), s. 105-118.

KONYALI, İ. H., 1974. Abideleri ve Kitabeleri ile Aksaray Tarihi, Cilt I, 1408 s., Fatih Yayınevi, İstanbul.

KURAN, A., 1969. “Karamanlı Medreseleri”, Vakıflar Dergisi 8, s. 209- 223.

KUTLU, İ., 2012. “Aksaray Zinciriye Medresesi”, Dini Araştırmalar Dergisi 15(41), s. 197-216.

KÜÇÜK, F., 2016. “Aksaray Kültür Evi Örneği ve Barındırdığı Etnografik Ürünler”, II. Uluslararası Ağrı Sosyal Bilimler Kongresi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Bildiri Kitabı, s. 1-16, Ağrı.

ORAL, M. Z., 2014. “Aksaray’ın Tarihi Önemi ve Vakıfları”, Mütefekkir 2, s. 221-248.

ORUÇ, A.T., ÖZGÜL, N. ve YAŞAR, Ö., 2016. “Aksaray Lisesinin Tarihsel İncelenmesi”, I. Uluslararası Aksaray Sempozyumu (Kültür, Tarih, Din, Medeniyet), Aksaray Üniversitesi, s. 43-52, Aksaray.

ÖZ, M., 1993. “Cemâleddin Aksarâyî”, TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt 7, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, s.308-309, İstanbul.

POLAT, Ö., 2011. “Karamanoğulları Devrinde Aksaray Şehri”, Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 97 s., Niğde.

RODERS, A. P., 2011. “Editorial: Bridging Cultural Heritage And Sustainable Development”, Journal of Cultural Heritage Management and Sustainable Development 1(1), pp. 5-14

ŞAHİN, S. Z., 2015. “Ankara Kentinin UNESCO Dünya Miras Alanı Adaylığı için Bir Öneri ve Eylem Planı”, Ankara Araştırmaları Dergisi 1(1), s. 36-50.

ŞAHİN GÜÇHAN, N. (ed)., 2017. Kommagene Nemrut Yönetim Planı 2017, 568 s., Kültür ve Turzim Bakanlığı, Ankara.

ŞAKAR-SOLMAZ, F., 2018. “Anadolu’da Bir Endüstri Mirası: Aksaray Azmi Milli Un Fabrikası”, III. Uluslararası Akdeniz Sanat Sempozyumu Kültürel Mirasın Korunması ve Yaşatılması, Akdeniz Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi, s.138-145, Antalya.

TAYLOR, K., 2004. “Cultural heritage management: a possible role for charters and principles in Asia”, International Journal of Heritage Studies 10(5), pp. 417-433.

TEMEL, E., KÜÇÜKDAĞ, Y., 2018. “Hurufât Defterleri’ne Göre Aksaray Kenti Medreseleri ve Darülkurraları”, Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi 1, s. 48-82.

TEMEL, E., 2008. “Hurufât Defterleri’ne Göre Aksaray Kenti Klasik Eğitim Kurumları (XVIII.-XIX. YüzyIllar Arası)”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, 87 s., Konya.

TUNCER, M., 2017. “Sürdürülebilir Turizm İmkânlarinin Değerlendirilmesine Yönelik Aksaray İlinde Bir Araştirma”, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi 51, s. 126-138.

ULUSAN, E., YILDIRIM, A. E., 2016. “Temsili, Dengeli ve Güvenilir Bir Liste İçin: Türkiye’nin Dünya Mirası Adaylıklarının Gözden Geçirilmesi”, İdealkent 19(7), s. 44426-473.

ULUSAN, E., 2016. “Türkiye’de Kültürel Miras Alanlarında Yönetim Planlaması Deneyimi”, İdealkent 19(7), s. 372-401.

WIJESURIYA, G., THOMPSON, J. ve YOUNG, C., 2013. Managing Cultural World Heritage, UNESCO-United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization Publications, 152 p., Paris.

YILMAZ, A., TUNCER, M. ve ZORLU, K., 2016. “Yavaş Şehir (Sürdürülebilir Yerel Kalkınma) Potansiyelinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma: Güzelyurt, Aksaray”, Studies of the Ottoman Domain 6(10), s.1-19.

URL-1. Ocak 08, 2020 tarihinde https://aksaray.ktb.gov. tr/TR-170590/tasinmaz-kultur-varliklari.html adresinden alındı.

URL- 2. Ocak 12, 2020 tarihinde https://whc.unesco.org/ archive/convention-en.pdf adresinden alındı.

URL- 3. Mayıs 11, 2020 tarihinde https://whc.unesco. org/en/faq/19 adresinden alınmıştır.

URL-4. Mayıs 11, 2020 tarihinde https://whc.unesco. org/en/guidelines/ adresinden alınmıştır.

URL-5. Mayıs 11, 2020 tarihinde https://whc.unesco.org/ en/preparing-world-heritage-nominations/ adresinden alınmıştır.

URL-6. Mayıs 11, 2020 tarihinde https://www. theguardian.com/cities/2017/aug/30/unescocide-worldheritage-status-hurt-help-tourism adresinden alınmıştır.

URL-7. Mayıs 11, 2020 tarihinde http://www.kulturvarliklari.gov.tr/ yazdir?94DFE222CC5E058A9391FE068106C0ED adresinden alınmıştır.

URL-8. Ocak 10, 2020 tarihinde http://www. alanbaskanligi.gov.tr/evrak/document-57-11.pdf adresinden alındı.

URL-9. Aralık 19, 2019 tarihinde https://www. resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040727.htm#1 adresinden alındı.

URL-10. Aralık 19, 2019 tarihinde https://www. mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=7.5.9637& MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=Alan%20 Y%C3%B6netimi adresinden alındı.

URL-11. Aralık 18, 2019 tarihinde https://www.aksaray. bel.tr/cografi-ozellikleri-121 adresinden alındı.

URL-12. Ocak 11, 2020 tarihinde https://deprem.afad. gov.tr/deprem-tehlike-haritasi adresinden alındı.

URL-13. Aralık 18, 2019 tarihinde https://earth.google. com/web adresinden alındı.

URL-14: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eskifotograflar#gallery-18 adresinden alındı.

URL-15: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eskifotograflar#gallery-19 adresinden alındı.

URL-16: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eskifotograflar#gallery-4 adresinden alındı.

URL-17: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eskifotograflar#gallery-10 adresinden alındı.

URL-18: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eskifotograflar#gallery-14 adresinden alındı.

URL-19: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaraymanzaralar#gallery-6 adresinden alındı.

URL-20: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eskifotograflar#gallery-3 adresinden alındı.

URL-21: Ocak 11, 2020 tarihinde https://www. aksaray.bel.tr/fotograf-galerisi-127/aksaray-eskifotograflar#gallery-26 adresinden alındı.

URL-22: Ocak 11, 2020 tarihinde http://www.aksaray. gov.tr/tarihce#gallery-3 adresinden alındı.

URL-23: Ocak 11, 2020 tarihinde http://www.aksaray. gov.tr/tarihce adresinden alındı.

URL-24: Aralık 10, 2019 tarihinde https://www.aksaray. bel.tr/nufus-bilgileri-123 adresinden alındı.

URL-25: Aralık 10, 2019 tarihinde https://www.aksaray. bel.tr/ekonomik-durumu-124 adresinden alındı.

URL-26: Aralık 10, 2019 tarihinde https://www.aksaray. bel.tr/kentsel-yapi-126 adresinden alındı.

URL-27: Aralık 10, 2019 tarihinde https://kvmgm.ktb. gov.tr/TR-43336/muze-istatistikleri.html adresinden alınmıştır.

URL-28: Ocak 20, 2020 tarihinde https://whc.unesco. org/en/tentativelists/state=tr adresinden alınmıştır.

URL-29: Mayıs 11, 2020 tarihinde https://whc.unesco. org/en/tentativelists/5731/ adresinden alınmıştır.

URL-30: Mayıs 11, 2020 tarihinde https://whc.unesco. org/en/tentativelists/1405/ adresinden alınmıştır.

URL-31: Mayıs 11, 2020 tarihinde https://whc.unesco. org/en/tentativelists/5733/ adresinden alınmıştır.

URL-32: Mayıs 11, 2020 tarihinde https://whc.unesco. org/en/tentativelists/6344/ adresinden alınmıştır.

URL-33: Mayıs 11, 2020 tarihinde https://webdosya. csb.gov.tr/db/ced/editordosya/Aksaray_icdr2012.pdf adresinden alınmıştır.

URL-34: Mayıs 11, 2020 tarihinde http://www. korumakurullari.gov.tr/Eklenti/44389,aksaray-ilimerkez-ilcedeki-ticari-sitin-kentsel-site-c-.pdf?0 adresinden alınmıştır.

URL-35: Mayıs 11, 2020 tarihinde http://www. tarihikentlerbirligi.org/doc/TKB2009.pdf adresinden alınmıştır.

___