Ateş Yanıklığına Tolerant Ayva Tiplerinin Seleksiyon Islahı: Doğu Marmara Bölgesi

Ayva (Cydonia oblonga Mill.), genetik çeşitlilik, üretim ve ihracat parametreleri açısından Türkiye için oldukça önemli bir meyve türüdür. Bu çalışma ile yetiştiriciliğinde en önemli sorunlardan biri olan Erwinia amylovora Burrill’in neden olduğu ateş yanıklığı hastalığına karşı tolerant tiplerin, doğal epidemik koşullar altında belirlenmesi ve koruma altına alınması amaçlanmıştır. Hastalığa dayanımın yanı sıra, genel, topoğrafik, pomolojik ve morfololik özellikler ile çeşit ve anaçlık kullanım açısından UPOV özellik belgesinden seçilen 16 özellik incelenmiştir. Doğu Marmara Bölgesi’nde yapılan surveylerde Bursa’dan, yöresel adları Bardak, Limon ve Acı ayva olan 3 genotip, Sakarya’dan ise 1 genotip doğal ateş yanıklığı epidemisi koşullarında iki yıl boyunca gözlemlenerek tolerant olarak seçilmiştir. Bu genotiplerde hastalık oranı % 0-12 arasında değişim göstermiştir. Genotipler ağırlıklı olarak milli-killi bahçelerde yabani ya da yerel tip olarak gelişim göstermiş ve tamamında ağaç taç şekli; yarı dik, yaprak ayası şekli; ovat olarak belirlenmiş ve meyvelerinde boyunluluk görülmüştür. Meyve rengi bakımından genotiplerin dağılımı sarı-yeşil ve sarı olarak belirlenirken, meyve yumurtalık evi (alt çukur) belirginliği, sap çukuru belirginliği, meyve şekli, yaprak ayası uç açısı, taban şekli ve yaprak ayası duruş özelliklerinde ise geniş varyasyon görülmüştür. İncelenen genotiplerde yaprak ayası en, boy ve sap uzunluğu değerleri sırasıyla 5,56-9,10 cm, 5,56-10,86 cm, ve 10,00-20,40 mm sınırlarında farklılık göstermiştir. Ortalama meyve eni ve boyu bakımından değişim aralığı sırasıyla 6,25-9,58 cm ve 8,20-12,00 cm olarak bulunmuştur. Ortalama meyve ağırlığının ise 263-510 g aralığında olduğu tespit edilmiştir. Meyve özelliklerinden en, boy ve ort. meyve ağırlığı ve yaprak özelliklerinden boy, en ve yaprak sapı uzunluğu açısından QFBNT16-3 nolu genotip ön plana çıkmıştır. Bursa - Keles bölgesinde, yöresel adı “Bardak ayvası” olan bu tip ateş yanıklığına doğal dayanım açısından da tolerant olarak tespit edilmiştir. Bu çalışma ile Doğu Marmara Bölgesi’nde yayılış gösteren ayva genotiplerinin çoğu özellik bakımından önemli oranda varyasyon gösterdiği ve arazi koşullarında doğal olarak oluşan ateş yanıklığı hastalığına karşı tolerant olarak belirlenen bu genotiplerin, anaç ve çeşit ıslahı açısından genitör olarak kullanılabilecek potansiyele sahip olduğu belirlenmiştir.

Selection Breeding of Tolerant Quince Types to Fire Blight: Eastern Marmara Region

Quince (Cydonia oblonga Mill.) is a very important fruit species in terms of genetic diversity, production and export parameters for Turkey. The aim of this study was to determine and protect tolerant types to fire blight disease that caused Erwinia amylovora Burrill, which is one of the most important bacterial disease in cultivation, under natural epidemic conditions. In addition to the disease resistance, general, topographic, pomological, morphololic characteristics and 16 characteristics from UPOV, which were selected in terms of usage as variety or rootstock, were examined. Surveys conducted in the Eastern Marmara Region, 3 genotypes, that named locally Bardak, Limon and Acı quince, from Bursa and 1 genotype from Sakarya were selected as tolerant to fire blight under natural epidemic conditions with two years observations. The disease rate in these genotypes varied between 0-12%. The genotypes have grown predominantly wild or local types in national gardens and all have tree crown shape; semi-upright, leaf blade shape; ovate and fruits have neck. While the distribution of genotypes in terms of fruit color was determined as yellow-green and yellow. Fruit: size of eye basin, stalk cavity fruit shape, leaf blade: angle at apex, shape of base, attitude characteristics showed wide variation. Leaf width, height and petiole length values of the genotypes differed between 5.56-9.10 cm, 5.56-10.86 cm and 10.00-20.40 mm, respectively. The average fruit width and length was found to be 6.25-9.58 cm and 8.20-12.00 cm. Average fruit weight was found to be in the range of 263-510 g. QFBNT16-3 genotype has come to the forefront in terms of fruit characteristics; width, height and average fruit weight and leaf characteristics; width and petiole length. In addition this genoype that selected from Bursa - Keles region, which has the local name “Bardak quince”, resistant to natural fire blight epidemy. In this study, it was determined that most of the quince genotypes distributed in the Eastern Marmara Region showed significant variation in their characteristics and these genotypes, which were determined to be tolerant to naturally occurring fire blight in the field conditions, had the potential to be used as genitors for rootstock and cultivar breeding.

Kaynakça

Abdollahi, H., A. Ghasemi, and S. Mehrabipour. 2008. Evaluation of fire blight resistance in some quince (Cydonia oblonga Mill.) genotypes, II. Resistance of Genotypes to the Disease 24 (3): 529-541.

Abdollahi, H., M. Alipour, M. K. Azad, A. Ghasemi, M. Adli, D. Atashkar, and J. Nasiri. 2013. Establishment and primary evaluation of quince germplasm collection from various regions of Iran. Acta Hortic. 976: 199- 206.

Amiri, M. E. 2008. The status of genetic resources of deciduous, tropical, and subtropical fruit species in Iran. Acta Hort. 769: 159-167.

Anonymous. 2003. Guidelines for the conduct of tests for distinctness, uniformity and stability. Quince (Cydonia Mill. Sensu stricto), TG/100/4. (Erişim tarihi 01/01/2019).

Anonymous. 2019. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAOSTAT) http://www.fao.org/ faostat/en/#data/QC. (Erişim tarihi 05/10/2019).

Arsenijevic, M., and M. Panic. 1992. First appearence of fire blight, saused by Erwinia amylovora on quinces and pears in Yugoslavia. Plant Disease 76 (12): 1283.

Bailey, L. H. 1963a. The standart cyclopedia of horticulture. Vol. I, p. 936.

Bailey, L. H. 1963b. The standart cyclopedia of horticulture. Vol. III, pp. 2891-2893.

Bell, R. L., and J. Leitão. 2011. Cydonia. pp.1-16. In: Kole, C. (Ed.) Wild Crop Relatives: Genomic and Breeding Resources. Berlin, Germany. Springer-Verlag. Benlioğlu, K., and M. Özakman. 1998. Characterization of Turkish isolates of Erwinia amylovora (Burr.) pp.127- 131. In: Winslow et. al., (Eds.) VIII. International Workshop on Fire Blight. 12-15 October, Kuşadası, Turkey.

Bobev, S., and T. Deckers. 1999. Field susceptibility to fire blight of pome fruits in Bulgaria. Acta Hortic. 489: 221-224.

Bobev S., L. T. Angelov, G. I. Govedarov, and J. D. Postman. 2009. Field susceptibility of quince hybrids to fire blight in Bulgaria, APS Annual Meeting, Portland, Oregon, Abstracts of Presentations. Phytopathology 99 (6): 13.

Bobev, S., L. T. Angelov, G. I. Govedarov, and J. D. Postman. 2011. Quince (Cydonia oblonga) emerges from the ashes of fire blight. Acta Hortic. 918: 911-915.

Çil, A. 2014. Kayseri ilinde ayva (Cydonia oblanga Mill.) seleksiyonu. Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Kayseri. 78s.

Ercan, N. ve İ. Özkarakas. 2005. Ege Bölgesi’nden toplanan bazı ayva (Cydonia vulgaris Pers.) materyalinin adaptasyonu ve değerlendirilmesi. Anadolu, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 15 (2): 27-42.

Ercan, N., S. Özvardar, N. Gönülşen, E. Baldıran, K. Önal ve N. Karabıyık. 1992. Ege Bölgesi’ne uygun ayva çeşitlerinin saptanması, Türkiye I. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi, İzmir. Cilt 1 (Meyve), s.527-529.

Ercişli, S., M. Güleryüz ve A. Eşitken. 1999. Oltu İlçesinde yetiştirilen ayva çeşitlerinin meyve özellikleri üzerinde bir araştırma. Anadolu, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 9 (2): 32-40.

Evrenosoğlu, Y., K. Mertoğlu, N. A. Bilgin, A. Misirli, and A. N. Özsoy. 2019. Inheritance pattern of fire blight resistance in pear. Scientia horticulturae 246: 887-892.

Gardner, R. G., J. N. Cummins, and H. S. Aldwinckle. 1980. Inheritance of fire blight resistance in Malus in relation to rootstock breeding. Journal of the American Society for Horticultural Science 105: 912-916.

Gerçekcioglu, R., S. Gencer ve Ö. Öz. 2010. Tokat ekolojisinde yetiştirilen ‘Esme’ ve ‘Limon’ ayva (Cydonia vulgaris L.) çeşitlerinin bitkisel ve pomolojik özellikleri. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi 7 (1): 69-74.

Gönülşen, N., N. Ercan, and S. Özakman. 1994. Quince germplasm in Turkey. XXIVth. International Horticultura Congress, 21-27 Aug., 1994. Kyoto, Japan.

Güngör, M. K. 1989. İç Anadolu ayvalarında seleksiyon çalışmaları. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Koyuncu, F., H. Yılmaz ve M. A. Koyuncu. 1999. Ekmek ayvasının Van ekolojik koşullarında bazı ağaç ve meyve özelliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Yüzüncü Yıl Üniv. Ziraat Fak. Tarım Bilimleri Dergisi 9 (1): 37-39.

Layne, R. E. C., and H. A. Quamme. 1975. Pears, pp.38-70. In: J. Janick, and J. N. Moore (Eds.) Advances in Fruit Breeding, Purdue University Press, West Lafayette, Indiana.

Mirik, M. 2000. Amasya ve Tokat illerinde yumuşak çekirdekli meyve ağaçlarında görülen ateş yanıklığı [Erwinia amylovora (Burrill) Winslow et al.]

hastalığının etmeninin tanılanması, yaygınlık durumu ve dayanıklı çeşitlerin saptanması. Yüksek Lisans Tezi. Trakya Üniv. Fen Bilimleri Enstitüsü, Edirne.

Öden, S., and Ş. Alp. 1994. Investigations on the fire blight infection in pome fruits grown in Van and around. pp.531-533. 9. Congress of the Mediterranean Phytopathological Union, Kuşadası-Aydın.

Özbek, S.1978. Özel Meyvecilik. Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayınları No. 128, Ders Kitabı, 485s.

Özçağıran, R., A. Ünal, E. Özeker ve M. İsfendiyaroglu. 2011. Ilıman İklim Meyve Türleri, Yumuşak Çekirdekli Meyveler, Cilt 2. Ege Üniversitesi Basımevi, Bornova, İzmir.

Papachatsiz, A., H. Kolorizou, I. Vagelas, T. Sotiropoulos, and K. Tsipouridis. 2011. Screening quince cultivars and hybrids for resistance to fire blight (Erwinia amylovora). K. E. Hummer (Ed.). Proc. XXVIIIth. IHC-IIIrd IS On Plant Genetic Resources, Acta Horticulture 918: 933-936.

Postman, J. D. 2008. The USDA quince and pear genebank in Oregon, a world source of fire blight resistance, Acta Horticulturae 793: 357-362.

Rodríguez-Guisado, I., F. Hernández, P. Melgarejo, P. Legua, R. Martínez, and J. J. Martínez. 2009. Chemical, morphological and organoleptical characterisation of five Spanish quince tree clones (Cydonia oblonga Miller). Scientia horticulturae 122 (3): 491-496.

Rotaru, G. I., and A. Y. Lobachev. 1990. Comparative anatomical characteristics of fruits of new quince cultivars Nakhodka and Volgogradskaya Myagkoplodnaya. Izvestiya Akademii Nauk Moldavskoĭ SSR, Biologicheskikh i Khimicheskikh Nauk 1: 16-21.

Stancevic, A. 1990. Morava-a new quince cultivar. Jugoslovensko Voc´ 24 (3): 11-16.

Sugiyama, N., K. Roemer, and G. Büneman. 1991. Sugar patterns of exotic fruits from the Hannover Market, Germany. Gartenbauwissenshaft 56 (3): 126-129.

Sykes, J. T. 1972. A description of some quince cultivars from western Turkey. Economic Botany 26 (1): 21-31.

Şahin, M., A. Çavdar, S. Gökkür, C. Şafak, D. Aksoy, A. Mısırlı ve H. Özaktan. 2016. Ateş yanıklığına dayanıklı ayva ıslahı. Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, TAGEM/BBAD/16/ A08/P03/04 nolu proje.

Şahin, M., and A. Mısırlı. 2016. Ülkemizde ve dünyada ayva ıslahı çalışmaları. Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi 5: 286-294.

Şahin, M., A. Mısırlı ve H. Özaktan. 2019. Ege ve Doğu Marmara Bölgesi ayva plantasyonlarında ateş yanıklığı hastalığının değerlendirilmesi. Anadolu Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 29 (1): 1-14.

Şen, S. M., T. Karadeniz ve F. Balta. 1993. Tirebolu (Harkköyü) yöresinde yetiştirilen önemli mahalli ayva çesitleri üzerinde morfolojik ve pomolojik çalısmalar. Yüzüncü Yıl Üniv. Zir. Fak. Dergisi 3 (1-2): 205-219.

Tekintaş, F. E., R. Cangi ve M. A. Koyuncu. 1991. Van ve yöresinde yetiştirilen mahalli ayva çeşitlerinin fenolojik ve pomolojik özelliklerinin belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniv. Zir. Fak. Dergisi 1 (2): 56-67.

Webster, A. D., K. R. Tobutt, D. J. James, K. M. Evans, and F. A. Alston. 1997. Rootstock breeding and orchard testing at horticulture research ınternational-east malling. Acta Hortic. 451: 83-88.

Yezhov, V. N., A. V. Smykov, V. K. Smykov, S. Y. Khokhlov, D. E. Zaurov, S. A. Mehlenbacher, T. J. Molnar, J. C. Goffreda, and C. R. Funk. 2005. Genetic resources of temperate and subtropical fruit and nut species at the Nikita Botanical Gardens. HortScience 40: 5-9.

Kaynak Göster

549 318

Arşiv
Sayıdaki Diğer Makaleler

A Research on Expansion and Adoption of the Wheat (Triticum aestivum L.)Varieties Certified as Esperia and Tosunbey: The Example of Polatlı District in Ankara

Celal CEVHER, Özlem BOY, Hasan TATLIDİL

Weed Hosts of Field Dodder (Cuscuta campestris Yunck.) in Northwestern Marmara Region of Turkey

Bahadır ŞİN, Lerzan ÖZTÜRK, Nur SİVRİ, Gürkan AVCI, İzzet KADIOĞLU

Iris sari Schott ex Baker’nin In Vitro Çoğaltım ve Köklendirme Çalışmaları

Selay DOĞAN, Gülat ÇAĞLAR

Kars İlinde Sebze Olarak Tüketilen Yabani Bitki Türlerinin Tespiti ve Kullanım Şekilleri

Zakine KADIOĞLU, Kemal ÇUKADAR, Ali KANDEMİR, N. Nazan KALKAN, Hüseyin VURGUN, Veysel DÖNERALP

Kahramanmaraş’tan Toplanan Prunus divaricata subsp. divaricata Ledeb. Meyvelerinin Biyokimyasal Özellikleri ve Antimikrobiyal Aktivitelerinin Belirlenmesi

NAZAN ÇÖMLEKCİOĞLU, Yusuf Ziya KOCABAŞ, Ashabil AYGAN

Effects of Radioiodine (I131) on Mitotic Chromosomes of Root Meristem Cells of Vicia faba L. and Numerical Evaluation

YASEMİN PARLAK, Didem GÖKSOY, Bahattin BOZDAĞ, Ali ÖZDEMİR, Gözde MUTEVELİZADE, KAMURAN AKTAŞ, Gül GÜMÜŞER, Elvan SAYİT, Canan ÖZDEMİR

Çiftçi Koşullarında Yerel Çeşitlere Dayalı Buğday Üretimi

Asuman KAPLAN EVLİCE, AYDIN AKKAYA

Mandalarda [Bubalus bubalis (Linnaeus, 1758)] Termal Stresin Azaltılma Olanakları

Taşkın DEĞİRMENCİOĞLU

Ayçiçeğinde Yüksek Oleik Yağ Asidi Özelliğinin Moleküler Markörler Kullanılarak Belirlenmesi

Çağlar ÇOLAK, Semra HASANÇEBİ, YALÇIN KAYA

Bal Arılarında (Apis mellifera L.) Beslenmenin Hastalık ve Zararlılarla İlişkisi

Tuğçe OLGUN, Erkan TOPAL, Nazmiye GÜNEŞ, Devrim OSKAY, Aybike SARIOĞLU