Elit Okçuların Zihinsel Beceri ve Tekniklerinin Atış Performanslarını Belirleyici Rolü

Bu çalışmada; elit okçuların spor ortamlarında kullandıkları zihinsel beceri ve tekniklerin ok atış performanslarına etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. İlişkisel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu 2019 yılında Kapalı Salon Türkiye Şampiyonası Milli Takım seçmelerine katılan 59'u kadın 60'ı erkek toplam 119 gönüllü okçu oluşturmaktadır. Katılımcılara Yarayan ve İlhan (2018) tarafından Türkçe’ye uyarlanan Sporda Zihinsel Antrenman Envanteri (SZAE) ile Kişisel Bilgi Formu sunulmuş, atış performans ölçütü olarak kamuya açıklanan müsabaka sonuçları esas alınmıştır. İstatistiksel analizler, IBM SPSS Statistics 24.0 programı ile yapılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde, bazı betimsel istatistiklerin yanı sıra bağımsız gruplar için t-testi, Pearson momentler çarpımı korelasyon analizi ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Elde edilen araştırma bulguları, ok atışı toplam puanı ile zihinsel temel beceriler (r=0,562, p<0.001), zihinsel performans becerileri (r=0,599, p<0.001), kişilerarası beceriler (r=0,574, p<0.001), kendinle konuşma (r=0,505, p<0.001), zihinsel canlandırma (r=0,552, p<0.001) puanları ve son olarak SZAE toplam puanının (r=0,648, p<0.001) pozitif yönde anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Uygulanan regresyon analizi sonucunda ayrıca; modele ilk adımda eklenen cinsiyet ve yay kategorisinin toplam varyansın %28’ini açıkladığı, modele ikinci adımda eklenen SZAE toplam puanının ise açıklanan varyansı %51’e çıkarttığı tespit edilmiştir. Söz konusu değişkenlerin açıklama katsayılarına bakıldığında, erkek ve makaralı yay okçusu olmanın (F2-118= 24.123, p<0.001) yanında SZAE toplam puanının (F3-118=41.716, p<0.001) ok atışı toplam puanını istatistiksel olarak anlamlı derecede artırdığı saptanmıştır. Ulaşılan sonuçlardan, zihinsel beceri ve tekniklerin kullanılmasındaki artışın yarışmacı okçuların müsabakalarda aldıkları ok atışı toplam puanları üzerinde artırıcı bir etki yarattığı izlenmektedir. Bulgulardan hareketle, erkek okçu olmanın, makaralı yaylı ok atışları yapmanın ve sporcuların kullandıkları zihinsel beceri ve tekniklerin ok atış performanslarının yordayıcıları olarak değerlendirilebilecekleri sonucuna varılmıştır.

The Determinative Role of The Mental Skills and Techniques of Elite Archers in Their Shooting Performance

This study aims to investigate the effect of elite archers' mental skills and techniques on their shooting performances in sports environments. The study group of the research, designed according to the relational screening model, covers 119 volunteers, 59 female 60 males, which have been taken part in Indoor Turkey Championships during National Team selection. The Sport Mental Training Questionnaire (SMTQ) adapted into Turkish by Yarayan and İlhan (2018), and a personal information form was presented to the participants. Furthermore, the results of the competition announced to the public have taken as a basis by measuring athletes' shot performance. Statistical analysis was done through the IBM SPSS Statistics 24.0 program. In analyzing data, besides some descriptive statistics, independent groups t-test, Pearson product-moment correlation analysis, and hierarchical regression analysis were utilized. The research findings obtained including basic mental skills (r=0.562, p<0.001), mental performance skills (r=0.599, p<0.001), interpersonal skills (r=0.574, p<0.001), self talk (r=0,505, p<0.001), mental imagery (r=0,552, p<0.001) and finally SMTQ total score (r=0,648, p <0.001) showed a positive correlation with arrow shooting total score. As a result of the applied regression analysis, it was found that the gender and spring category added to the model in the first step explained 28% of the total variance. The SMTQ total score added to the model in the second step increased the explained variance of up to 51%. According to the explanation coefficients of these variables, it has determined that in addition to being male and being compound bow archer (F2-118=24.123, p<0.001), the total score of SMTQ (F3-118=41.716, p<0.001) significantly increased the overall rating of arrow shot also. The results show that the increase in using mental skills and techniques has an increasing effect on the total points of the arrow shot taken by the competing archers in the competitions. According to the findings, it has concluded that being a male archer, shooting a bow arrow with a reel, and the mental skills and techniques used by athletes in sports environments can be evaluated as predictors of arrow shooting performances.

Kaynakça

Akandere, M., Aktaş, S. ve Er, Y. (2018). Zihinsel antrenman ve spor. Türkiye Barolar Birliği, 60-74.

Aktop, A. (2008). Biyolojik geribildirimle zihinsel antrenman yönteminin dart performansına etkisinin incelenmesi. Yayımlanmamış doktora tezi. Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Antalya.

Altıntaş, A. ve Akalan, C. (2008). Zihinsel antrenman ve yüksek performans. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 6(1), 39-43.

Behncke, L. (2004). Mental skills training for sports: A brief review. Online Journal of Sport Psychology, 6(1), 1-19.

Behnke, M., Tomczak, M., Kaczmarek, L. D., Komar, M., & Gracz, J. (2017). The sport mental training questionnaire: Development and validation. Current Psychology, 38(2), 504-516.

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün E., Karadeniz, Ş. ve Demirel F. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (19. Basım). Ankara: Pegem Akademi.

Cardano, D. (2014). Mental training. Gli elementi chiave dell'allenamento mentale per la crescita personale e la gestione emotiva.. Italy: BE Bruno Editore. (ISBN 9788861745230).

Connaughton, D., Wadey, R., Hanton, S., & Jones, G. (2008). The development and maintenance of mental toughness: Perceptions of elite performers. Journal of Sports Sciences, 26(1), 83-95. (DOI:10.1080/02640410701310958).

Dolu, E. (1994). Performansı arttırmak için psikolojik periyodizasyon. Atletizm Bilim ve Teknolojileri Dergisi, 15, 9-18.

Durand-Bush, N., & Salmela, J. H. (2002). The development and maintenance of expert athletic performance: Perceptions of world and Olympic champions. Journal of Applied Sport Psychology, 14(3), 154-171.

Eklund, R. C., & Tenenbaum, G. (2014). Encyclopedia of sport and exercise psychology. USA: Sage Publications.

Gould, D., & Maynard, I. (2009). Psychological preparation for the Olympic Games. Journal of Sports Sciences, 27(13), 1393-1408.

Güler, M. Ş. (2019). Kayak sporcularında kişilik özellikler psikolojik beceri ve algılanan stres arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış doktora tezi. Atatürk Üniversitesi, Kış Sporları ve Spor Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.

Hatzigeorgiadis, A., Theodorakis, Y., & Zourbanos, N. (2004). Self-talk in the swimming pool: The effects of self-talk on thought content and performance on water-polo tasks. Journal of Applied Sport Psychology, 16(2), 138-150.

Hecker, J. E., & Kaczor, L. M. (1988). Application of imagery theory to sport psychology: Some preliminary findings. Journal of Sport and Exercise Psychology, 10(4), 363-373.

Jones, G., Hanton, S., & Connaughton, D. (2007). A framework of mental toughness in the world’s best performers. The Sport Psychologist, 21(2), 243-264.

Konter, E. (1998). Psikolojik hazırlığın teori ve pratiği. Ankara: Bağırgan Yayımevi.

Konter, E. (1999). Uygulamalı spor psikolojisinde zihinsel antrenman. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Kolayiş, İ. E. ve Mimaroğlu, E. (2008). Okçuluk milli takımının antrenman ortamında kalp atım hızı ve nişan alma süresinin atış puanı üzerindeki etkileri. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-18.

Küçük, M. A. (2018). İslâm öncesinden sonrasına Türk geleneğinde bir yaşam stili:“Okçuluk”. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 4(1), 178-191.

Martin, P. E., Siler, W. L., & Hoffman, D. (1990). Electromyographic analysis of bow string release in highly skilled archers. Journal of Sports Sciences, 8(3), 215-221.

McKinney, W., & McKinney, M. (1997). Archery. Singapore: National University of Singapore.

Moran, A. (2002). In the mind’s eye. The Psychologist, 15(8), 414-415.

Özdal, M., Akcan, F., Abakay, U. ve Dağlıoğlu, Ö. (2013). Video destekli zihinsel antrenman programinin futbolda şut becerisi üzerine etkisi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 4(2), 40-46.

Sa'ari, M. R. (2018). Effect of mental imagery training on novice archery athlete performance. Unpublished master thesis. Faculty of Sport Science and Recreation, Jengka, Pahang.

Serena, C. (2014). Il mental training per lo sport. strategie pratiche per la preparazione mentale dell'atleta e dello sportivo amatoriale. Italy: BE Bruno Editore. (ISBN 9788861746121).

Singer, R. N. (1980). Motor learning and human performance: An application to motor skills and movement behaviors. New York: Macmillan.

Smith, D., Wright, C. J., & Cantwell, C. (2008). Beating the bunker: The effect of PETTLEP imagery on golf bunker shot performance. Research Quarterly for Exercise and Sport, 79(3), 385-391.

Tekin, M. (2018). Okçuların imgeleme becerileri ile dikkat ve performans düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aydın.

Thomas, P. R., & Fogarty, G. J. (1997). Psychological skills training in golf: The role of individual differences in cognitive preferences. The Sport Psychologist, 11(1), 86-106.

Tuna, N. (2018). Biyolojik geri bildirimle zihinsel antrenman programının sporcuların performansına etkisi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Vealey, R. (2007). Mental skills training in sport. In G. Tenenbaum, & R. C. Eklund (Eds.), Handbook of sport psychology (pp. 287-309). USA, John Wiley & Sons.

Yarayan, Y. E. ve İlhan, E. L. (2018). Sporda zihinsel antrenman envanteri’nin (SZAE) uyarlama çalışması. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(4), 20 218.

Yardımcı, A., Sadık, R. ve Kardaş, N. T. (2017). Amerikan futbolu sporcularının yalnızlık düzeyleri ve sporda mental dayanıklılık düzeyleri arasındaki ilişki. Spor Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(2), 79-90.

Yıldız, A. B. ve Yılmaz, B. (2017). Sporcularda zihinsel dayanıklılık ve öz yeterlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. 15.Uluslararası Spor Bilimleri Kongresi, Antalya.

Weinberg, R. S., & Gould, D. (2003). Foundations of sport and exercise psychology (3rd ed.). IIIinois: Human Kinetics.

Weinberg, R. S., & Williams, J. M. (2006). Integrating and implementing a psychological skills training program. In J. M. Williams (Ed.), Applied sport psychology: personal growth to peak performance (5th ed.) (pp. 425–457). New York, McGraw-Hill.

Kaynak Göster

APA Öner, Ç. & Cankurtaran, Z. (2020). Elit Okçuların Zihinsel Beceri ve Tekniklerinin Atış Performanslarını Belirleyici Rolü . Uluslararası Egzersiz Psikolojisi Dergisi , 2 (1) , 1-9 .