Cumhuriyet Dönemi Türk Kadınının Modernleşmesinde Öncü Bir Kurum: İsmet Paşa Kız Enstitüsü Ankara (1928-1938)

Modern kelimesi; çağcıl, çağdaş ve yeni anlamlarına gelmektedir. Modernleşme ise; Batı Avrupa’da sanayi inkılabıyla ortaya çıkan, ekonomik, sosyal ve siyasi gelişmeleri ifade eden bir kavramdır. Genel anlamda modernleşmenin dört aşamasından bahsedilmektedir: 1.Sanayileşme ve ekonomik gelişmişlik; 2.Bilgiye, ahlaka ve sanata bakış açısı; 3.Geleneksel toplum anlayışından farklılaşıp bireyin kendini yöneten birey olması; 4.Ulus devlet olma ve demokratik süreçleri yaşama aşamasıdır. Türkiye’de modernleşme Osmanlı Devleti’nde modernleşmenin büyük bir ivme kazandığı Tanzimat Döneminde yoğunlaşmaya başlamış, 1.Meşrutiyet, 2.Abdülhamit Dönemi ve 2. Meşrutiyet Dönemleriyle devam etmiştir. Eğitim tarihimizde modernleşme ise askeri alanda açılan okullarla başlamış, kız rüştiyeleri vs. eğitim kurumlarıyla devam etmiştir. Osmanlı’da, kadınların eğitimi bağlamında Kız Sanayi Mekteplerinin değişim ve dönüşümleriyle Cumhuriyet Döneminde Kız Enstitüleri açılmıştır. Bu enstitülerden biri de -günümüzde Zübeyde Hanım Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi olarak faaliyet gösteren- İsmet Paşa Kız Enstitüsü’dür. Bu enstitünün temel misyonu; yeni Türk kadınlarına modern dünyadan örnekler vermek için kurulmuş bir sanat ve kültür müessesesi olmasıdır. Bu kurum, yabancı bilim insanı Omar Buyse’nin önerisiyle İsmet Paşa Kız Enstitüsü olarak 1928 eğitim öğretim yılında faaliyetine başlamıştır. Enstitü, tarihsel süreçte birçok isim değişikliğine uğrayarak günümüzde Zübeyde Hanım Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi ismini almıştır. Okulun temel misyonu çağdaş Türk kadını yetiştirme projesi olmuştur. Öte yandan İsmet Paşa Kız Enstitüsü bazı komşu ülkelere örnek bir eğitim kurumu olabilecek düzeyde bir kurum olarak faaliyet göstermiştir. İsmet Paşa Kız Enstitüsü, sadece Doğu ülkelerinden değil Batı ülkelerinden de kişi ve kurumların dikkatini çekmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nin Büyükelçisi Charles H. Shenill, 5 Temmuz 1932'de, okulu ziyaret etmiş, izlenimlerini ülkesindeki sorumlu bakana bildirmiştir. Bu araştırmanın amacı; İsmet Paşa Kız Enstitüsü’nün Türk kadınının modernleşmesindeki katkısına vurgu yaparak üstlendiği rolü ortaya çıkarmaktır. Tarama modeliyle gerçekleştirilen bu araştırma, İsmet Paşa Kız Enstitüsü’nün Türk kadınının modernleşmesindeki yeri inceleyerek söz konusu olguya hangi açılardan katkı sunduğunu ortaya koyan betimsel bir araştırmadır. Bu araştırmada nitel veri toplama tekniklerinden biri olan doküman incelemesi kullanılmış ve elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak incelemeye alınan veriler; T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi fonlarında yer alan kaynaklar, dönemin gazeteleri, konu ile ilgili telif eserlerle lisansüstü tezlerden temin edilmiştir. Eldeki veriler anlam bütünlüğü açısından tasnif edilerek çalışma biçimlendirilmiştir.

An Outstanding Institution In The Modernization Of Turkish Women During The Republic Period: İsmet Paşa Girls’ Institute-Ankara- (1928-1938)

The concept ‘modern’ refers to contemporary, up-to-date and new. Modernization, on the other hand, is considered as a concept that represents the economical, social and political developments triggered by the Industrial Revolution in the West Europe. Modernization typically consists of four steps: 1. Industrial and economical development, 2. Perspectives on knowledge, ethics and art, 3. Being an independent individual rather than dependent on the traditional society, and 4. Being a nation state and undergoing the democratic processes. The modernization process of Turkey started in the Tanzimat Reform Era in which the modernization in the Ottoman Empire had also stepped up, and continued during the 1st Constitutional Period, 2nd Abdulhamit Period and the 2nd Constitutional Period. Modernization in Turkey’s educational history started with the military schools, girls’ middle schools etc. In the Ottoman Empire, Girls’ Institutes were opened after the transformation of Girls’ Industrial Schools in terms of women education. One of these is İsmet Paşa Girls’ Institute, today serves as Zübeyde Hanım Vocational and Technical Anatolian High School. The importance of this school was that it was a cultural and art center founded to display the examples from the world to the Turkish women. This school started to teach as İsmet Paşa Girls’ Institute thanks to the suggestions of the foreign scholar Omar Buyse in 1928. The institute is called as Zübeyde Hanım Vocational and Technical Anatolian High School even though it had undergone several changes with its name. The basic mission of this institute was to educate the contemporary Turkish Woman prototype. Moreover, it drew attention of individuals and institutions from the West countries while functioning as a pioneer educational institution which could be taken as an example. İsmet Paşa Girls’ Institute drew attention of the individuals and institutions from the east countries as well as the ones in the west. Charles H. Shenill, A US Ambassador, visited the school in the fifth of July, 1932 and shared his observations with the related minister in his own country. The purpose of this study was to reveal the role of İsmet Paşa Girls’ Institute, drawing attention to its contribution to the modernization of Turkish women. This study, designed as a survey research, is a descriptive one that unearths what contributions made by the İsmet Paşa Girls’ Institute to the modernization of Turkish women. In this study, the data sources were documents and the obtained documents were analyzed through content analysis. The data sources can be listed as: sources in the Presidency of the Turkish Republic Directorate General of State Archives, related newspapers, copyrighted sources, and dissertations. The related data were classified based on the theme in the study

Kaynakça

Akın, M. (2011). Kız teknik eğitim öğretiminde bir örnek ankara olgunlaşma enstitüsü. (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi. Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü.

Akşit, E. E. (2005). Kızların sessizliği kız enstitülerinin uzun tarihi. İletişim Yayınları, 144, 146.

Alpagut, L. (2005). Erken Cumhuriyet Döneminde Ankara’daki eğitim yapıları. (Doktora Tezi). Hacettepe Üniversitesi SBE.

Alpagut, L. (2010). Erken Cumhuriyet döneminde kızların eğitimi için Ankara’da İki önemli yapı: İsmet Paşa Kız Enstitüsü ve Kız Lisesi. Mimarlık, 01.04.2018 tarihinde www.mimarlikdergisi.com/index.cfm? sayfa=mimarlik&DergiSayi=365&RecID=2289 adresinden erişilmiştir.

BCA, Fon Kodu: 301000, Kutu No: 261, Dosya Gömleği No: 762, Sıra No: 24, Tarih: 1938.11.03

BCA, Fon Kodu: 301000, Kutu No: 261, Dosya Gömleği No: 762, Sıra No: 24, Tarih:17.05.1932

BCA, Fon Kodu: 30-18-01-02, Kutu No: 47, Dosya Gömleği No: 52, Sıra No: 4, Tarih:17.05.1934

BCA, Fon Kodu: 30-18-02, Kutu No: 28, Dosya Gömleği No: 39, Sıra No: 9 Tarih:17.05.1932

Cevizliler, E., ve Cevizliler, N. (2004). Amerika Büyükelçisi Charles H. Sherrill’in Raporuyla İsmet Paşa Kız Enstitüsü (Ankara), Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi. (9). 181, 183, 184-185, 186.

Çocuklarımızı Nerelerde Okutmalıyız; İsmet İnönü Kız Enstitüsü. (1936, 26 Ağustos). Ulus, 5.

Çocuklarınızı Nerelerde Okutmalısınız? III. İsmet Paşa kız Enstitüsü. (1936, 26 Ağustos). Ulus, 5.

Deskgram. (t.y). 01.09.2019 tarihinde https://deskgram.net/explore/tags/%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%AF%D8 %AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86 adresinden erişilmiştir.

Gök, F. (1999). Kız Enstitüleri, Ev Kadını Yetiştiren Asri Bir Müessese, Yetmiş Beş Yılda Eğitim. Tarih Vakfı Yayınları, 242.

İsmet İnönü Kız Enstitüsü Yıllık Sergisi Açıldı. (1935, 15 Haziran). Ulus, 4.

İsmet İnönü Kız Enstitüsünde Açılan Serim. (1935, 10 Nisan). Ulus, 5.

İsmet Paşa Kız Enstitüsünde Dikiş ve Biçki Atölyesinde Bir Sergi Açılıyor. (1936, 4 Mayıs). Ulus, 2.

İsmet Paşa Kız Enstitüsünde Dün Güzel Bir Sergi Açıldı. (1936, 5 Mayıs). Ulus, 5.

Karagöz, S. (2019). Cumhuriyet dönemi eğitimine yön veren yerli ve yabancı uzman raporları (1911-1927). Pegem Akademi, 304, 306.

Karagöz, S., Şanal, M. (2015). İkinci Meşrutiyet Dönemi Kadın Gözüyle Kadın Eğitimi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 8(39). 679, 680, 681.

Kılınç, M. (2007). Ankara Zübeyde Hanım Anadolu Kız Meslek Teknik ve Meslek Lisesi 1928-2006. (Yüksek Lisans Tezi). Niğde Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Niğde.

Kılınç, M. (2013). Türkiye’de Mesleki Teknik Eğitim Tarihi Gelişimi (1908-1986). (Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi. Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü. Ankara.

Kılınç, M. (2016). Türkiye’de Mesleki Teknik Eğitim Tarihi (1886-1986). Pegem Akademi, 234.

Kılınç, M. (2017). Türkiye’de Mesleki Teknik Eğitimde Öncü Bir Kurum Ankara Zübeyde Hanım Anadolu Kız Meslek Teknik ve Meslek Lisesi 1928-2000. Pegem Akademi, 15-16, 39-41.

Kurtdaş, M. Ç. (2012). Osmanlıdan Cumhuriyete Modernleşme Sürecine Kısa Bir Bakış. Hikmet Yurdu, Düşünce Yorum Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi. 5(9). 101-114.

Maarif Vekaleti. (1939). Maarif Vekilliği Dergisi. (21-22). 169-171. Ankara.

Makki, H. (1985). Tarihe Bist Saleye İran. Altıncı Cilt. Amirkabir Yayınları, 157.

Melek Zade, E. (2013). Pahlevi Döneminde Kadınların Resmi Tarihçesine Bir Bakış. 98. اول پهلوی ی دوره در زنان رسمی نگاری تاریخ بر جستاری.

Münir, H. (1396, 1 Temmuz). Üç Mektep Üç Sergi. Ulus, 5.

Sezer, A. A. (2011). Ankara’da Modanın Öncüsü Bir Okul: İsmet Paşa Kız Enstitüsü. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi Yıl 7. (14). 8.

Soroushiani, S., Daniel V., Shafei B. (2008). Vartan Hovanessian Archıtecture. Tehran: Did Publisher. (هوانسیان وارطان معماری . تهران: دید انتشارات )

Wikimapia. (t.y). Iran. 01.09.2019 tarihinde http://wikimapia.org/24449786/fa/%D9%87%D9%86%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86- %D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%B9-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D9%82%DB%8C%D9%86 adresinden erişilmiştir.

Yerli Malları Dolayısıyla İsmet Paşa Kız Enstitüsü Dün Güzel Bir Müsamere Verdi. (1935, 16 İlkkanun). Ulus, 4.

Zübeyde Hanım Mesleki Teknik Lisesi. (t.y). Ansayfa. 01.04.2018 tarihinde http://zhkml.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/06/01/118575/icerikler/okulumuzuntarihcesi_124604.html adresinden erişilmiştir

Kaynak Göster

APA Doğan, A , Kılınç, M . (2020). Cumhuriyet Dönemi Türk Kadınının Modernleşmesinde Öncü Bir Kurum: İsmet Paşa Kız Enstitüsü Ankara (1928-1938) . OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi , 16 (29) , 2371-2380 . DOI: 10.26466/opus.767508