Tek Tek Dağları Milli Parkı (Şanlıurfa-Türkiye) Eteklerindeki Bazı Köylerde Etnobotanik Bir Çalışma

Bu araştırma 2015–2018 yılları arasında Tek Tek Dağları civarındaki bazı köylerin etnobotanik özelliklerini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma alanı Şanlıurfa il sınırları içinde, Türkiye’nin Grid sistemine göre C7 karesine girmektedir. Çalışma alanında 44 familyaya ait 120 takson tespit edilmistir. En fazla bitkiye sahip familyalar; Asteraceae (16), Lamiaceae (9), Rosaceae (7), Brassicaceae (6), Poaceae (6), Malvaceae (5), Apiaceae (4), Solanaceae (4) olarak tespit edilmiştir. Araştırma alanından tespit edilen bitkilerin 52’si gıda, 51’i tıbbi, 19’u süs bitkisi, 17’si yakacak, 6’sı süpürge yapımında, 15’i yem, 2’si oyuncak, 2’si nazar, 2’si boyar madde, 2’si yapı malzemesi, 4’ü diğer amaçlar için kullanılmaktadır. Bitkilerden 4’ü zehirli bitki olarak tespit edilmiştir. Tespit edilen bitkilerin Türkçe ve yöresel isimlerine ve kullanım amaçlarına yer verilmiştir.

An ethnobotanical study in some villages around the Tek Tek Mountains National Park, Şanlıurfa (Turkey)

This research was carried out between 2015-2018 to determine the ethnobotanical characteristics of some villages in the vicinity of Tek Tek Mountains. Research Interest in Sanlıurfa limits, C7 Turkey enters the square of the grid system. In the study area, 120 taxa belonging to 44 families were detected. Families with the most plants; Asteraceae (16), Lamiaceae (9), Rosaceae (7), Brassicaceae (6), 6 were Poaceae (6), Malvaceae (5), Apiaceae (4) and Solanaceae (4). Of the plants detected in the research area, 52 were for food, 51 for medical purposes, 19 for ornamental plants, 17 for burning, 6 for broom, 15 for food, 2 for toy, 2 for evil, 2 is used as building material, 4 is used for other purposes. Four of the plants were identified as poisonous plants. Turkish and local names of the plants identified and their usage purposes were included.

Kaynakça

Akan, H., Balos, M.M. ve Aslan, M. (2013). An ethnobotanical research on handmade musical instruments in Şanlıurfa, South East Anatolia, Turkey. Biological Diversity and Conservation 6(1) : 93-100.

Akan, H., Balos, M.M. ve Tel, AZ. (2013). Birecik (Şanlıurfa) yöresindeki bazı baklagil bitkilerin etnobotanik özellikleri. Adıyaman Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi Uluslararası Dergisi 1 (1): 32- 40.

Akan, H ve Balos M.M. (2008). GAP Bölgesinden toplanan meyan kökü (Glycrrhiza glabra L.) taksonunun ihracat durumu, etnobotanik özellikleri ve tıbbi önemi. Fırat Ün Fen ve Müh. Bilimleri dergisi 20 (2):233-241.

Akan, H. ve Aslan, M. (2005). A folkloric and ethnobotanical reserch on Şanlıurfa isot. IVth International Congress of Ethnobotany (ICEB 2005 ), İstanbul, p.5.

Akan, H. (2013). Mardin (Güneydoğu Anadolu Bölgesi) zembilleri üzerine etnobotanik bir araştırma. Adıyaman Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi Uluslararası Dergisi 1 (1): 21-31.

Akan, H. ve Ayaz, H. (2016). Gölpınar (Şanlıurfa-Türkiye) mesire yeri florası ve etrafındaki köylerin etnobotanik özellikleri. Bağbahçe Bilim Dergisi 2(3): 19-56.

Akan, H., Aydoğdu, M. ve Korkut, M.M. (2005). An ethnobotanical research of the Kalecik mountain area (Şanlıurfa, South-East Anatolia). Biological Diversity and Conservation 6 (2): 84-90.

Akan, H., Eker, İ. ve Aslan, M. (2004). Kapari (Keber) bitkisinin GAP bölgesindeki ihracatı ve son populasyon durumu. Ot sistematik Botanik Dergisi 11 (1): 105-118.

Akan, H., Sade, Y. (2015). Kâhta (Adıyaman) merkezi ve Narince Köyü’nün etnobotanik açıdan araştırılması. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 4(2): 219-248.

Akan, H., Aslan, M. ve Balos, M.M. (2005). Şanlıurfa’nın kent merkezindeki semt pazarlarında satılan bazı bitkiler ve kullanım amaçları. Ot Sistematik Botanik Dergisi 12 (2): 43-58.

Akan, H., Korkut, M.M. ve Balos M.M. (2008). Arat dağı ve çevresinde (Birecik, şanlıurfa) etnobotanik bir araştırma. Fırat Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi 20 (1): 67-81.

Akman, Y. (2011). İklim ve Biyoiklim: Biyoiklim metodları ve Türkiye iklimleri. Palme Yayınları.

Altan, Y., Uğurlu, E. & Gücel, S. (1999). Şenkaya (Erzurum) ve çevresinin etnobotanik özellikleri. Ist International Symposium on Protection of Natural Environment and Ehrami Karaçam, Kütahya: 23-25 Eylül, s.132-139.

Anonim. (2010). Meteoroloji Genel Müdürlüğü. Arş. ve Bilgi işl. Dai. Bşk. istatistik ve yayın şube müdürlüğü rasat raporu, 90s.

Anonim. (2017). Şanlıurfa valiliği il çevre ve orman müdürlüğü, Şanlıurfa İl Çevre Durum Raporu, 230s.

Arslan, M., Akan H., Gül M., Taşgüzen R., Avcıl N. ve Abak F. (2013). Şanlıurfa yöresinde yer alan bazi şifalı bitkiler üzerine çalışmalar. 23-25 Mayıs, poster, GAP Biyoçeşitlilik sempozyumu, Şanlıurfa.

Aslan, M. (2013). Plants used for medical purposes in Şanlıurfa (Turkiye). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Doğa Bilimleri Dergisi 16 (4): 28-35.

Aslan, M., Akan, H. ve Balos, M.M. (2011). Şanlıurfa'da bazı odunsu bitkilerin etnobotaniği üzerine bir araştırma. Ot Sistematik Botanik Dergisi 18(1):117-137.

Balos, M.M. ve Akan, H. (2007). Zeytinbahçe-Akarçay (Birecik, Şanlıurfa) arasında kalan bölgenin etnobotanik özellikleri. Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Fen Dergisi 2 (29): 155-171.

Başaran, A. A. (2012). Ülkemizdeki bitkisel ilaçlar ve ürünlerde yasal durum. Missed (27-28), 22-26.

Baytop, A. (2003). Türkiye de Botanik Tarihi Araştırmaları. İstanbul: Çetin Matbaacılık.

Baytop, T. (1999). Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi. Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 480s.

Bulut, G., Korkmaz, A. ve Tuzlacı, E. (2017). The Ethnobotanical notes from Nizip (Gaziantep-Turkey). Istanbul Journal of Pharmacy 47(2): 57-62.

Çini, M. (1983). Urfa’ya özgü İlaçlar, Harran Dergisi 19:6-7.

Davis P.H. (1965-1985). Flora of Turkey and the East Aegean Islands. 1-9. Edinburgh: Edinburgh Univ. Press.

Davis, P.H., Mill, R.R. ve Tan, K. (edlr.) (1988). Flora of Turkey and the East Aegean Islands 10. Edinburgh University Press, Edinburgh.

Deniz, L., Serteser, A. & Kargıoğlu, M. (2010). Uşak Üniversitesi ve Yakın Çevresindeki Bazı Bitkilerin Mahalli Adları ve Etnobotanik Özellikleri. AKÜ Fen Bilimleri Dergisi, 1: 57-72.

Ekim, T., Koyuncu, M., Vural, M., Duman, H., Aytaç, Z. ve Adıgüzel, N. (2000). Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı. Türkiye Tabiatı Koruma Derneği, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ankara.

Farnsworth, Nr., Akerele, O., Bingel, As., Soejarto, Dd. & Guo, Z. (1985). Medicinal plants in therapy. Bulletin of the World Health Organization 1: 965–981.

Güner, A. (2014). Resimli Türkiye Florası, Cilt 1, Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları. Flora Dizisi, 2, İstanbul.

Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M. ve Babaç, M.T. (edlr.). (2012). Türkiye Bitkileri Listesi (Damarlı Bitkiler). Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi ve Flora Araştırmaları Derneği Yayını, İstanbul

Güner, A., Kandemir, A., Menemen, Y., Yıldıırm, H., Aslan, S, Ekşi, G., Güner, I. ve Çimen, A.Ö. (edlr.) (2018). Resimli Türkiye Florası, Cilt 2. ANG Vakfı, Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Yayınları, İstanbul.

Güner, A., Özhatay, N., Ekim, T. ve Başer, K.H.C. (edlr.) (2000). Flora of Turkey and the East Aegean Islands 11. Edinburgh University Press, Edinburg.

Işıkoğlu K. (1971). Urfa’da hastalıkların tedavi şekilleri. Türk Folklor Araştırmaları 8:259.

IUCN (2014) Guidelines for using the IUCN Red List Categories and Criteria. Ver.11: http://iucn.org. (erişim tarihi:14/07/2015).

Kaya, Ö. F. ve Ertekin, A. S. (2009). Flora of the Protected Area at the Tektek Dağları (Şanlıurfa). Ot Sistematik Botanik Dergisi 16(2):79-96.

Kızıl, S. ve Ertekin, A. S. (2003). Diyarbakır ve çevresinde yayılış gösteren bazı tıbbi bitkiler. Türkiye 5.Tarla Bitkileri Kongresi 13-17 Ekim, Diyarbakır 297s.

Koçyi̇ği̇t, M., & Özhatay, N. (2006). Wild plants used as medicinal purpose in Yalova (Northwest Turkey). Turkish Journal of Pharmaceutical Sciences, 3(2), 91-103.

Lev, E., & Amar, Z. (2000). Ethnopharmacological survey of traditional drugs sold in Israel at the end of the 20th century. Journal of Ethnopharmacology, 72:191-205.

Nahya, Z. (1983). Urfa’da Doğum Gelenek ve Görenekleri, Türk Folklor Araştırmaları, Şanlıurfa, s.73-80

Özel, A. (1999). Güneydoğu Anadolu Bölgesi Tıbbi ve Aromatik Bitkileri, GAP I. Tarım Kongresi, 26-28 Mayıs, s.869-876, Şanlıurfa.

Öztürk, M. Ve Özçelik, H. (1991). Doğu Anadolu'nun Faydalı Bitkileri (Useful Plants of East Anatolia). SİSKAV Vakfı (Siirt), Semih Ofset ve Matb., 196s.

Saya, Ö., Ertekin, A. S., Özen, H. Ç., Hoşgören, H., Toker, Z. ve Aksal, M. (2001). GAP Yöresindeki Tıbbi ve Endemik Bitkiler. Türkiye Çevre Vakfı Yayını, Yayın No 143, Önder Matbaası, Ankara.

Tütenocaklı, T., & Uysal, İ. (2012). Ayvacık (B1, Çanakkale) ve Çevresinin Etnobotaniği. Kazdağları III. Ulusal Sempozyumu Bildirileri Kitabı, 561-570.

Yıldırımlı, S. (2004). Etnobotanik ve Türk Etnobotaniği. Kebikeç 17:175-193.

Yücecan, S. (1988). Kanser hastalığında tedavi amacıyla kullanılan yöresel bitkiler, Beslenme ve Diyet Dergisi 17: 111-120.

Yağmur, C., Yücesan, S., Tayfur, M., Akgün, B., & Taşçı, N. (1991). Sindirim sistemi rahatsızlıklarında kullanılan yöresel bitkiler. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 6 (1), 137-154.

Zohary, M. (1973). Geobotanical foundations of the Middle East. Vol. 1-2. Stutgart: Gustav Fischer Verlag.

Kaynak Göster

223 111

Arşiv
Sayıdaki Diğer Makaleler

Endemik Cousinia iconica Hub.-Mor. (Seks. Cousinia / Asteraceae) / Çatal Kızan Türünün Mikromorfolojik, Palinolojik ve Anatomik Özellikleri

DENİZ ULUKUŞ, OSMAN TUGAY

Tunika Tüylerinin Yerleşimi ve Çiçek Rengi Varyasyon Aralıklarının Tulipa L. (Lâle) Cinsinin Taksonomisindeki Önemi

İSMAİL EKER

Inocybe griseotarda Poirier (Inocybaceae, Agaricales): Türkiye mikotası için yeni bir kayıt

ERTUĞRUL SESLİ

Endemik Lactuca boissieri Rouy (Kocamarul) İçin Yeni ve Muhtemel Yayılış Alanları

Murat Erdem GÜZEL, MUTLU GÜLTEPE, KAMİL ÇOŞKUNÇELEBİ, SERDAR MAKBUL

Lacrymaria hypertropicalis (Guzmán, Bandala & Montoya) Cortez (Psathyrellaceae): Türkiye mikotası için yeni bir kayıt

ERTUĞRUL SESLİ

Tek Tek Dağları Milli Parkı (Şanlıurfa-Türkiye) Eteklerindeki Bazı Köylerde Etnobotanik Bir Çalışma

Esra ŞAHİN FİDAN, HASAN AKAN

Türkiye’ye Özgü Delphinium cilicicum P. H. Davis & Kit Tan (Toros hezareni) Türünün Morfolojik Özellikleri ve Yayılış Alanına Katkılar

Düriye FENER, CANDAN AYKURT

Nadir Endemik Bir Tür Üzerine Notlar: Rhaponticoides pythiae (Azn. & Bornm.) M.V.Agab. & Greuter / Yitiktülüşah

Mehmet SAĞIROĞLU, SERDAR ASLAN, Mecit VURAL

Geçmişten Günümüze Cruciferae (Lahanagiller) Familyası: Sistematiği ve Filogenisi

Ayşe ERDEN, YUSUF MENEMEN

Türkiye’de Yayılış Gösteren Carex L. (Ayakotu) Taksonlarının Tür Epiteti Etimolojisi

Hüseyin Kürşad İLDENİZ, Burçin ÇINGAY, EVREN CABİ