Serbest piyasa, bütçe ve rekabet: Üniversitelerde piyasa yönelimli yeniden yapılanma ihtiyacı

Küreselleşme süreci duvarları yıkmakta ve dünyayı düzleştirmektedir. Gelişen ulaşım ve iletişim olanakları insanların, paranın, sermayenin, malların ve hizmetlerin dünya üzerinde daha kolay ve daha hızlı dolaşmasını mümkün kılmaktadır. Bu gelişmelere paralel olarak, küreselleşen dünyada uluslararası rekabet gücü giderek daha önemli hale gelmektedir. İster özel, isterse kamusal statüde olsunlar, üniversiteler ülkelerin gelişmesi, kalkınması, değişim ve dönüşümünde kritik rol oynayan, hayati önemi haiz kurumlardır. Ülkelerin rekabet gücüne üniversiteler iki yönden ciddi katkı yapmaktadırlar: Nitelikli insan gücünün yetiştirilmesi, teknoloji üretimi ve inovasyon. Bu çalışmada üniversitelerin bir ülkenin refahına ve rekabet gücüne kendilerinden beklenen katkıyı yapabilmeleri için birbiriyle bağlantılı üç konunun anahtar önem taşıdığı vurgulanmaktadır: Üniversitelerin piyasa mantığıyla uyumlu çalışması, bütçe bakımından kamusal kaynaklara bağımlılığın azaltılması ve üniversiteler arası rekabetin teşvik edilmesi. Üniversite ürettiği ürünün piyasada alıcısının bulunduğundan emin olmalıdır. Yetiştirdiği öğrencisi iş bulamayan, iş dünyasının ihtiyaç duyduğu teknoloji üretimine katkısı olmayan bir üniversite esas itibariyle kaynak israfı demektir. Üniversitenin her iki alanda verimli olabilmesi için bir yandan üniversiteler arası rekabet teşvik edilmeli, daha kaliteli bir eğitim-öğretim hizmeti üretmeli, bir yandan da daha iyi projeler üretme konusunda üniversiteler birbiriyle yarışmalıdır. Bu ise geniş boyutlu bütçeler gerektirmektedir. Dolayısıyla üniversitelerin kamu kaynaklarına bağımlılığını azaltacak, üniversite-sanayi işbirliğini teşvik edecek, yükseköğretim hizmetinden yararlananların kendileri için yapılan masrafların finansmanına katkısını artıracak, bütçeden üniversitelere performansa göre ödenek aktarılmasını mümkün kılacak tedbirler alınmalıdır.

Free market, budget and competition: The need for a market-oriented restructuring in the universities

Globalization process has been tearing down the walls, hence flattening the world. Improved transportation and communication possibilities have enabled easier and faster cross-border flow of people, money, capital, goods and services. Parallel to this, international competitiveness has become ever more important in a globalizing world. Universities, be it public or private, are critical institutions in the development, change and transformation of the nations. They can contribute to a nation’s competitiveness primarily in two ways: raising skilled labor, developing new technologies and promoting innovation. This study stresses three interrelated issues in order for the universities to make their expected contribution to a nation’s competitiveness: market-oriented operation of the universities, minimization of their dependency on public funding, and promotion of competition among universities. A university where its graduates cannot find job and there is no contribution to technology and innovation is nothing more than waste of resources. Therefore, in order to increase performance of the universities, such measures should be taken as to reduce their dependency on public funding, promote university- industry collaboration, increase contribution of the beneficiaries to finance the expenditures of the higher education services, and allocate public funds to universities based on their academic and innovative performance.

Kaynakça

Acar, M. (2009). Düzleştirici ve özgürleştirici bir süreç olarak küreselleşme. Ankara: Orion Kitabevi.

Acar, M. (2012). Üniversitelerde yeniden yapılanmanın aciliyeti ve üniversitelerin sorunları. Eğitime Bakış, 8(23), 21-27.

Aytuğ, H. K. (2011). Küresel rekabetin işletmelerin üretim ve istihdam yapısı üzerindeki etkileri. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 2(2), 45-77.

City University of Hong Kong treasurer’s report, annual report. (2011-2012). Erişim: http://www6.cityu.edu.hk/puo/news- centre/publication/annual_report/CityU_AR2011_treasu- rers_report_5_3_17.html

Freeman, A. & Kagarlitsky, B. (2007). Küreselleşmenin krizi (Çev. İ. Yıldız & B. Kara). İstanbul: Yordam Kitap.

Friedman, M. (2008). Kapitalizm ve özgürlük (Çev. D. Erberk & N. Himmetoğlu). İstanbul: Plato Yayınları.

Friedman, T. (2003). Küreselleşmenin geleceği-Lexus ve zeytin ağacı (Çev. E. Özsayar). İstanbul: Boyner Yayınları.

Göktepe, H. (2012). Küreselleşme, rekabet ve rekabet hukuku. International conference on eurasian economies 2012. Erişim: http://www.eecon.info/papers/479.pdf

Gölpek, F. (2011). Türkiye’de adalet ilkesi bakımından yükseköğ- retimde finansman politikası. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(1), 149-176.

Hanna, D. E. (1998). Higher education in an era of digital competition: emerging organizational models. Journal of Asynchronous Learning Networks, 2(1), 66-95.

Habermas, J. (2002). Küreselleşme ve milli devletlerin akıbeti (Çev. M. Beyartaş). İstanbul: Bakış Yayınları.

Hemsley-Brown, J. & Oplatka, I. (2006). Universities in a competi- tive global marketplace: A systematic review of the literature on higher education marketing. International Journal of Public Sector Management, 19(4), 316-338.

İraz, R. (2006). Küresel rekabet ortamında küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin ulusal sosyo-ekonomik sisteme katkıları açısından değerlendirilmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 367-381.

Kırankabeş, M. C. (2006). Küresel rekabet gücü boyutunda ab ülkeleri ile Türkiye’nin karşılaştırmalı analizi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (16), 231-254.

Konradi, A. (2007). School vouchers: Does increased competition benefit the masses? The Park Place Economist, 15(1), 46-51.

Marginson, S. (2004). Competition and markets in higher educa- tion: A “Glonacal” analysis. Policy Futures in Education, 2(2), 175-244.

McGee, P. (2006). Corporate universities: Competitors or collaborators? The Journal of Human Resource and Adult Learning, 2(1), 28-32.

Mowery, D. C., & Sampat, B. N. (2006). Universities in national innovation systems. In J. Fagerberg, D. C. Mowery, & R. R. Nelson (Eds.), The Oxford Handbook of Innovation (pp. 209- 236). New York, USA: Oxford University Press.

Nikitin, P. V. & Elliott, J. E. (2000). Freedom and the market (an analysis of the anti-globalization movement from the perspective of the theoretical foundation of the evaluation of the dynamics of capitalism by Polanyi, Hayek and Keynes). The Forum for Social Economics, Fall, 1-16.

Özgöker, U. (2009). Küresel finansal krizin ışığında küreselleşmenin unsurlarının en başarılı uygulaması olarak AB’nin kuruluşu ve Alman-Fransız işbirliği. Maliye Finans Yazıları, 23(83), 115-130.

Report on the Annual Budget (2012-2013). Quenn’s University, Kingston, Ontario, Canada, November 2012.

Romero, L. & Del Rey, E. (2004). Competition between public and private universities: Quality, prices and exams. Universidad Carlos III Madrid Working Paper 04-64, Economics Series 23, November.

Robertson, R. (1999). Küreselleşme, toplum kuramı ve küresel kültür (Çev. Ü. H. Yolsal). Ankara: Bilim Sanat Yayınları.

Stanford University Budget Plan (2011-2012). Erişim: http://www. stanford.edu/dept/pres-provost/budget/plans/plan12.html Stiglitz, J. (2006). Küreselleşme-büyük hayal kırıklığı (Çev. A. Taşçıoğlu, D. Vural). İstanbul: Plan B Yayıncılık.

Sunwoong, K. & Ju-Ho, L. (2006). Changing facets of korean higher education: Market competition and the role of the state, Higher Education, 52(3), 557-587.

Türkmen, F. (2009). Yükseköğretim sistemi için bir finansman modeli önerisi (Yayın No: 2787). Ankara: DPT Yayınları.

Yatmaz, A. (2012). Türkiye için kupon sistemi önerisi ve tartışılması, Seminer Sunumu, 05.12.2012, İstanbul.

Yatmaz, A.(2012). Türkiye için kupon sistemi önerisi ve tartışılması, Seminer Bilgi Notu.

Yeldan, E. (2004). Küreselleşme sürecinde Türkiye ekonomisi- Bölüşüm, birikim ve büyüme. İstanbul: İletişim Yayınları.

Zapletalova, Š. (2009). The influence of globalization on the competitive marketing strategy, 4th Aspects and Visions of Applied Economics and Informatics. March 26-27 2009, Debrecen, 368-372.

Kaynak Göster