İç Tatmininin Örgütsel Stres Algısına Etkisi: Cinsiyet ve Medeni Durumun Düzenleyici Rolü

Bu araştırmanın amacı iş tatminin algılanan örgütsel stres etkisinde akademisyenlerin cinsiyetinin ve medeni durumunun düzenleyici rolünü belirlemektir. Örgütsel stres, çalışanın örgüt politikalarından kaynaklı yaşadığı stres, iş tatmini ise bireyin işinden duyduğu hoşnutluk hali olarak tanımlanabilmektedir. Nicel araştırma yöntemi kullanılan çalışmada veriler anket tekniği ile toplanmıştır. Çalışmanın evren (N:668) ve örneklemini (n: 261) Karamanoğlu Mehmetbey Üniversite’nde görev yapan akademisyenler oluşturmaktadır. Elde edilen verilerin yapısal geçerliliğini tespit etmek için normallik analizi, keşfedici faktör analizi ve güvenirlik analizi yapılmıştır. Araştırmanın hipotezleri Hayes tarafından geliştirilen Process Macro (SPSS için) programı kullanılarak analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Yapılan analizler sonucunda iş tatmininin örgütsel stres algısı üzerindeki negatif etkisi kadın ve erkek akademisyenlere göre farklılık göstermekte ve hem kadın hem de erkek akademisyenlerde iş tatmini örgütsel stres algısını etkilemektedir. Ancak kadın akademisyenlerin erkek akademisyenlere göre iş tatminlerinin örgütsel stres algıları üzerindeki negatif etkisi daha güçlü olarak bulgulanmıştır. İkinci olarak iş tatmininin örgütsel stres algısı üzerindeki negatif etkisi evli ve bekar akademisyenlere göre farklılık gösterdiği bulgulanmıştır. Evli akademisyenlerin iş tatminleri örgütsel stres algısını anlamlı şekilde etkilerken bekar akademisyenlerde bu etki anlamlı değildir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre akademisyenlerin iş tatminlerinin örgütsel stres algıları üzerinde etkisinde cinsiyet ve medeni durumun düzenleyicilik etkisi bulunmaktadır. Ancak kadınların iş tatmin düzeyleri örgütsel stres algılarını erkeklere nazaran daha yüksek düzeyde etkilemektedir. Evli akademisyenlerin iş tatminleri örgütsel stres algılarını etkilerken bekar akademisyenlerin iş tatminleri örgütsel stres algılarını etkilememektedir.

The Effect of Job Satisfaction on Perception of Organizational Stress: The Regulatory Role of Gender and Marital Status

The purpose of this study is to determine the regulatory role of the gender and marital status of academicians in the perceived organizational stress effect of job satisfaction. Organizational stress can be defined as the stress experienced by the employee due to organizational policies, and job satisfaction can be defined as the individual's satisfaction with his/her job. In the study, in which quantitative research method was used, data were collected by questionnaire technique. The universe (N: 668) and the sample (n: 261) of the study consist of the academicians working at Karamanoğlu Mehmetbey University. Normality analysis, exploratory factor analysis and reliability analysis were performed to determine the structural validity of the data obtained. The hypotheses of the study were analyzed and interpreted using the Process Macro (for SPSS) program developed by Hayes. As a result of the analysis, the negative effect of job satisfaction on the perception of organizational stress differs according to male and female academicians, and job satisfaction affects the perception of organizational stress in both female and male academicians. However, the negative effect of job satisfaction on organizational stress perceptions of female academicians was found to be stronger than male academicians. Secondly, the negative effect of job satisfaction on the perception of organizational stress differs according to married and single academicians. While job satisfaction of married academics significantly affects the perception of organizational stress, this effect is not significant for single academicians. According to the findings of the study, gender and marital status have a regulatory effect on the effect of academicians' job satisfaction on their perceptions of organizational stress. However, while job satisfaction levels of women affect perceptions of organizational stress at a higher level than men, job satisfaction of married academicians affects their perception of organizational stress, while job satisfaction of single academicians does not affect their perception of organizational stress.

Kaynakça

Agheli, R., Roshangar, F., Parvan, K., Sarbakhsh, P., &Shafeh, S. (2017). Work stres and organizational citizenship behaviors among nurses. Annals of Tropical Medicine and Public Health, 10(6), 1453.-1458

Ajayi, M. P.,&Abimbola, O. H. (2013). Job satisfaction, organizational stres and employee performance: A study of NAPIMS. IfePsychologIA: An International Journal, 21(2), 75-82.

Alegre, I., Mas-Machuca, M., &Berbegal-Mirabent, J. (2016). Antecedents of employee job satisfaction: Do they matter?. Journal of Business Research, 69(4), 1390-1395.

Asghar, S., & Oino, D. (2017). Leadership styles and job satisfaction. Asghar, S., & Oino, I.(2018). Leadership Styles and Job Satisfaction, Market Forces, 13(1), 1-13.

Aşan, Ö., & Erenler, E. (2008). İş tatmini ve yaşam tatmini ilişkisi. Suleyman Demirel University Journal of Faculty of Economics & Administrative Sciences, 13(2).

Arıcan, K. (2011). Örgütsel stres kaynakları: kavramsal bir çözümleme: teori ve uygulama. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi, 2, 55-76

Arslan, M. (2010). Çalışma yaşamında stresin iş tatmini üzerindeki etkisi ve bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi) Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Aydın, Ş. (2004). Örgütsel stres yönetimi. Dokuz Eylül Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (3) 49-74.

Azim, M. T.,Haque, M. M., &Chowdhury, R. A. (2013). Gender, marital status and jobsatisfaction an empirical study. International Review of Management and Business Research, 2(2), 488-498.

Basım, N. & Şeşen, H. (2009). Örgütsel adalet algısı örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisinde iş tatmininin aracılık rolu. Osman Gazi Üniversitesi 17. Yönetim ve Organizasyon Kongresi, Eskişehir,21-23 Mayıs, 808-814

Bender, K. A.,Donohue, M., &Heywood, J. (2005). Jobs atisfaction and genders egregation. Oxford economicpapers, 57(3), 479-496.

Bozkurt, Ö., & Bozkurt, İ. (2008). İş tatminini etkileyen işletme içi faktörlerin eğitim sektörü açısından değerlendirilmesine yönelik bir alan araştırması. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 9 (1) 1-18.

Can, Y., & Soyer, F. (2008). Beden eğitimi öğretmenlerinin sosyo-ekonomik beklentileri ile iş tatmini arasındaki ilişki. Gazi University Journal of Gazi Educational Faculty (GUJGEF), 28(1).

Cranwell-Ward, J.,&Abbey, A. (2005). Organizational Stres, New York: PalgraveMacmıllan.

Çevik Tekin, İ. & Akgemci, T. (2017). Tükenmişliğin İş Tatmini Üzerinde Etkisinin Araştırılması: Konya İli Tekstil Sektöründe Bir Araştırma1. İşletme Araştırmaları Dergisi, 9(4), 400-418.

Çimen, M.,& Deniz, (2017). Sağlık Kurumları Yönetiminde Örgütsel Davranış Konuları. Ankara:Sonçağ Matbaacılık ve Yayıncılık Ltd. Şti.

Dar, W. A., & Najar, I. A. (2017). Job Satisfaction of Plus Two Male Lecturers of District Budgam with Respect to Their Marital Status. International Journal of Multidisciplinary Education and Research, 2-5.

Doyle, C.,&Hind, P. (1998). Occupational stress, burnout and jobstatus in female academics. Gender, work&organization, 5(2), 67-82.

Emiroğlu, B. D., Akova, O., & Tanrıverdi, H. (2015). The relationship between turn over intention and demographic factors in hotel businesses: A study at fivestarhotels in Istanbul. Procedia-Social and BehavioralSciences, 207, 385-397.

Emmanuel, A. O.,&Collins, A. (2016). Relationship between occupational stres and demographic variables: a study of employees in a commercial bank in Ghana. CurrentJournal of AppliedScienceandTechnology, 1-9.

Erkılıç, E. (2012). Örgütsel stresin örgütsel yabancılaşma üzerine etkisi: beş yıldızlı otel işletmelerinde bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi) Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon

Gök, S. (2009). Çalışma yaşamının önemli bir sorunu: Örgütsel stres. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 27(2), 429-448.

Güllüoğlu, Ö. (2012). Yerel televizyon çalışanlarının örgütsel stres faktörleri: Kayseri ilinde bir araştırma. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi| Istanbul University Faculty of CommunicationJournal, (43), 77-104.

Gümüştekin, G. E.,& Gültekin, F. (2009). Stres kaynaklarının kariyer yönetimine etkileri. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 147-158.

Gürbüz, S.,& Şahin, F. (2018). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. (5. Baskı) Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Gürbüz, (2019). Sosyal Bilimlerde Aracı, Düzenleyici Ve Durumsal Etki Analizleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

İşcan, Ö. F.,& Sayın, U. (2010). Örgütsel adalet, iş tatmini ve örgütsel güven arasindaki ilişki. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(4), 195-216.

Hackman, J. R.,&Oldham, G. R. (1975). Development of the job diagnostic survey. Journal of Applied psychology, 60(2), 159-170.

Haşit, G.,& Yaşar, O. (2015). Çalışan kadınlarda örgütsel stres kaynakları: Bir kamu kurumu örneği. Sakarya İktisat Dergisi, 4(4), 1-30.

Hoşgörür, V.(2018) Motivasyon Kuramları,Ereş, F. (Ed.), Sosyal Bilimlerde Kuramlar, Ankara: Pegem Akademi, 91-101. https://www.surveysystem.com/sscalc.htm, Erişim Tarihi: 01.11.2020 https://www.mentalhealth.org.uk/a-to-z/s/stress#:~:text=Stress%20can% 20be%20defined%20as,of% 20pressures%20that%20are%20unmanageable. Erişim Tarihi: 18.02.2021

Jackson, M.,Ramsden, E., &Cantor, D. (2014). EvaluatingThe Role Of HansSelyeİn The Modern History Of Stresın, Rochester: University of Rochester Press.

Jenkins, P (2010), Stres And The Law Weinberg, A., Bond, F., Cooper, C., &Sutherland, V. J(Ed.) Organizational Stress Management: A Strategic Approach, New York: Palgra and Macmillan, 37-52.

Kalaycı, Ş. (2010). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri (Vol. 5). Ankara:Asil Yayın Dağıtım.

Karataş, S., & Güleş, H. (2010). İlköğretim okulu öğretmenlerinin iş tatmini ile örgütsel bağlılığı arasındaki ilişki. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 74-89.

Kejriwal, A. (2019). A Comparative Analysis of Organizational Role Stress among the Private and PublicSector Bank Officials in Jorhat, Assam. Journal of Management (JOM), 6(3).

Kerse, G., Koçak, D., & Özdemir, Ş. (2020) Mütevazı Liderlik Ölçeğinin Türkçe Uyarlaması ve Mütevazı Liderliğin Seslilik Davranışına Etkisi: Kuşak Farklılığının Düzenleyici Rolü.İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1769-1787.

Kim, H. J.,Tavitiyaman, P., & Kim, W. G. (2009). The effect of management commitment to service on employee service behaviors: The mediating role of job satisfaction. Journal of Hospitality&TourismResearch, 33(3), 369-390.

Lim, V. K. G., & Teo, T. S. H. (1996). Gender differences in occupational stress and coping strategies among IT personnel. Women in Management Review, 11(1), 20-28

Locke, E. A. (1969). What is jobsatisfaction?. Organizationalbehaviorandhumanperformance, 4(4), 309-336.

Mantı, M.(2020). Akademisyenlerde örgütsel stres ve örgütsel sessizlik davranışları arasındaki ilişki (Yüksek Lisans Tezi), Pamukkale Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Denizli. Martocchio, J.L. and O’Leary, A.M., “Sex differences in occupational stress: a meta‐analytic review”, Journal of Applied Psychology, No. 74, 1989, pp. 495‐501

McDonald, L.M. and Korabik, K., “Sources of stress and ways of coping among male and female managers”, in Perrewe, P.L. (Ed.), Handbook on Job Stress, Select Press, New York, NY, 1991, pp. 185‐99.

Michie, S. (2002). Causes and management of stress at work. Occupational and Environmental Medicine, 59(1), 67–72.

Miller, K., Greyling, M., Cooper, C., Lu, L., Sparks, K., & Spector, P. E. (2000). Occupational stress and gender: A crosscultural study. Stress Medicine, 16, 271-278.

Omolayo, B. (2012). Effect of gender and status on job stress among police officers in Ekti State of Nigeria. Bangladesh e-Journal of Sociology, 9(1), 38-42. Oxford Learners Dictionaries, What is Stress? Erişim Adresihttps://www.oxfordlearners dictionaries.com /definition/ english/stress_1?q=stress, Erişim Tarihi: 04.11.2020.

Özaydın, M. M., & Özdemir, Ö. (2014). Çalışanların bireysel özelliklerinin iş tatmini üzerindeki etkileri: Bir kamu bankası örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 6(1), 251-281.

Özdemir, Ş., & Kerse, G. (2020). The Effects of COVID 19 on Health Care Workers: Analysing of the Interaction between Optimism, Job Stress and Emotional Exhaustion. International and Multidisciplinary Journal of Social Sciences, 9(2), 178-201.

Özpehlivan, M. (2018). İş tatmini: kavramsal gelişimi, bireysel ve örgütsel etkileri, yararları ve sonuçları. Kırklareli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 43-70.

Öztürk Y.E. & Kıraç R. (2019). Hemşirelerde iş stresi ile iş doyumunun ilişkisi. Erdem R, Bostan S, Şahinöz T.(ed). Uluslararası Sağlık Bilimleri ve Yönetimi Kongresi, İstanbul, 556-561.

Pehlivan, İ. (1991). Örgütsel stres kaynakları ve verimlilik. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 24(2), 791-802.

Rad, A. M. M.,&Yarmohammadian, M. H. (2006). A study of relationship between managers' leadership style and employees' job satisfaction. Leadership in Health Services, 19 (2), 11-28

Saner, T.,& Eyüpoğlu, Ş. Z. (2013). The gender-marital status job satisfaction relationship of academic Procedia-Social and Behavioral Sciences, 106, 2817-2821.

Selvi, M. S., Erdem, Y., & Kayar, Y. (2014). Örgütsel stres kaynakları ve baş etme yolları: Tekirdağ adliyesi örneği.BJSS Balkan Journal of Social Sciences / Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 3 (6), 56-75.

Sloane, . J.,& Williams, H. (2000). Jobsatisfaction, comparisonearnings, andgender. Labour, 14(3), 473- 502.

Sevimli, F.,İşcan Ö.F, (2005), Bireysel ve iş ortamına ait etkenler açısından iş doyumu, Ege Akademik Bakış Dergisi. 5( 1-2), 49-68.

Şimşek, M. Şerif, Çelik, A. &Akgemci, T.(2019) Davranış Bilimlerine Giriş ve Örgütlerde Davranış. (10. Baskı) Konya: Eğitim Yayınevi

Şimşek, M.Ş., Çelik, A., Akgemci, T. & Diken, A. (2020). Örgütsel Davranış ve Yönetim Psikolojisi, Konya: Eğitim Yayınevi.

Theorell, T.,Perski, A., Åkerstedt, T., Sigala, F., Ahlberg-Hultén, G., Svensson, J., & Eneroth, P. (1988). Changes in jobstrain in relation to changes in physiological state: a longitudinal study. Scandinavianjournal of work, environment&health, 189-196.

Tinuke, M. F. (2015). Gender disparities in antecedents, manifestations and corollaries of workplace stress. Journal of Human Resource Management, 3(6), 60-67.

Tyson, P. D.,Pongruengphant, R., &Aggarwal, B. (2002). Coping with organizational stres among hospital nurses in Southern Ontario. International journal of nursingstudies, 39(4), 453-459.

TDK, Stres Nedir? Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/, Erişim Tarihi: 04.11.2020

Urgan, S.,& Sevim, Ş. (2019). Uluslararası Sağlık Kuruluşlarında, Sosyal Sermaye ve Pozitif Psikolojik Sermaye Etkileşiminde Kültürel Zeka, Konya: Eğitim Yayınevi.

Uzun, Ö., & Yiğit, E. (2011). Örgütsel stres ve örgütsel bağlılık ilişkisi üzerine orta kademe otel yöneticileri üzerinde yapılan bir araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 6(1), 181-213

Yalçın Akgül, G. (2020).Ameliyathane çalışanlarının örgütsel stres düzeyleri ile hasta güvenlik tutumları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi), Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Antalya.

Yaman, U. ( 2020). Örgütsel stres ve kurum içi iletişim algılarının çalışan performansına etkisi (Yüksek Lisans Tezi), Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.

Yazıcıoğlu, İ. (2010). Örgütlerde iş tatmini ve işgören performansı ilişkisi: Türkiye ve Kazakistan karşılaştırması. bilig, 55(1), 243-264.

Yıldırım, Y.,Taşmektepligil, M. Y., Üzüm, H. ve Bulut, D. (2011). Kısa versiyon Örgütsel Stres Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması (geçerlilik ve güvenirlik çalışması). Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1), 103-108.

Yılmaz, A.,& Ekici, (2006). Örgütsel yaşamda kamu çalışanlarının örgütsel stres kaynakları üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 31-58.

Yılmazer, A. (2019).Stres ve Stres Yönetimi, Yılmazer, A. (Ed.), Davranış Bilimlerine Giriş Ve Örgütsel Davranış,Ankara: Detay Yayıncılık, 197-209.

Wright, T. A. (2006). The emergence of job satisfaction in organizational behavior. Journal of Management History. 12 (3), 262-27

Weinberg, A., Bond, F., Cooper, C., &Sutherland, V. J. (2010). Organizational Stress Management: A Strategic Approach. New York: Palgra ve Macmillan.

Zencirkıran, M.,& Keser, A. (2018). Örgütsel Davranış, Değerlemesi ve Yönetimi. Bursa: Dora Basım Yayın.

Kaynak Göster