Türkiye’de Çağdaş İslâm’ın Düşünce Ekonomisi ve Değer Üretmenin Zorlukları

Bu makalede, dijital kapitalizm çağında bir analiz bağlamı içeren “düşünce ekonomisi” kavramı ve ekonomi ve para felsefesinde kullanılan ilişkilendirme mantığı yöntemi uygulanarak çağdaş Türk-İslâm düşüncesinin değer üretme içeriği ölçülmeye çalışılmıştır. Küresel kapitalizm çağında yerli kültürlerin ürettikleri düşüncelerin ekonomisi bu kavram ve mantığın yanı sıra post-kolonyal teori bünyesinde değerlendirilmektedir. Adam Smith’in ekonomik analizlerinden beri olduğu kadar özellikle son on yıllarda gelişmiş felsefi ekonomi literatüründe paranın yaratımına yönelik düşünce üretme süreçleri ile paranın dağıtımı ve bölüşümüne yönelik düşünce üretme süreçleri birbirinden ayrıştırılmaktadır. Makalede önce bu yöntem ve ilişkilendirme mantığının olgusal ve felsefi içeriğine, sonra gelişmekte olan ekonomi toplumlarında üretilmiş düşünceler ile irtibatına ve son olarak çağdaş İslâm düşüncesinin mevcut ekonomik değer yönelimine yer verilmiştir. Gelişmekte olan ekonomilerde üretilmiş ve üretilmekte olan düşüncelerin özelliği, değer yaratmak yerine oluşmuş küresel değerleri yerli piyasaya aktarmak ve dolaşıma sunmak şeklindedir. Çağdaş Türk-İslâm düşüncesini temsil etmek üzere sivil ve resmi seviyeden Kur’ân-ı Kerîm merkezli üretilmiş düşüncelerin ekonomisi analiz edilmiştir. Genel çerçevesi yukarıdaki gibi olan çalışmada ekonomi ve para felsefesinde kullanılan ilişkilendirme mantığının Türk-İslâm düşüncesine uygulanmasının nedeni spekülatif düşüncenin nesnel standartlarda ölçülebilmesi gereksinimidir. Bu bağlamda post-kolonyal düşüncenin ve Türkiye’deki çağdaş İslâm düşüncesinin ekonomik değer özellikleri saptanmaya çalışılmaktadır. Adam Smith’in yanı sıra Karl Marks, John Maynard Keynes, Georg Simmel ve Ludwig von Mises’in ekonomik düşüncelerine temas edilerek, hem değer yaratma ekonomisi ile tüketim ekonomisi arasındaki farka, hem ekonominin tabiat ve onun zorunlu bir parçası olan insan yaşamındaki matematiksel geçerliliğine ve hem de düşünce ekonomisinin değer yaratma ekonomisi ve tüketim ekonomisi ile nesnel ilişkisine yer verilmektedir. Nimi Wariboko ve Jürgen von Hagen ile Michael Welker’in çalışmaları, çağdaş küresel kapitalizm toplumunda paranın ikametinin anlaşılabilmesi için kullanılmaktadır. Wariboko’nun ilişkilendirme mantığı, insana ait her mevcudiyetin ve nihayet düşüncenin ekonomik ve parasal bir aritmetiğe sahip olduğunu, hatta teolojinin bile bunun bir parçası olduğunu göstermektedir. Jürgen von Hagen ve Michael Welker’in çalışmaları, insanlar arası bütün ilişkileri ve bu ilişkilerin dolayımlarını ekonomik ve parasal bir hesapla nesnel kılarken meselenin eleştirel bir yönüne yoğunlaşmaktadır. Vivek Chibber’in çalışması, “düşünce ekonomisi” kavramını açıkça anmadığı halde madun çalışmalarının ekonomik değerini ve etkisini değerlendirerek bazı saptamalarda bulunmaktadır. Buna göre, gelişmekte olan ekonomi toplumlarında yaratıcı düşünce üretilememektedir. Türkiye’den ilk defa Oya Safinaz Erdoğdu tarafından Türkçe bir metinde ifade edilmiş olan “düşünce ekonomisi”, dijital çağ kapitalizm toplumunda nesnel bir değerlendirme içeriği olarak öne çıkmaktadır.

Islamic Thinking Economy in Contemporary Turkey and Complications in the Production of Values

This article aims to evaluate the content of producing value in Turkish-Islamic philosophy by referring to the concept of “thinking economy” which involves an analytical and verification method in the age of digital capitalism and the method of relational logic which is used in the philosophy of economics and the philosophy of money. In the age of global capitalism, the thinking economy produced by indigenous cultures is evaluated within the framework of post-colonial theory like in both methods. Since the economic analysis of Adam Smith, especially in the philosophical economics literature developed in the last decades, the processes of thought generation for the creation of money and the processes of thinking about the distribution and allocation of money have been distinguished from each other. The article firstly describes the factual and philosophical content of this method and the relational logic, then secondly determines its connection with the ideas produced in developing economic societies, and finally identifies the current economic value orientation of contemporary Islamic thought. The characteristic of the ideas produced and in production in developing economies is to transfer the created global values to the domestic market and to offer them circulation instead of creating value. To represent the contemporary Turkish-Islamic philosophy, the economics of the ideas produced at the public and the official level centered on the Quran are analyzed. The reason why the method of relational logic used in economics and the philosophy of money is applied to Turkish-Islamic thought in the study whose general framework is as mentioned above the need to measure the speculative thought in objective standards. In this context, it is attempted to identify the economic value and characteristics of post-colonial thought and contemporary Islamic thought in Turkey. The difference between the creative economy and the sharing economy is expounded with reference to the economic thoughts of Karl Marx, John Maynard Keynes, Georg Simmel and Ludwig von Mises as well as Adam Smith. In addition, the mathematical applications of the economy in nature and human life, which is an essential part of objective relationship between creative thinking economy and the sharing economy, are included. The works of Nimi Wariboko and Jürgen von Hagen and Michael Welker are used to understand the location of money in the contemporary global capitalist society. Wariboko’s method of relational logic shows that every human being and thought has economic and monetary arithmetic, even theology is a part of it. The work of Jürgen von Hagen and Michael Welker focuses on critical aspects of the issue while making all relations between people and their consequences objective through an economic and monetary calculation. Vivek Chibber’s work makes some determinations by evaluating the economic value and impact of subaltern studies, although he does not evidently mention the concept of “thinking economy”. Accordingly, creative thinking cannot be produced in developing economic societies. The concept of “thinking economy”, which has been first stated by Oya Safinaz Erdoğdu in a Turkish text, has come forward as the content of objective evaluation in the society of digital era capitalism.

Kaynakça

Acemoğlu, Daron-Robinson, James A. Economic Origins of Dictatorship and Democracy. Cambridge, New York: Cambridge University Press, 2006.

Acemoğlu, Daron-Robinson James A. Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty. New York: Crown Publishers (e-book), 2012.

Allen, Robert C. Global Economic History: A Very Short Introduction. Oxford, New York: Oxford University Press, 2011. An-Na‘im, Abdullahi Ahmed. Islam and the Secular State: Negotiating the Future of Shari‘a. Cambridge, Massachusetts, London: Harvard University Press, 2008.

Ashcroft, Bill vd. The Empire Writes Back: Theory and Practice in Post-colonial Literatures. London and New York: Routledge, Taylor and Francis Group, 2. Basım, 2002.

Banerjee, Abhijit V., Duflo, Esther. Poor Economics: A Radical Rethinking of the Way to Fight Global Poverty. New York: Vintage Books Public Affairs, 2011.

Chibber, Vivek. Postcolonial Theory and the Specter of Capital. London, New York: Verso, 2013.

Culbertson, Len. “‘Unhappy Consciousness’: Reflexivity and Contradiction in Jean-Paul Sartre’s Changing Conception of the Role of the Intellectual”. Marxism, Intellectuals and Politics. Ed.: David Bates, 86-106. New York: Palgrave Macmillan, 2007.

Dirlik, Arif. The Postcolonial Aura: Third World Criticism in the Age of Global Capitalism. Oxford: Westview Press, 1998. Erdoğdu, Oya S. “Metaların İnterneti, Fikir/Düşünce Ekonomisi ve Kaynakların Dağılımı”. t.s. Erişim Tarihi: 16.12.2020. http://www.tek.org.tr/files/forum/t40.pdf

Flynn, Thomass R. Sartre and Marxist Existentialism: the test case of collective responsibility. Chicaho and London: The University of Chicago Press, 2. Basım, 1986.

Foucault, Michel. The Archaeology of Knowledge and The Discourse on Language. Çev.: A. M. Sheridan Smith. New York: Pantheon Books, 1972.

Graham, Carol. Happiness around the World: The Paradox of happy peasants and miserable millionaires. Oxford, New York: Oxford University Press, 2009.

Güler, İlhami. Allah’ın Ahlâkîliği Sorunu: Ehl-i Sünnet’in Allah Tasavvuruna Ahlâkî Açıdan Eleştirel Bir Yaklaşım. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 1998.

Hazleton, Lesley. The First Muslim: The Story of Muhammad. New York: Reverhead Books, Penguin Group (e-book), 2013. Hénaff, Marcel. The Price of Truth: Gift, Money, and Philosophy. Çev.: Jean-Louis Morhange. Stanford, California: Stanford University Press, 2010.

İstiklal Marşı Derneği. “İslami Medyada Tenezzülen Yazdım Benim Onlara Tek Kuruş Borcum Yok (Zaman 14-17-19.2003)”. Erişim Tarihi: 02.12.2020. http://www.istiklalmarsidernegi.org.tr/Yazi.aspx?YID=480&KID=38&PGID=0

Jilberto, Alex E. Fernández, Mommen, André (ed.). Regionalization and Globalization in the Modern World Economy: Perspectives on the Third World and Transnational Economies. London and New York: Routledge, Taylor & Francis Group, 2018.

Kersten, Carool. Contemporary Thought in the Muslim World: Trends, Themes, and Issues. London and New York: Routledge, Taylor & Francis Group, 2019.

Marx, Karl. Capital Volume 1. Çev.: Ben Fowkes. London, New York: Penguin Books, 2. Basım, 1990.

Mert, Mehmet Ali. Milli Görüş Hareketinde Din-Devlet İlişkisi ve Laiklik Algısı. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Anabilim Dalı Siyaset Bilimi Doktora Programı, Doktora Tezi, 2019. Milliyet. “İslami Kesimin Önceliği Çıkar”. Erişim Tarihi: 02.12.2020. https://www.milliyet.com.tr/siyaset/islami-kesimin-onceligi-cikar-5161374

Mitra, Iman Kumar vd. Accumulation in Post-colonial Capitalism. Singapore: Springer Science+Business Media Singapore Pte Ltd., 2017.

Neufeind, Max vd. Work in the Digital Age: Challenges of the Fourth Industrial Revolution. London and New York: Rowman & Littlefield International, 2018.

Noor, Farish A. “Where is the “Islam” in the “Islamic State”?”. Islam and the Rule of Law: Between Sharia and Secularization. Ed.: Birgit Krawietz, 65-70. Berlin: Konrad Adenauer Shifting, 2008.

Ökte, Mehmet Kutluğhan Savaş. “Fundamentals of Islamic Economy and Finance: Theory and Practice”. Electronic Journal of Social Sciences Winter. V. 9. Is. 31 (2010), 180-208.

Özdemir, Muhammet. “Modern Türkçede Hayali Bilgi Sorunu ve İslâm Düşüncesinin Tarih-dışılığı”. Mîzânü’l-Hak İslami İlimler Dergisi 1 (2016), 59-82.

Özdemir, Muhammet. Post-kolonyalizm Nedir? Dünyalar Arasında ve Türkiye’de Bilim, Kavram ve Teorilerin İşlevleri. İstanbul: Açılım Kitap, 2017.

Özel, İsmet. Neyi Kaybettiğini Hatırla. İstanbul: İklim Yayınları, 1995.

Özel, İsmet. Waldo Sen Neden Burada Değilsin. İstanbul: Şûle Yayınları. 10. Baskı, 2004.

Özel, İsmet. Tahrir Vazifeleri. İstanbul: Şûle Yayınları. 2. Baskı, 2009a.

Özel, İsmet. Kalın Türk. İstanbul: Şûle Yayınları, 2009b.

Özel, İsmet. Üç Mesele. İstanbul: Şûle Yayınları, 16. Baskı, 2011.

Özkan, Devrim. “Modern Politika Felsefesinde Yönetimin Etkili Hale Getirilmesi Meselesi: Devlet, Güç ve Özgürlük”. Amme İdaresi Dergisi. Cilt 52. Sayı 4 (2019), 59-90.

Rosenberg, Alex. “The Metaphysics of Microeconomics”. The Monist. Vol. 78. No. 3. The Metaphysics of Economics July (1995), 352-367.

Quesado, Francisco Jaime. “The Thinking Economy”, 2016. Erişim Tarihi: 16.12.2020. https://www.neweurope.eu/article/the-thinking-economy/

Sartre, Jean-Paul. Being and Nothingness: A Phenomenological Essay on Ontology. Pocket Books, New York: 1978.

Simmel, Georg. The Philosophy of Money. Çev.: Tom Bottomore, David Frisby. London and New York: Routledge, Taylor and Francis Group, Genişletilmiş 3. Basım, 2004.

Skousen, Mark. The Big Three in Economics: Adam Smith Karl Marx and John Maynard Keynes. New York, London: M. E. Sharpe, 2007.

Smith, Adam. An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations. Ed.: Edwin Cannan. Chicago: University of Chicago Press, 1977.

Stenner, David. Globalizing Morocco: Transnational Activism and the Postcolonial State. Stanford, California: Stanford University Press, 2019.

Von Hagen, Jürgen. “Microfoundations of the Uses of Money”. Money as God? The Monetisation of the Market and Its Impact on Religion, Politics, Law and Ethics. Ed.: Jürgen von Hagen, Michael Welker, 19-41. Cambridge: Cambridge University Press, 2014.

Von Hagen, Jürgen, Michael Welker (ed.). Money as God? The Monetisation of the Market and Its Impact on Religion, Politics, Law and Ethics. Cambridge: Cambridge University Press, 2014.

Von Mises, Ludwig. Epistemological Problems of Economics. İngilizceye Çev.: George Reisman. New York: New York University Press, 3. Basım, 2003.

Wariboko, Nimi. God and Money: A Theology of Money in a Globalizing World. Lanham, New York, Plymouth: Lexington Books, A Division of Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2008.

Wittel, Andreas. “Digital Marx: Toward a Political Economy of Distributed Media”. Marx in the Age of Digital Capitalism. Ed.: Christians Fuchs-Vincent Mosco, 68-104. Leiden, Boston: Brill, 2016.

Zukerfeld, Mariano. Knowledge in the Age of Digital Capitalism: An Introduction to Cognitive Materialism. İspanyolcadan İngilizceye çev.: Suzanna Wylie. London: University of Westminster Press, 2017.

Kaynak Göster

ISNAD Özdemir, Muhammet . "Türkiye’de Çağdaş İslâm’ın Düşünce Ekonomisi ve Değer Üretmenin Zorlukları". Marife Dini Araştırmalar Dergisi 21 / 1 (Haziran 2021): 37-57 .