Kafkasya'da Türk lehçelerinin fonksiyonları

Kafkasya, farklı dil ailelerine mensup birçok dilin bir arada konuşulduğu bir bölgedir. Kafkasya'nın dillik çeşitliliği o kadar büyüktür ki; geçmişte "Diller Dağı" şeklinde adlandırılmıştır. Çeşitli diller konuşan halkların bir arada yaşadığı her bölge gibi, Kafkasya'da da ortak iletişim dillerine ihtiyaç duyulmuştur. Asırlarca çeşitli Türk halklarının hakimiyeti altında kalmış olan Kafkasya'da bu ihtiyacı çeşitli Türk lehçelerinin karşıladığı görülmektedir. Bilhassa Azerbaycan ve Kumuk Türkçelerinin Kafkasya halkları arasında geniş bir kullanım alanı bulduğuna şahit olunmaktadır. Bu iki lehçenin Kafkas-ya'daki etkisi o kadar büyük olmuştur ki; Rusça karşısında bile, yöneticilerin tüm gayretlerine rağmen bu etki tamamen yok edilememiştir.

The Caucasus is a region, where many languages belonging to various linguistic families are spoken. The linguistic diversity of the Caucasus is so substantial that in the past it had been called as the "Mountain of Tongues" There has been the need for lingua francas in the Caucasus like every region, where people speaking various languages co-existed. It is seen that Turkic languages have fulfilled this need in the Caucasus as the region had been ruled by various Turkic peoples for centuries. It is observed that particularly Azeri and Kumyk Turkic have established their selves the region with a wide diffusion area. The influence of these two languages in the Caucasus has been so strong that even Russian has not been able to obliterate this influence despite all efforts of the rulers.

Kaynakça

ABDURRAZAK Gokce Yükselen, "The Linguistic Situation of Daghestan: A Historical Perspective from the Point of View of Kumyk", Azerbaijan & Azerbaijanis. The Presidium ofAzernaijan National Academy of Sciences. CII/9-12, 2008, s. 127-134.

ADİLOĞLU Adilhan, Karaçay Malkar Türkleri, Başkent Matbaacılık, Ankara 2005.

AKIN ER Shiıin, 1986. Islamic Peoples of the Soviet Union, KPI, Londra - New York - Sidney ve Melborn 1986.

ALİYEV Kamil, "Kumukların Tarihi ve Günümüzdeki Sorunları" Avrasya Etiidleri, 11/2, Yaz 1995, s. 69-78.

BALA Mirza, 1940." Kumuklar" İslam Ansiklopedisi, C. 6, MEB, İstanbul 1940, s. 986-990.

BAŞTAV Şerif, 1987. "Hazar Kağanlığı Tarihi" Tarihte Türk Devletleri 1. Ankara 1987, s. 139-181.

BENNİGSEN Alexandre, "The Problems of Bilingualism and Assimilation in the North Caucasus" Central Asian Review, 15,1967, s. 205-211.

BENNİGSEN Alexandre - Chantal Lemercier-Quelquejay, "Politics and Linguistics in Dagestan", Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages (der. Isabelle T. Kreindler), Mouton, Berlin - New York - Amsterdam 1985, s. 125-142.

BENNİGSEN Alexandre - S. Enders Wimbush, Muslims of the Soviet Empire. A Guide, C. Hurst & Company. 1985 Londra.

BOZKURT Fuat, Türklerin Dili, Cem Yayınevi, Istanbul 1992.

CATFORD J. C.. "Mountain of Tounges: The Languages of the Caucasus", Annual Review of Anthropology, 6,1977, s. 283-314.

CRISP Simon, "The Formation and Development of Literary Avar", Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages (der. Isabelle T. Kreindler), Mouton, Berlin -New York - Amsterdam 1985, s. 143-163.

DENY J. - K. Gronbech - H. Scheel - Z. V. Togan - P. N. Boratav (der.), Philologiae Turcicae Fundamenta, C. 1, Steiner, Wiesbaden 1959.

DONIYOROVA Soadat,ParlonsKoumyk(Daghestan),Harmattan,Paris –Budapeşte–Torino 2004.

DUYMAZAli,“Kuzey Kafkasya Türkmenleri”,Türkler20(der.Hasan Celal Güzel vd.),Yeni Türkiye Araştırma ve Yayın Merkezi, Ankara 2002,s.539-­‐548.

ERELŞerafeddin,Dağıstan ve Dağıstanlılar,İstanbul Matbaası,İstanbul1961.

EREN Hasan,“Kumuk Edebiyatı”,Türk Ansiklopedisi,C.22,Milli Eğitim Basımevi, Ankara1975,s.347-­‐349.

EREN Hasan,“Kumuk Türkçesi”,Türk Ansiklopedisi,C.22,Milli Eğitim Basımevi,Ankara 1975,s. 349-­‐351.

GOLDEN Peter,“The Turkic Peoples and Caucasia”, Transcaucasia, Nationalism and Social Change:Essays in the History of Armenia, Azerbaijan and Georgia (der. R.G.Suny),University of Michigan, Ann Arbor 1983,s.45-­‐67.

GRIG0R1ANTZ Alexandre, Kafkasya Halkları: Tarihi ve Etnografik Bir Sentez (çev. Doğan Yurdakul). Sabah Kitabları, İstanbul 1999.

GÜZEL Hasan Celal - Kemal Çiçek - Salim Koca (der.), Türkler 20, Yeni Türkiye Araştırma ve Yayın Merkezi, Ankara 2002.

İBRAHİMOV M. R-A., "Dağıstan Halkları XX. Yüzyılında Endodemogıafık Problemler", Yeni Forum, Mart 1996, s. 33-42.

JOHANSON Laı s 2006. "On the Roles of Turkic in the Caucasus Area", Linguistic Areas: Convergence in Historical and Typological Perspective (der. Y. Matras vd.), Paigrave Macmillan, Hampshire - New York 2006, s. 160-181.

KARCHA R„ "The Status of Popular Education in the Northern Caucasus", Caucasian Review, 7,1958,110-124.

KIRZIOĞLU Fahrettin, Yukarı-Kiir ve Çoruh Boyları'nda Kıpçaklar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara 1992.

KREİNDLER Isabelle T. (der.), Sociolinguistic Perspectives on Soviet National Languages, Mouton, Berlin - New York - Amsterdam 1985.

KURTULUŞ Rıza, "Kumuklar", Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 26, TDV, Ankara 2002, s. 372-373.

KÜRENOV Sapar, Kafkasya Oğuzları veya Türkmenleri (çev. A. Duymaz), ötüken Neşriyat. İstanbul 1995.

MATRAS, Y. - A. McMahon - N. Vincent (der.), Linguistic Areas: Convergence in Historical and Typological Perspective, Paigrave Macmillan, Hampshire - New York 2006.

MENGES, Karl H., The Turkic Languages and Peoples: An Introduction to Turkic Studies, Otto Harrassowitz, Wiesbaden 1968.

ÖZDEN Kemal, "Dağıstan'da Milli Hareketler ve Türkler", Türkler 20 (der. Hasan Celal Güzel vd.), Yeni Türkiye Araştırma ve Yayın Merkezi, Ankara 2002, s. 549-555.

ÖZKAN Nevzat, Türk Dilinin Yurtları, Akçağ, Ankara 2007.

ÖZSOY İsmail, 1997. Dağıstan'ın Sosyo-Ekoııomik Tarihi, Kaynak Yayınları, İzmir 1997.

PEKACAR Çetin, "Kumuk Türkleri." Yeni Türkiye - Türk Dünyası Özel Sayısı, U/16, Temmuz - Ağustos 1997, s. 2062-2071.

PEKACAR Çetin, "Kumuk Türkçesine Arapça ve Farsçadan Geçen Kelimelerdeki Ses Olayları" Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 19, Bahar 2006, s. 53-71.

PRITSAK Omeljan, "Das Karatschaische und Balkarische", Philologiae Turcicae Funda-menta (der. J. Deny vd.), C. 1, Steiner, Wiesbaden 1959, s. 340-68

REHMANZADE Şamil, 2010. "Azerbaycan - Gürcistan ilişkileri Bağlamında Zakatala Sorunu", Büyük Devletler Kıskacında Bağımsız Azerbaycan (1918-1920) (der. Qiyas Şükürov - Vasif Qafarov), IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul. Ss. 218-224.

RESULZADE, Mehmet Emin, Kafkasya Türkleri (haz. Y. Akpıııar - I. M. Yıldırım - S. Çağın), Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, İstanbul 1993.

SILVER Brian D., "The Status of Minority Languages in Soviet Education: An Assessment of Recent Changes", Soviet Studies, XXV1/1.1974, s. 28-41.

SINGH N. K. - A. M. Khan (der.), Encyclopaedia of the World Muslims. Delhi 2001.

SUBHAN A., "Kumyk", Encyclopaedia of the World Muslims (der. N. K. Singh - A. M. Khan), Delhi 2001, s. 771-774

SUNY R. G. (der.), Transcaucasia, Nationalism and Social Change: Essays in the History of Armenia, Azerbaijan and Georgia, University of Michigan, Ann Arbor 1983.

ŞÜKÜROV Qiyas - Vasif Qafaraov (der.), Büyük Devletler Kıskacında Bağımsız Azerbaycan (1918-1920), 1Q Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul 2010.

TAVKUL Ufuk, Kafkasya Dağlılarında Hayat ve Kültür. Karaçay - Malkar Türklerinde Sosyo-Ekonomik Yapı ve Değişme Üzerine Bir İnceleme, Ötiiken Neşriyat, İstanbul 1993.

TAVKUL Ufuk, "Kafkasya ve Çevresindeki Türk Toplulukları", Türkler 20. (der. Hasan Celal Güzel vd.), Yeni Türkiye Araştırma ve Yayın Merkezi, Ankara 2002, s. 489-519.

TAVKUL Ufuk, Kafkasya Gerçeği, Selenge, İstanbul 2007.

UYANİK Osman, "Kumuk Ağızlarının Yeni Bir Tasnifi", Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12, 2002, S. 229-250.

WIXMAN Ronald, Language Aspects of Ethnic Patterns and Processes in the North Caucasus, University of Chicago, Chicago 1980.

WIXMAN Ronald, The Peoples of the USSR. An Ethnographic Handbook, M. E. Sharpe, New York 1984.

Kaynak Göster