İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NIN TÜRKİYE-BULGARİSTAN İLİŞKİLERİNE ETKİSİ

Türkiye ve Bulgaristan, I. Dünya Savaşı sırasında İttifak Devletleri içerisinde İtilaf Devletlerine karşı aynı safta savaşmıştır. Savaş sonucunda iki devlet de savaştan mağlup olarak ayrılmıştır. I. Dünya Savaşı sonrasında, Türkiye Cumhuriyeti Mustafa Kemal Paşa’nın liderliğinde “Yurtta Sulh, Cihanda Sulh İlkesi” doğrultusunda barışçıl bir siyaset izlemiştir. Bulgaristan ise dünyada gelişen siyasi ve askeri gelişmelerden etkilenerek revizyonist bir politika takip etmiştir. Bu bağlamda iki devlet II. Dünya Savaşı’na kadar olan süreçte kısa süreli siyasi gerginlikler yaşasa da yapılan karşılıklı ziyaretler dostluk ve komşuluğun ön plana çıkmasını sağlayarak diplomatik krizleri çözüme kavuşturmuştur. II. Dünya Savaşı başlarında hem Türkiye hem de Bulgaristan tarafsızlığını ilan etmiş ancak savaşın ilerlemesiyle birlikte Bulgaristan tarafsızlık siyasetini terk ederek Mihver Devletleri tarafında savaşa katılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti ise ABD, İngiltere ve Rusya’nın baskılarına rağmen savaş boyunca tarafsızlığını korumuş ve savaşın bitmesine yakın da Almanya liderliğindeki Mihver Devletlerine sembolik olarak savaş ilan ettiğini açıklamıştır. Bulgaristan ise 1944 yılında teslim olduğunu dünyaya duyarak savaştan çekilmiştir. Çalışmanın konusunu teşkil eden II. Dünya Savaşı’nda Türkiye ile Bulgaristan arasındaki siyasi ilişkiler, savaşın başladığı 1939 yılından iki ülke arasındaki haberleşmelerin kesildiği 1945 yılına kadar devlet liderlerinin ve yöneticilerinin barışı korumak ve ilişkileri sürdürmek maksadıyla verdikleri dostluk mesajları çerçevesinde ilerlemiştir. Bu doğrultuda çalışmada; iki ülke arasında yapılan karşılıklı ziyaretler, antlaşmalar, devlet başkanları ve bakanlarının açıklamaları ortaya konularak siyasi ilişkilere etkisi incelenmiştir. Ayrıca devlet başkan ve bakanlarının yaptığı ziyaretlerin Türk ve Bulgar kamuoyuna yansıması irdelenerek iki ülke ilişkilerine katkılarından da bahsedilmiştir.

The Effect of the Second World War on Turkey-Bulgaria Relations

Turkey and Bulgaria fought on the same side against the Allied Powers within the Allied Powers during the First World War. As a result of the war, both states left the war as defeated. After the First World War, the Republic of Turkey followed a peaceful policy in line with the "Peace at Home, Peace in the World Principle" under the leadership of Mustafa Kemal Pasha. Bulgaria, on the other hand, was influenced by the political and military developments in the world and followed a revisionist policy. In this context, althouth two states have short-term political tensions in the process until World War II, the mutual visits brought friendship and neighborliness to the fore and resolved the diplomatic crises. At the beginning of World War II, both Turkey and Bulgaria declared their neutrality, but as the war progressed, Bulgaria abandoned its neutrality policy and joined the war on the side of the Axis Powers. The Republic of Turkey, on the other hand, maintained its neutrality throughout the war despite the pressures of the USA, England and Russia, and declared that it declared war symbolically against the Axis Powers led by Germany near the end of the war. Bulgaria, on the other hand, withdrew from the war when the world heard that it had surrendered in 1944. The political relations between Turkey and Bulgaria during the World War II, which is the subject of the study, have progressed within the framework of the friendship messages given by the state leaders and administrators in order to maintain peace and maintain relations from the beginning of the war in 1939 until 1945, when the communication between the two countries was cut off. In this direction, in the study; Mutual visits between the two countries, agreements, the statements of the heads of state and their ministers were revealed and their effects on the political relations were examined. In addition, the reflection of the visits of the heads of state and ministers to the Turkish and Bulgarian public opinion was examined and their contribution to the relations between the two countries was mentioned.

___

  • Birincil Kaynaklar
  • Başkanlık Cumhuriyet Arşivi (BCA), Fon Kodu: 030.10.0.0, Yer No: 200.369.17.1.
  • Cumhurbaşkanlığı İsmet İnönü Arşivi, Yer No: 2/3-36, Fihrist No: 1580-9.
  • Cumhurbaşkanlığı İsmet İnönü Arşivi, Yer No: 2/10-24, Fihrist No: 4731.
  • Resmî Yayınlar
  • Ayın Tarihi, No: 64, Mart 1939.
  • Ayın Tarihi, No: 74, İkinci kanun 1940.
  • Ayın Tarihi, No: 75, Şubat 1940.
  • Ayın Tarihi, No: 87, Şubat 1941.
  • Ayın Tarihi, No: 88, Mart 1941.
  • Ayın Tarihi, No: 91, Haziran 1941.
  • Ayın Tarihi, No: 93, Ağustos 1941.
  • Ayın Tarihi, No: 96, Son Teşrin 1941.
  • Ayın Tarihi, No: 97, İlkkanun 1941.
  • Ayın Tarihi, No: 103, Haziran 1942.
  • Ayın Tarihi, No: 111, Şubat 1943.
  • Ayın Tarihi, No: 118, Eylül 1943.
  • Ayın Tarihi, No: 120, İkinci teşrin 1943.
  • Ayın Tarihi, No: 121, Birincikanun 1943.
  • Ayın Tarihi, No: 130, Eylül 1944.
  • Ayın Tarihi, No: 133, Birincikanun 1944.
  • Ayın Tarihi, No: 135, Şubat 1945.
  • https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc004/kan untbmmc00 4/kanuntbmmc00400874.pdf, Erişim Tarihi: 28.08.207.
  • https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/KANUNLAR_KARARLAR/kanuntbmmc007/kanuntbmmc00 7/kanuntbmmc00701458.pdf, Erişim Tarihi: 28.08.2017.
  • https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d03/c012/tbmm03012068ss0181.pdf, Erişim Tarihi: 28.08.2017.
  • Resmî Gazete, 25 Mayıs 1935.
  • Resmî Gazete, 12 Kanunusani 1939.
  • TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem: 6, Cilt: 1, Birleşim: 2, Tarih: 10.04.1939.
  • TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem: 6, Cilt: 27. Birleşim: 77, Tarih: 05.08.1942.
  • TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem: 7, 14. Cilt:14, Birleşim: 1, Tarih: 01.01.1944.
  • Gazete ve Dergiler
  • Akşam, 16 Mart 1939.
  • Akşam, 17 Mart 1939.
  • Akşam, 18 Mart 1939.
  • Akşam, 19 Mart 1939.
  • Akşam, 20 Mart 1939.
  • Akşam, 21 Mart 1939.
  • Akşam, 20 Teşrinievvel 1939.
  • Akşam, 21 Teşrinievvel 1939.
  • Akşam, 14 Nisan 1942.
  • Akşam, 17 Haziran 1942.
  • Akşam, 13 Teşrinievvel 1944.
  • Akşam, 20 Kanunuevvel 1944.
  • Akşam, 30 Teşrinievvel 1944.
  • Akşam, 6 Teşrinievvel 1944.
  • Akşam, 13 Nisan 1944.
  • Akşam, 24 Nisan 1944.
  • Akşam, 22 Ağustos 1944.
  • Akşam, 29 Ağustos 1944.
  • Akşam, 30 Ağustos 1944.
  • Akşam, 6 Eylül 1944.
  • Akşam, 2 Şubat 1945.
  • Akşam, 3 Şubat 1945.
  • Cumhuriyet, 15 Birincikanun 1939.
  • Cumhuriyet, 20 Mart 1939.
  • Cumhuriyet, 22 Mart 1939.
  • Cumhuriyet, 17 Eylül 1939.
  • Cumhuriyet, 14 İkinci kanun 1940.
  • Cumhuriyet, 15 İkinci kanun 1940.
  • Cumhuriyet, 7 Şubat 1940.
  • Cumhuriyet, 8 Şubat 1940.
  • Cumhuriyet, 16 Şubat 1940.
  • Cumhuriyet, 18 Şubat 1941.
  • Cumhuriyet, 19 Şubat 1941.
  • Cumhuriyet, 24 Şubat 1941.
  • Cumhuriyet, 14 Birincikanun 1941.
  • Cumhuriyet, 13 Mayıs 1944.
  • Cumhuriyet, 2 Şubat 1945.
  • Vakit, 13 İkinci kanun 1940.
  • Vakit, 14 İkinci kanun 1940.
  • Vakit, 15 İkinci kanun 1940.
  • Vakit, 20 İkinci kanun 1940.
  • Vakit, 7 Şubat 1940.
  • Vatan, 18 Şubat 1941.
  • Vatan, 20 Şubat 1941.
  • Vatan, 3 Mart 1941.
  • Yeni Sabah, 7 Mayıs 1939.
  • Tetkik Eserler
  • ARAS, Tevfik Rüştü, Atatürk’ün Dış Politikası, 2. Basım, Kaynak Yayınları, İstanbul 2010.
  • BALKAYA, İhsan Sabri, “Basınımıza Yansıdığı Şekliyle Balkan Antantı Sürecinde Türkiye ve Bulgaristan”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt: XX, Kasım 2014, s. 759-783.
  • BIÇAKLI, Hüseyin Avni, Türkiye-Bulgaristan İlişkileri (1919-1938), A.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, Ankara 1988.
  • BİLGİN, Mustafa Sıtkı, “Atatürk Döneminde Türkiye’nin Balkan Diplomasisi (1923-1930)”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cit: XX, Kasım 2004, s. 799-820.
  • DEMİRTAŞ-COŞKUN, Birgül, Bulgaristan’la Yeni Dönem (Soğuk Savaş Sonrası Ankara-Sofya İlişkileri), Avrasya Stratejik Araştırmalar Merkezi Yayınları, Ankara 2001.
  • EROĞLU, Hamza, “Milletlerarası Hukuk Açısından Bulgaristan’daki Türk Azınlığı Sorunu”, Bulgaristan’da Türk Varlığı Bildiriler, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları, VİI. Dizi-Sa.87, Ankara 1985.
  • Genelkurmay Başkanlığı, Tarihte Türk-Bulgar İlişkileri, Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Genelkurmay Basımevi, Ankara 2004.
  • GÖNLÜBOL, Mehmet-Cem Sar, Atatürk ve Türkiye’nin Dış Politikası (1919-1938), Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara 2013.
  • HALE, William, Türk Dış Politikası 1774-2000, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, Çev; Petek Demir, İstanbul 2003.
  • KILIÇ, Altemur, Türkiye ve Dünya, Akasya Kitap, Ankara 2010.
  • ÖKSÜZ, Hikmet, “Atatürk Döneminde Balkan Politikası (1923-1938)”, Türkler, Cilt: 16, Ankara 2002, s. 625-642.
  • SARIKOYUNCU, Ali, “Millî Mücadelede Türk-Bulgar İlişkileri”, Türkler, Cilt: 16, Ankara 2002, s. 278-284.
  • SARIKOYUNCU DEĞERLİ, Esra, “Türk-Bulgar İlişkilerinde Mustafa Kemal Atatürk (1919- 1923)”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 18, Ağustos 2007, s. 301- 319.
  • ŞİMŞİR, Bilal, Bulgaristan Türkleri (1878-2008), Bilgi Yayınevi, İstanbul 1986.