Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım

Öz Hava araçlarında uçuş emniyetini sağlayan en önemli faktör insan-makine etkileşimini sağlayan arayüzlerdir. Pilot-kokpit etkileşim kalitesi ile uçuş emniyeti ve arayüz kullanılabilirliği arasında yakın bir ilişki vardır. Kokpit arayüzleri ile etkileşimde mürettebat hataları yıkıcı sonuçlar ortaya çıkarabilmekte olup, kullanıcı-dostu arayüz tasarımı ile etkileşim kalitesi ve uçuş emniyeti iyileştirilebilmektedir. Literatürde arayüz tasarımı vekullanılabilirliği için farklı kullanılabilirlik değerlendirme teknikleri (KDT) kullanılmaktadır; bu tekniklerin çoğunun öznel değerlendirmelere bağlı olması sebebiyle hatalı sonuçların elde edilebilmesine sebep olmaktadır. Bu çalışmada kokpit arayüz kullanılabilirlik seviyelerinin değerlendirilmesi, geliştirilmesi ve kullanılabilirlik sıralaması için çok kriterli bir yaklaşım önerilmiştir. Çalışmada kullanılan alternatif arayüzler; nicel, nitel ve birleşik tasarım yaklaşımlarının sonucu olarak belirlenmiş ve birleşik tasarım ile daha tatminkar sonuçlar elde edildiği görülmüştür.

Kaynakça

Strauch, B., "Automation and Decision Making—

Lessons from the Cali Accident", Proc. Hum.

Factors and Ergonomics Soc. 41st Annu. Meet.

Albuquerque, NM: Hum. Factors and Ergon. Soc.,

–199, 1997.

Funk, K. Suroteguh, C. Wilson, J. and Lyall, B.,

"Flight deck automation and task management",

Proc. of 1998 IEEE Int. Conf. on Syst. Man and

Cybern. San Diego, Cilt 1, 863–868, 1998.

Sarter, N. Woods, D., Billings, C., "Automation

surprises", Salvendy, G. (Eds.), Handbook of human factors and ergonomics. 2nd Ed. New

York: Wiley, 1926–1943, 1997.

Singer, G., "Filling the gaps in the human factors

certification net", Dekker, S., Hollnagel, E. (Eds.),

Coping with Computers in the Cockpit.

Brookfield, VT: Ashgate, 87–107, 1999.

Billings, C.E., Aviation automation: The search

for a human-centered approach. Mahwah, NJ:

Lawrence Erlbaum Assfociates, Inc, 1997.

Smith, C., "Design of the Eurofighter human

machine interface", Air and space Europe.

Amsterdam: Elsevier Science, Cilt 1, No 3, 54–59,

-

Previc, F.H., Ercoline, W.R., "The outside-in

attitude display concept revisited", Int. J. Aviat.

Psycholo., 377-401, 2000.

Tlauka, M., Stanton, D. and Kenna, F.P. Dual

Displays., Dept. of Psycholo. Univ. of Leicester,

-

Torenvliet, G.L., Jamieson, G.A., Vicente, K.J.,

"Making the most of ecological interface design:

the role of individual differences", Appl. Ergon.,

, 395-408, 2000.

Kima, G.J., Hanb, S.H., Yangb, H., Choa, C.,

"Body-based interfaces", Appl. Ergon., Cilt 35,

-274, 2004.

Jones, G.R., Hooper, R.H., "The effect of singleor

multiple-layered garments on interface pressure

measured at the backpack-shoulder interface",

Appl. Ergon., Cilt 36, 79-83, 2005.

Wellings, T., Williams, M., Tennant, C.,

"Understanding customers’ holistic perception of

switches in automotive human–machine

interfaces", Appl. Ergon., Cilt 41, 8-17, 2010.

Rubens, E.M., Trotter, M.J., Lenné, M.G.,

"Effects on driving performance of interacting

with an in-vehicle music player: A comparison of

three interface layout concepts for information

presentation", Appl. Ergon., Cilt 42, 583-591,

-

Rydström, A., Broström, R., Bengtsson, K.J., "A

comparison of two contemporary types of in-car

multifunctional interfaces", Appl. Ergon., Cilt 43,

-514, 2012.

Lee, K.W., Lee, Y.C., "Design and validation of

an improved graphical user interface with the

‘Tool ball’", Appl. Ergon., Cilt 43, 57-68, 2012.

Virzi, R.A., "Usability inspection methods",

Helander, M., Landauer, T., Prabhu, P. (Eds.),

Handbook of Human-Computer Interaction.,

New York: Elsevier, 705–715, 1997.

Dağdeviren, M, Eren, T., "Analytic hierarchy

process and use of 0-1 goal programming methods

in selecting supplier firm", J. Fac. Eng. Archit.,

Gazi Univ. Cilt 16, 41-52, 2001.

Bozdağ, C.E., Kahraman, C., Ruan, D., "Fuzzy

group decision making for selection among

computer integrated manufacturing systems",

Comp. Ind., Cilt 5, 13-29, 2003.

Büyüközkan, G., Ertay, T., Kahraman, C., Ruan,

D., "Determining the importance weights for the

design requirements in the house of quality using

the fuzzy analytic network approach", Int. J.

Intel. Syst., Cilt 19, 443-461, 2004.

Xiaohua, W., Zhenmin, F., "Sustainable

development of rural energy and its appraising

system in Chine", Renew. Sustain. Energ., Cilt

, 395-404, 2002.

Yedla, S., Shresta, R.M., "Multi-criteria approach

for the selection of alternative options for

environmentally sustainable transport system in

Delhi", Transp. Res., Cilt 37, 717-729, 2003.

Aras, H., Erdogmus, S., Koc, E., "Multi-criteria

selection for a wind observation station location

using analytic hierarchy process", Renew. Energ.,

Cilt 29, 1383-1392, 2004.

Tolga, E, Demircan, M.L., Kahraman, C.,

"Operating system selection using fuzzy

replacement analysis and analytic hierarchy

process", Int. J. Prod. Econ., Cilt 97, 89-117,

-

Kim, P.P, Lee K.J, Lee B.W., "Selection of an

optimal nuclear fuel cycle scenario by goal

programming & analytic hierarchy process", Ann.

of Nucl. Energy, Cilt 26, 449-460, 1999.

Wolfslehner, B., Vacik, H., Lexer, M.J.,

"Application of the analytic network process in

multi-criteria analysis of sustainable forest

management", For. Ecol. Manag., Cilt 207, 157-

, 2005.

Saaty, T.L., Takizawa, M., "Dependence and

independence: from linear hierarchies to nonlinear

Networks", Eur. J. Oper. Res. 26, 229-237, 1986.

Saaty, T.L., Decision Making with Dependence

and Feedback: The Analytic Network Process,

RWS Publications, Pittsburgh, 1996.

Yüksel, İ., Dağdeviren, M., "Using the analytic

network process (ANP) in a SWOT analysis-A

case study for a textile firm", Inf. Sci., Cilt 177,

-3382, 2007.

Ayağ, Z., Özdemir, R.G., "A hybrid approach to

concept selection through fuzzy analytic network

process", Comp. Ind. Eng., 56, 368-379, 2009.

Lee, H., Lee, S., Park, Y., "Selection of

technology acquisition mode using the analytic

network process", Math. Comp. Model., Cilt 49,

-1282, 2009.

Boran, S., Göztepe, K., "Development of a fuzzy

decision support system for commodity

acquisition using fuzzy analytic network process",

Expert Syst. Appl., Cilt 37, 1939-1945, 2010.

Vinodh, S., Ramiya, R.A., Gautham, S.G.,

"Application of fuzzy analytic network process for supplier selection in a manufacturing

organisation", Expert Syst. Appl., Cilt 38, 272-

, 2011.

Shyur, H.J. "COTS evaluation using modified

TOPSIS and ANP", Appl. Math. Comp., Cilt

, 251-259, 2006.

Le Téno, J., F., Mareschal, B., "An interval

version of PROMETHEE for the comparison of

building products’ design with ill-defined data on

environmental quality", Eur. J. Oper. Res., Cilt

, 522–529, 1988.

Goumas, M., Lygerou, V., "An extension of the

PROMETHEE method for decision making in

fuzzy environment: Ranking of alternative energy

exploitation projects", Eur. J. Oper. Res., Cilt

, 606-613, 2000.

Geldermann J., Spengler, T., Rentz, O., "Fuzzy

outranking for environmental assessment, case

study: Iron and steel making industry", Fuzzy Set

Syst., Cilt 115, 45– 65, 2000.

Bilsel, R., U., Büyüközkan, G., Ruan, D., "A

fuzzy prefernce-ranking model for a quality

evaluation of hospital websites", Int. J. Intel.,

Syst. Cilt 21, 1181-1197, 2006.

Liu P., Guan Z., "Evaluation research on the

quality of the railway passenger service based on

the linguistic variables and the improved

PROMETHEE-II method", J. Comp., Cilt 4, 265-

, 2009.

Yılmaz, B., Dağdeviren, M., "Comparative

analysis of PROMETHEE and fuzzy

PROMETHEE methods in equipment selection

problem", J. Fac. Eng. Archit. Gazi Univ., Cilt

, No 4, 811-826, 2010.

Arıkan, F., Küçükçe, Y.S, "Satın alma faaliyeti

için bir tedarikçi seçimi-değerlendirme problemi

ve çözümü", J. Fac. Eng. Archit. Gazi Univ., Cilt

, No 2, 255-264, 2012.

Aydoğan, E.K., Soylu, M.Y., Gencer, C., Çetin,

S., Soysal, M., Bektaş, O., Yüce, E., Öztürk, Y.,

Gökırmak, Y., Sağıroğlu, Ş., " IPv4’den IPv6’ya

geçiş için AHP modeli", J. Fac. Eng. Archit. Gazi

Univ., Cilt 26, No 3, 701-709, 2011.

DuBois D., Prade H., "Operations on fuzzy

numbers", Int. J. Syst Sci., Cilt 9, 613– 626,

-

Şenol, M.B. Dağdeviren, M. Kurt, M. and

Çilingir, C., "Display panel design of a general

utility helicopter by applying quantitative and

qualitative approaches", Hum. Factors and

Ergon. in Manuf., Cilt 20, No 1, 73-86, 2010.

Yager, R. R., "A prodecure for ordering fuzzy

subsets of the unit interval", Inf. Sci., Cilt 24,

-700, 1981.

Kaynak Göster

Bibtex @ { gazimmfd89137, journal = {Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi}, issn = {1300-1884}, eissn = {1304-4915}, address = {}, publisher = {Gazi Üniversitesi}, year = {2014}, volume = {28}, pages = {0 - }, doi = {}, title = {Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım}, key = {cite}, author = {Şenol, Mehmet and Dağdevi̇ren, Metin and Kurt, Mustafa} }
APA Şenol, M , Dağdevi̇ren, M , Kurt, M . (2014). Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım . Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi , 28 (4) , .
MLA Şenol, M , Dağdevi̇ren, M , Kurt, M . "Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım" . Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 28 (2014 ): <
Chicago Şenol, M , Dağdevi̇ren, M , Kurt, M . "Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım". Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 28 (2014 ):
RIS TY - JOUR T1 - Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım AU - Mehmet Şenol , Metin Dağdevi̇ren , Mustafa Kurt Y1 - 2014 PY - 2014 N1 - DO - T2 - Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 0 EP - VL - 28 IS - 4 SN - 1300-1884-1304-4915 M3 - UR - Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım %A Mehmet Şenol , Metin Dağdevi̇ren , Mustafa Kurt %T Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım %D 2014 %J Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi %P 1300-1884-1304-4915 %V 28 %N 4 %R %U
ISNAD Şenol, Mehmet , Dağdevi̇ren, Metin , Kurt, Mustafa . "Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım". Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi 28 / 4 (Mart 2014): 0- .
AMA Şenol M , Dağdevi̇ren M , Kurt M . Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi. 2014; 28(4): 0-.
Vancouver Şenol M , Dağdevi̇ren M , Kurt M . Hava Aracı Kokpit Arayüz Değerlendirmesi İçin Çok Kriterli Bir Yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi. 2014; 28(4): 0-.
  • ISSN: 1300-1884
  • Yayın Aralığı: Yılda 4 Sayı
  • Yayıncı: Gazi Üniversitesi

174.5b 83.5b