Arnavut ve Sırp savları bağlamında Kosova'nın sahipliği sorunu

Balkanların ve Kosova’nın temel sorunu sınırların milliyetler ilkesine göre çizilmemiş olmasıdır. Bu nedenden dolayı Kosova bir asırdır Avrupa’nın en sorunlu bölgelerinden birisi olmuştur. Arnavutlar etnik, dilsel ve dinsel farklılıkları nedeniyle, Sırplar ile doku uyuşmazlığı yaşamaktadır. Bu doku uyuşmazlığı pek çok sorunu çözümsüzleştirmektedir. Kosova’nın ele geçirilmesi mücadelesi Arnavut-Sırp mücadelesinin eksenini oluşturmakta, hakimiyet ve toprak konusu birçok sorunları bünyesinde barındırmaktadır. Arnavutların ve Sırpların Kosova üzerindeki savları esas olarak hem “ortak” hususlara hem de “kendilerini güçlü hissettikleri” alanlara ilişkindir. Ortak noktalara ilişkin dayanakları temelde; “tarihî hak”, “vatan” ve “işgal” üzerine kuruludur. Tarihî hak konusunda sorun, bölgeye ilk gelme üzerinde yoğunlaşmaktadır. Arnavutlar ataları İlirlerden dolayı bölgeye Sırplardan daha önce geldiklerini, Sırplar ise tersi bir savla bölgenin kendilerinin olduğunu belirtirler. Tarihî hak kavramı ülke kazanımı açısından uluslararası ilişkiler ve uluslararası hukukta muteber değildir. Her iki taraf tezat bir şekilde Kosova’yı vatan olarak görmektedirler. Kosova’da kesintisiz yaşamış ve halen çoğunluk olarak yaşıyor olmaları; bölgeye ilk gelen olmaları; Prizren Birliği gibi Arnavut uluslaşmasında katkısı büyük olan önemli tarihî değerlerin burada oluşması; Kosova Cumhuriyeti’ni kurmuş olmaları gibi etkenler Arnavutlarda bu duyguyu güçlendirmiştir. Kosova Sırplar için de vatandır. Slobodan Miloseviç’in 1989’da öz bir şekilde ifade ettiği gibi, “Kosova, Sırp milletinin sonsuza dek kalbinde sıcaklığını hissedeceği aşkıdır.” Arnavutlara göre Sırplar 1912’de Kosova’yı askeri olarak işgal ederken; Sırplar ise yerleşme politikası, yüksek doğum oranı, Sırpların göç ettirilmesi gibi yollarla Kosova’nın “Arnavutlaştırılarak” işgal edildiğini belirtmektedirler. Tarafların günümüzde güç noktaları da mevcuttur. Nüfus, Arnavutların en bariz üstünlüğü olup demografik hakimiyet tüm savlarının temeli niteliğindedir. Sırpların güç noktaları, başta ülkesel bütünlük olmak üzere, devlet egemenliği, sınırların değişmezliği, içişlerine karışmama gibi birtakım uluslararası hukuk ilkeleri ile 1244 sayılı Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi kararı gibi uluslararası hukuk belgeleridir. Kosova 17 Şubat 2008’de bağımsız olmuştur. Ancak bağımsızlığın şiddetle karşısında olanların varlığı/engellemeleri nedeniyle Kosova sorunu hâlâ sürmektedir. Çalışmada Arnavutların ve Sırpların gözünde Kosova’nın ne derece önemli bir toprak parçası olduğu ortaya konmaya çalışılmış, tarafların savları belirlenerek sorunun teşhisine yönelik bir ışık tutulmuştur.

Territorial dispute of Kosovo under the Albanian and the Serb arguments

The Balkans has been one of the regions with the highest risk of conflict since the last century and in the post-Cold War era. The inevitable coexistence of quantitatively small, various, and heterogeneous peoples in this geography establishes the basis for conflicts. It can be assumed that the conflicts between peoples are the result of boundaries neglecting the nationality principle, and in turn such conflicts contributed to division of the Balkans into small states. For this reason, fragmentation and the emergence of small states in a region is called “Balkanization” in international relations. Kosovo is a typical example of Balkanization. The root of the problem is that the principle of nationality was not taken into account when the borders of Kosovo were drawn. In other words, the borders are drawn in accordance with considerations of power politics rather than idealpolitics. For this reason, Kosovo has been one of the most problematic regions in the world for almost a century since the Serbian occupation of Kosovo in 1912, but especially since the Kosovo’s independence process started after the Cold War. What makes Kosovo a problem is its current ethnic make-up and legal status. When the process of disintegration of began in the 1980s, it proved very difficult to convince Kosovar Albanians to maintain Kosovo’s status as a province of Serbia. Since then ethnic, linguistic and religious differences between Kosovar Albanians and the Serbs have complicated the Kosovo issue. The problems of whether Kosovo has a right to self-determination (including the problem of whether the constitution of former Yugoslavia provided Kosovo with the right to independence), or whether it is a part of Serbia (or former Yugoslavia) represent (and represented) the legal dimensions of the issue. Even though the main aspect of Albanian- Serbian conflict converges upon the struggle for the possession of Kosovo, sovereignty of Kosovo and other territorial issues contains several other problems within. In sum, Kosovo issue is further complicated by several factors: a) Kosovo’s borders were demarcated several times during the Ottoman rule, finally fixed in 1945. b) It has a mixed population of two millions, overwhelming majority are Albanians but consisting of Serbs, Turks, Bosnians, Ashkalies and Goranies. c) It is located astride a major transit root in the Balkans. d) As in the example of Turkish minority, ethnic minorities in Kosovo experience difficulties in effectively exercising their constitutional rights. The Albanian and Serbian claims to Kosovo territory are based mainly on the concept of historical rights, which emphasizes the argument of first arrival to the region. This issue of first arrival is more complicated than it looks at first, and it is almost impossible to resolve, because the parties reject the counter arguments. But the historical analysis can help resolving these conflicting claims. Concerning the question of “who arrived at Kosovo first?” Albanians claim that Illyrians who are the ancestors of Albanians came to the region before the Serbians, meanwhile the Serbians claim that they belong to the region. Serbians are the first to arrive at the Balkans among the Slavic people in 5th and 6th centuries, but it took until 12th century for them to spread into Kosovo region. The historical right argument is not valid in international law. However, if a community who claims certain right over a territory and continues its settlement in that region, the members of that community can put this argument forward to establish traditional rights, which are implicitly accepted by the international community. It can be argued that this might be the situation for the Kosovars. The both parties view Kosovo as their fatherland. They accuse each other of coming to the region afterwards and occupying Kosovo. For Albanians, the Serbians occupied Kosovo in 1912, while for Serbians, Kosovo is Albanianized through forced migration of Serbians out of Kosovo. There are points where the parties have strong points. The structure of population shows that the Kosovar Albanians are the majority in the region and the Albanian population is steadily increasing. On the other hand the Serbs have strong arguments based on the principles of international law, such as territorial integrity, state sovereignty, non-intervention in domestic affairs. Besides these general principles, the UN Security Council Resolution 1244 recognizes Kosovo as part of Yugoslavia, therefore Serbia. But the Kosovar Albanians have always rejected Serbian interpretation of Resolution 1244, claiming that Kosovo was part of Federal Republic of Yugoslavia, not the republic of Serbia. With the independence of Kosovo on February 17, 2008 (which was supported by the United States, majority of the European Union member states, Albania and Turkey), the UN, although it encouraged a change in the status of Kosovo following NATO intervention in Kosovo in 1999) despite its contradiction with the principle of territorial sovereignty, remained on the sidelines because of the Russian opposition and veto. Russia is the second country which opposes the Kosovo’s independence after Serbia. Despite the declaration of independence, Kosovo problem remains unsolved. Several proposals towards a possible solution can be put forward: a) A focus on today rather than history is needed. b) For a peaceful coexistence of peoples they need to stop viewing each other as “the other.” c) The parties need to give up on their so called historical rights, claims to historical fatherland, and they should stop accusing each other of being occupiers, and need to start viewing Kosovo as their common and shared homeland. d) Kosovar Serbs and Albanians should stop seeking Serbian or Albanian intervention in the affairs of Kosovo, especially in matters concerning inter community relations. e)

___

  • Alkan, Necmettin (Kış 2002). “Kosova Meselesi’nin Tarihi, Kültürel ve Siyasi Altyapısı”, Avrasya Etüdleri, Sayı: 21, (Kış), ss. 83-99.
  • Arı, Tayyar (2005). Geçmişten Günümüze Orta Doğu: Siyaset, Savaş ve Diplomasi, 2. Baskı, İstanbul: Alfa Yayınları.
  • Arı, Tayyar (2004). Irak, İran ve ABD, Önleyici Savaş, Petrol ve Hegemonya, İstanbul: Alfa Yay.
  • Arnavut, 2007. “Arnavutluk’un İlk Sakinleri”, http://www.arnavut.com/tarihi.php, (E.T.: 8.12.2007).
  • Balkanhaber, 2009. “Kosova’nın Bağımsızlığına İtiraz”, 1.12.2009, http://www.balkanhaber.com/?p=11, (E.T.: 25.12.2009).
  • Balkanskidom, 2007. “Kısaca Arnavut Kültürü”, 12.7.2007, http:// www.balkanskidom.com/showthreadphp?t=1960, (E.T.: 17.12.2007).
  • BBC, 2006. “Rehber: Kosova Yönetimi”, 23.3.2006, http://www.bbc.co.uk/turkish /indepth/story/2004/10/041022_kosova_rehbershtml, (E.T.: 7.12.2007).
  • Beksaç, Engin. “Balkanlarda Tarih Öncesi ve Erken Uygarlıklar”, Osman Karatay-Bilgehan A. Gökdağ (Edi.), Balkanlar El Kitabı, Cilt I: Tarih, Ankara: Vadi Yayınları, 2006, pp. 37-53.
  • BM, 1999. http://www.un.org/Docs/scres/1999/sc99.htm, (E.T.: 17.12.2007).
  • Bozbora, Nuray (1997). Osmanlı Yönetiminde Arnavutluk ve Arnavut Ulusçuluğu’nun Gelişimi, İstanbul:Boyut Yayınları.
  • Campbell, Greg (1999). The Road To Kosovo, Oxford: Westview Press.
  • Castellan, Georges (1993). Balkanların Tarihi, 14-20. Yüzyıl, Tür.: Ayşegül Yaraman-Başbuğu, İstanbul: Milliyet Yayınları.
  • Cnn Türk (9.4.2004). ‘Çift Başlı Kartal: Kosova’ Programı.
  • Demirtaş Coşkun, Birgül (2001). “Arnavutluk’un Dış Politikası ve Balkanlar’da Arnavut Sorunu”, Balkan Diplomasisi, (Der.) Ömer E. Lütem ve Birgül Demirtaş Coşkun, Ankara: Avrasya Str. Ara. Mer. Yayınları, ss. 67-101.
  • Diplomatik Gözlem, 2007. “Yok Hükmünde” Bir Millet: Boşnaklar”, http:// www.diplomatikgozlem.com/haber_oku.asp?id=2558, (E.T: 8.12.2007).
  • Doğru Yol, 2007. “Kosova”, http://dogruyol-tksd.org/content/view/20/40/, (E.T.: 8.12.2007).
  • Dünya Bülteni, 2009. “Kosova Bağımsızlığını Adalet Divanı’nda Savunacak”, 1.12.2009, http://www.dunyabulteni.net/news_detail.php?id=97331, (E.T.: 25.12.2009).
  • Emiroğlu, Hüseyin (2006). “Soğuk Savaş Sonrasında Kosova Sorunu ve Birleşmiş Milletler”, Avrasya Etüdleri, Yıl 12, Sayı 29-30 (2006), ss. 63-96.
  • Grida, 2002. “Kosovo State of the Environment Report”, June 2002, http:// enrin.grida.no/htmls/kosovo/SoE/popullat.htm, (E.T.: 8.12.2007).
  • Hasani, Enver (İlkbahar 1998). “Kosova Krizi: Hukuki ve Siyasi Boyutu”, Avrasya Dosyası, Cilt 4, Sayı 1, ss. 121-130.
  • İstanbul Ticaret Odası. Kosova Ülke Raporu, 24.6.2005, http://www.ito.org.tr /ITOPortal/Dokuman/08.04.56.pdf, (E.T.: 8.12.2007).
  • Johnstone, Diana (2004). Ahmakların Seferi-Yugoslavya, NATO ve Batı’nın Aldatmacaları, Çev.: Emre Ergüven-Ergin Bulut, İstanbul: Bağlam Yayı.
  • Judah, Tim (1997). The Serbs: History, Myth & the Destruction of Yugoslavia, New Haven: Yale University Press.
  • Karatay, Osman (1998a). Kosova, Kanlı Ova, İstanbul: İz Yayıncılık.
  • Karatay, Osman (1998b). “Kosova’nın Nüfus Gerçeği”, 10.3.1998, http://www.zaman .com.tr/haber.do?haberno=509526&keyfield=, (E.T.: 29.12.2007).
  • Karpat, Can (15.12.2005). “Balkanların en kritik bölgesinde yaşayanlar: Kosovalı Türkler”, http://www.axisglobe.com/article.asp?article=541, (E.T.: 8.12.2007)
  • Kosovahaber, 2006. “Sırbistan’ın Kosova Tavrı Kızdırdı”, 1.11.2006, http:// www.kosovahaber.net/haber_n_4_1/detay.asp?hid=778, (E.T.: 7.12.2007)
  • Kosovothanksyou, 2009. “Who Recognized Kosova As An Independents State?”, http://www.kosovothanksyou.com/, (E.T.: 25.12.2009).
  • Krasniqi, Fitim (2003). Uluslararası ve Bölgesel Güç Dengesi Bağlamında Kosova Sorununun Analizi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  • Krstić-Brano, Branislaw (2004). Kosovo, Facing the Court of History, New York: Humanity Books.
  • KVMGM, 2007. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü. “Balkan Savaşlarından Sonra Kosova’da Türkler”, http://kvmgm.kultur.gov.tr/dosyagoster.aspx?DIL=1&BELGEANAH=109871&DOSYAISIM=balkans avaslarindansonrakosovadaturkler.pdf, (E.T.: 8.12.2007).
  • Lauwers, Gunter ve Smis, Stefaan (Summer 2000). “New Dimensions of the Right to Self- Determination: A Study of the International Response to the Kosova Crisis”, Nationalism & Ethnic Politics, 6 (2), pp. 43-70.
  • Malcolm, Noel (1999). Kosova, Balkanları Anlamak İçin, İstanbul: Sabah Yayınları.
  • Pazarcı, Hüseyin (1999). Uluslararası Hukuk Dersleri, II. Kitap, Göz. Geç. 6. Baskı, Ankara: Turhan Kitabevi.
  • Poulton, Hugh (1993). Balkanlar (Çatışan Azınlıklar, Çatışan Devletler), İstanbul: Sarmal Yayınevi.
  • Prizrenliler, 2006. “Kosova”, 28.10.2006, http://www.prizrenliler.org/index.php? option=com_content&task=view&id=15&Itemid=28, (E.T.: 17.12.2007).
  • Radikal, 2009. “Kosova’nın Meşruiyeti Lahey’de”, 2.12.2009, http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalHaberDetay&Date=02.12.2009&ArticleID=9671 17, (E.T.: 25.12.2009).
  • Rusinow, Dennison (2003). “Yugoslavya’nın Parçalanmasında ve İç Savaşta Osmanlı Mirası”, L. Carl
  • Brown (Der.), İmparatorluk Mirası, Balkanlar’da ve Ortadoğu’da Osmanlı Damgası, Çev.: Gül Çağalı Güven, 3. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları, ss. 113-143.
  • Savaş, Hüseyin (Aralık 2000). “Dünü ve Bugünüyle Kosova Sorunu-I”, Cumhuriyet Üniv. Fen-Edebiyat Fak. Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 24, ss. 321-342.
  • Savaş, Hüseyin (Mayıs 2001). “Dünü ve Bugünüyle Kosova Sorunu-II”, Cumhuriyet Üniv. Fen-Edebiyat Fak. Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 25, No. 1, ss. 101-111.
  • Setimes, 2007. “Sırbistan Ülke Bilgileri”, http://www.setimes.com/cocoon/ setimes/xhtml/tr/infoCountryPage/setimes/resource_centre/countries/serbia?country=Serbia#geograp hyPeople, (E.T.: 6.12.2007).
  • Şimşirgil, Ahmet (Mayıs 1998). “Kosova’da Verilen Kurban ...”, Tarih ve Medeniyet, 5(50), ss. 12-17.
  • Taşdemir, Fatma & Yürür, Pınar (Kış 1999). “Kosova Sorunu, Tarihi ve Hukuki Bir Değerlendirme”, Gazi Üniv. İİBF Dergisi, 1(3), ss. 135-151.
  • Tekin, Arslan (Sonbahar 1996). “Kosova’da Neler Olabilir?”, Avrasya Dosyası, 3(3), ss. 214-231.
  • Tindemans, Leo (1998). Barışa Çağrı, Uluslararası Komisyon’un Balkanlar Hakkındaki Raporu, (Tür.) Özden Arıkan, İstanbul: Sabah Kitapları.
  • Toluner, Sevin (1996). Milletlerarası Hukuk Dersleri, Devletin Yetkisi, 5. Bası, İstanbul: Beta Yayınları.
  • TRT1 (21.10.2004). “Sınırlar Arasında” Programı.
  • Türbedar, Erhan (Mayıs 2004). “Kosova Sorunu: Yarım Bırakılmış İş”, Stratejik Analiz, 5(49), ss. 59-65.
  • United Nations, Basic Facts About the United Nations, New York: United Nations, 2000.
  • Ülger, İrfan Kaya (İlkbahar 1998). “Sırplara Göre Kosova Sorunu”, Avrasya Dosyası, 4(1-2), ss. 162-174.
  • Tusam, 2006. “Kosova’da Türkçe Krizi”, 2.10.2006, http://www.tusam.net/ print.asp?id=669&tbl=MAKALELER&fld=makale, (E.T.: 7.12.2007).
  • Yerasimos, Stefanos (1995). Milliyetler ve Sınırlar: Balkanlar, Kafkasya ve Orta Asya, Çev.: Şirin Tekeli, 2. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.
  • Yılmaz, Murat “İslam Coğrafyası: Bağımsızlığın Eşiğinde Bir Ülke: Kosova”, http://www.dusuncegundem.com/sayi-29/islam-cografyasi-bagimsizligin-esiginde-bir-ulke-kosova.html, (E.T.: 8.12.2007).
  • Zaman Gazetesi, 24 Ekim 2004.
  • Zeynü’d-din Ahmed b. Ahmed b. Abdi’l - Lâtîfi’z – Zebîdî (1991). Sahîh-i Buhari Muhtasarı Tecrîd-i Sarih Tercemesi ve Şerhi, Ter. ve Şarihi: Kamil Miras, Onbirinci Cilt, 10. Baskı, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.