TÜRKİYE VE ERMENİSTAN İLİŞKİLERİNDE NAHÇIVAN SORUNU

Türkiye, 1921 yılında imzalanan Moskova ve Kars Antlaşmaları ile Azerbaycan’ınkorucuyuluğundaki Nahçıvan Özerk Bölgesi’nin garantör ülkesi olmuştur. 1992 yılındaErmeni milis kuvvetlerin, Nahçıvan’ın idari bölgesi Sederek’e saldırmaları ile Türkiyeve Ermenistan arasında dış politika krizi ortaya çıkmıştır. İki ülke arasındaki kriz dönemiNahçıvan’daki çatışmaların yoğun bir şekilde yaşandığı 1992-1993 dönemini kapsamaktadır.Bu çalışma, Nahçıvan krizinin dinamiklerini, Türk ve Ermeni karar alıcılarının krizdönemindeki söylemlerini ve kullandıkları siyasi, diplomatik ve askeri araçları analizetmektedir. Bu makale, Azerbaycan ve Ermenistan arasında ortaya çıkan teritoryal sorununTürkiye-Ermenistan ilişkilerine etkisini inceleyerek literatüre özgün bir katkı yapmaktadır.

THE NAKHCIVAN PROBLEM IN TURKEY-ARMENIAN RELATIONS

Turkey became a guarantor state of the Nakhcivan Autonomous Region which isunder the authority of Azerbaijan with the Moscow and Kars Treaties which were signedin 1921. A foreign policy crisis emerged between Turkey and Armenia when Armenianinsurgents attacked Sadarak, an administrative region of Nakhcıvan in 1992. The crisis periodcovers the years of 1992-1992 throughout which an intense fighting took place in Nakhcıvan.This study analyzes the Nakchıvan crisis’ dyamics, Turkish and Armenian decision makers’discourses and political, diplomatic, and military tools they utilized during the crisis period.By studying the impact of the territorial dispute between Azerbaijan and Armenia on TurkishArmenianrelations, this paper makes an original contribution to the literature.

Kaynakça

ARAS, Bülent ve Pınar AKPINAR, “The Relations between Turkey and theCaucasus,” Perceptions, Cilt 16, Sayı 3 (2011), ss. 53-68.

ASLANLI, Araz. “Karabağ Sorunu ve Azerbaycan-Türkiye-Ermenistanİlişkileri”, Çankırı Karatekin Üniversitesi Uluslararası Avrasya StratejiDergisi, Cilt 1, Sayı 1 (2012), ss.175-196.

AYDIN, Mustafa “Kafkasya ve Orta Asya’yla İlişkiler”, Baskın Oran, Türk DışPolitikası Kurtuluş Savaşından bugüne olgular, belgeler, yorumlar Cilt: 1919-1980 (İstanbul: İletişim, 2001).

AZER, Candan, Babadan Oğula Güney Kafkasya, Türkiye-Güney Kafkasyaİlişkileri,(Truva Yayınları, İstanbul, 2011).

BRECHER, Michael. Crisis in World Politics (Oxford: Pergamon Press, 1993).

BUCHANAN, Allen ve Margaret MOORE (der.) States, Nations, and Borders: TheEthics of Making Boundaries (Cambridge: Cambridge University Press, 2003).

COHEN, Ariel. “Azerbaijan and U.S. Interests in the South Caucasus: TwentyYears After Independence,” Diba Nigar Göksel ve Zaur Shiriyev (der)The Geopolitical Scene of the Caucasus: A Decade of Perspectives (İstanbul:Toplumsal Katılım ve Gelişim Vakfı, 2013).

DIEHL, Paul F. (der.) A Road Map to War: Territorial Dimensions of InternationalConflict (Vanderbilt University Press: Nashville and London, 1999).

FORSBERG, Tuomas “The Ground Without Foundation? Territory as a SocialConstruct,” Geopolitics, Cilt 8, Sayı 2 (Summer, 2003), ss.7-24.

GIBLER, Douglas M. “Alliances that Never Balance: The Territorial Settlement Treaty,”Paul F. Diehl (der.) A Road Map to War: Territorial Dimensions of InternationalConflict (Nashville and London: Vanderbilt University Press, 1999).

GOERTZ Garry ve Paul F. DIEHL, Territorial Changes and International Conflict(New York: Routledge Kegan Paul, 1992).

HENSEL, Paul R. “An Evolutionary Approach to the Study of Interstate Rivalry,”Conflict Management and Peace Science, Cilt 17, Sayı 2 (Fall, 1999), ss.175-206.

HENSEL, Paul “Charting a Course to Conflict: Territorial Issues and MilitarizedInterstate Disputes, 1816-1992,” Conflict Management and Peace Science,Cilt 45, Sayı1 (1996), ss. 43-73.

HILL, Fiona, Kemal KIRIŞÇI, Andrew Moffatt, “Armenia and Turkey: FromNormalisation to Reconciliation,” Turkish Policy Quarterly, Cilt 13, Sayı7 (2015), ss.127-138.

HOLDIN, Nicholas. Armenia: With Nagorno Karabagh (Guilford: Guilford Press, 2011).

HUTH, Paul K. “Enduring Rivalries and Territorial Disputes, 1950-1990,” PaulF. Diehl (der.) A Road Map to War : Territorial Dimensions of InternationalConflict (Vanderbilt University Press: Nashville and London, 1999).

KIMURA, Masato ve David A. WELCH, “Specifying ‘Interests’: Japan’s Claim tothe Northern Territories and Its Implications for International RelationsTheory,” International Studies Quarterly, Cilt42, Sayı2 (June 1998), ss.213-243.

PASHAYEVA, Gulshan. “The Nagorno-Karabakh Conflict in the Aftermathof the Russia-Georgia War,” Diba Nigar Göksel ve Zaur Shiriyev (der)The Geopolitical Scene of the Caucasus: A Decade of Perspectives (İstanbul:Toplumsal Katılım ve Gelişim Vakfı, 2013).

ROBERTS, Simon Gwyn. Shades of Expression: Online Political Journalism in the PostcolourRevolution Nations (Chester: University of Chester Press, 2013).

SENESE, Paul D. “Geographical Proximity and Issue Salience: Their Effect onthe Escalation of Militarized Interstate Conflict,” Conflict Managementand Peace Science, Cilt 15, Sayı 2 (1996), ss. 133-161.

SOYSAL, İsmail. Türkiye’nin Siyasal Antlaşmaları, Cilt 1 (Ankara: TTK, 1989).

SULEYMANOV, Elin. “The South Caucasus: Where the U.S. and TurkeySucceeded Together,” Diba Nigar Göksel ve Zaur Shiriyev (der) TheGeopolitical Scene of the Caucasus: A Decade of Perspectives (İstanbul:Toplumsal Katılım ve Gelişim Vakfı, 2013).

ŞİMŞİR, Bilal. Azerbaycan: Azerbaycan’n Yeniden Doğuş Sürecinde TürkiyeAzerbaycanİlişkileri (Ankara: Bilgi Yayınevi, 2011).

VASQUEZ, John A. The War Puzzle (Cambridge: Cambridge University Press, 1993).

WESTING, Arthur (der.) Global Resources and International Conflict: Environmental Factorsin Strategic Policy and Action (New York: Oxford University Press, 1986).

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı “Türkiye Cumhuriyeti ve ErmenistanCumhuriyeti Dışişleri Bakanlıkları ile İsviçre Federal DışişleriBakanlığı’nın Ortak Açıklaması,” 22 Nisan 2009, http://www.mfa.gov.tr/no_-56_-22-nisan-2009_-turkiye-ermenistan-iliskileri-hk_.tr.mfa

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı, “Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ)”http://www.mfa.gov.tr/karadeniz-ekonomik-isbirligi-orgutu-_kei_.tr.mfa

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı “Türkiye-Ermenistan İlişkileri,” http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ermenistan-siyasi-iliskileri.tr.mfa

78’inci Birleşim Dönem 19, TBMM Tutanak Dergisi, Cilt 11 Yasama Yılı 1, s.204-205.

https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d19/c011/tbmm19011078.pdf

“Türkiye-Ermenistan Siyasi İlişkileri,” http://www.mfa.gov.tr/turkiye-ermenistansiyasi-iliskileri.tr.mfa

“Nahçıvan Ermeni Ateşi Altında”, Milliyet, 4 Mayıs 1992.

“Anormal Bir Durum Yok”, Milliyet, 5 Mayıs 1992.

“Nahçıvan’a Ermeni Saldırısı”, Milliyet, 8 Mayıs 1992.

“Demirel: Nahçıvan’a Seyirci Kalamayız”, Milliyet, 8 Mayıs 1992.

“Sederek Kasabası Düşüyor”, Milliyet, 19 Mayıs 1992.

“Askeri Müdahale Tartışması”, Milliyet, 19 Mayıs 1992.

“Sınırlar Değişmez”, Milliyet, 19 Mayıs 1992.

Derya Sazak, “Nahçıvan’a Müdahale”, Milliyet, 19 Mayıs 1992.

“Çetin: Seyirci Kalamayız”, Milliyet, 19 Mayıs 1992.

“Eller Tetikte”, Milliyet, 20 Mayıs 1992.

“Askeri Müdahaleden önce BM”, Milliyet, 20 Mayıs 1992.

“Aliyev’in Endişesi”, Milliyet, 22 Mayıs 1992.

“ABD İstediğimizi Yaptı,” Milliyet, 23 Mayıs 1992.

“Rus Ordusu Çekiliyor”, Milliyet, 26 Mayıs 1992.

“Diplomatik Başarı”, Milliyet, 27 Mayıs 1992.

“Nahçıvan’a yine saldırdılar”, Milliyet, 27 Mayıs 1992.

“Ermeni’ye Gözdağı”, Milliyet, 29 Mayıs 1992.

“Nahçıvan Karanlıkta”, Milliyet, 1 Haziran 1992.

“Nahçıvan Ateş Altında”, Milliyet, 7 Ağustos 1992.

“Erivan’dan Misilleme”, Milliyet, 6 Nisan 1993.

“Erivan’dan Misilleme”, Milliyet, 6 Nisan 1993.

“Özal açıkladı: Dişimizi Göstermek Gerekir,” Milliyet, 5 Nisan 1992.

“Askeri Önlemler Şart”, Milliyet, 8 Nisan 1993.

“Azerbaycan’ı Savunuruz”, Milliyet, 8 Nisan 1993.

“Ermenistan’a son uyarı”, Milliyet, 3 Eylül 1993.

“Çilller’e Savaş Yetkisi”, Milliyet, 4 Eylül 1993.

“Çiller’e Asker Gönderme Yetkisi”, Milliyet, 4 Eylül 1993.

“Moskova’ya Çiller’den Rest,” Milliyet, 9 Eylül 1993.

“Namlular Hedefte”, Milliyet, 13 Eylül 1993.

“Ermenistan Sınırına Yığınak”, Milliyet, 12 Eylül 1993.

“Ermeniler Nahçıvan’da İlerledi”, Milliyet, 1 Haziran 1994.

“Kafkasya’da Karmaşa”, Milliyet, 26 Şubat 1996.