Denetimsiz ve Adaletsiz Rant Paylaşımının Biçimlendirdiği Kentsel Dokuya Örnek: Ankara-Yıldız

Kentsel dönüşüm, son yıllarda Türkiye’ningündemindeki önemli konu başlıklarından biridir. Bu çalışma, Yıldızevlermahallesi dönüşümünün, kamuya dönmesi gereken alanın çok elverişli konumundanötürü çok yüksek olan, dönüşüm sonucu daha da artan ve kamuya dönmesi gerekenrantların, yapsatçı ve gecekondu sahipleri tarafından paylaşıldığı,yağmalandığı bir örneği oluşturuyor. Bu rant paylaşımındayapsatçılar bir adım önde giderek, “aslan payını” almışlardır. Kentsel konutdokusunun yasal bölümünde yaşayanlar, konutlarının oransal olarak çok dahayavaş hızla artan piyasa değeri içinde kalırken, yasa dışı ya da çok ucuz fiyatlarile ekilen ya da boş arazi üzerine yerleşmiş olanlar bugün yasal konutların çoküzerinde değerlere sahip oldular. -Yıldız’da ilginç ve farklı olan bir diğer özellik de bu yasa ile kenttegecekondudan dönüşmüş hiç bir alanda olmadığı kadar yüksek prestije sahip lüksve konforlu bir konut alanının varlığıdır. Yıldızevler gecekondu mahallesinindönüşüm öyküsü, serbest pazara bırakılan dönüşüm olgusunun kente dönmesigereken rantı, kişiler arasında yağmaya açabilmesinin öyküsüdür. Devletin,çıkarmış olduğu dönüşüm yasasının uygulamasını izlememiş olması, bu yasanınaçtığı yolları denetlememiş olması, bir arabulucu olarak görev üstlenmemişolması, yoksul gecekondu nüfusunu yapsatçıların eline bırakmıştır. Yıldızevlergecekondu mahallesinin dönüşüm öyküsü bu açıdan kent plancıları için ilginç birörnek oluşturur.

An Exemplary Model to Formation of an Urban Settlement by Uncontrolled and Unjust Transfer of Rent: Ankara-Yıldız

Urban transformation has lately been one of issueshigh on Turkey’s agenda. This study discusses that in the case oftransformation of Yıldız neighborhood from squatter housing to apartmenthousing stock involves unjust sharing of rent which was quite high because ofextremely advantageous location of the area. This high rent should have beenreturned to the public, but instead it was pillaged by squatter house ownersand the “build and sellers”, the latter receiving the so called “lions share”.So while in the formal housing sector the values of property and land increasedat a comparatively slower and in general predictable rate, those who hadinvaded or bought vacant land for small amounts in Yıldız neighborhood, todayare in possession of far higher property and land values, due to the fact thatthe governments failed to pursue and control the implementation process of the laws they issued and/or failedto act as intermediary in the process of transformation leaving the share ofrent which should have been extracted in the name of the public in the hands ofthe squatter house owners and “build and sellers”. So this is why the story oftransformation of Yıldız squatter house neighborhood may be considered as anexamplary model for urban planners.  

Kaynakça

Büyükgöçmen, N. A., 1997, “Effects of Improvement Plans oon Squatter Areas: Ankara Case”, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümüne verilmiş, basılmamış Yüksek Lisans Tezi.

İmar ve İskan Bakanlığı, Mesken Genel Müdürlüğü, Araştırma Dairesi, Gecekondu Ön Çalışmaları 6, 1964, “Ankara-Esat, Çankaya ve Dikmen Gecekonduları”, İİB, Mesken Gn. Md. Araştırma Dairesi basımı, Ankara.

Ödev, 1997, “Yıldızevler Mahallesinde 19 Gecekondu Sahibi ile Anket Çalışması”, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, CRP 242 Urban Geography dersi ödevi.

Ödev, 1998, “Yıldız 1998”, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, CRP 242 Urban Geography dersi ödevi.

Serdaroğlu, B. A. 1987, “Apartment Development in Squatter Areas: The Case of Yıldız, Ankara”, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’ne verilmiş, basılmamış Yüksek Lisans Tezi.

Şenyapılı, T., 1981, Gecekondu: Çevre İşçilerin Mekanı, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi Yayını, Ankara.