TÜRK ROMANININ GELİŞİM SÜRECİ İÇİNDE GÖZDEN KAÇAN SOSYO-POLİTİK BİR ROMAN: "KATIRCIOĞLU"

Enis Avni takma adıyla yazan Aka Gündüz'ün Katırcıoğlu romanının edebiyatımız açısından önemi, edebi değerinden çok tarihsel bir roman oluşundan ve ele aldığı konuya yaklaşım tarzından ileri geliyor. Zira bu romanın yazıldığı İkinci Meşrutiyet döneminde yayımlanmış, konusunu tarihten alan, irili ufaklı on beşe yakın roman var. Ne ki bunların büyük bir bölümü sosyologlar ve edebiyat tarihçileri için birer malzeme olmaktan öteye gidemeyen kurgusal metinler olarak yazıldıkları dönemin sınırları içinde kaldılar. Bizi bu yargıya götüren en önemli neden, söz konusu romanların dönemin siyasal erkinin politikaları paralelinde kurgulanmaları ve bu yüzden tarihsel olaylara eleştirel bir dikkatle değil, Türkçü bir dikkatle ve romantik bir tarih anlayışıyla bakıyor olmaları. Oysa aynı yıllarda yayımlanan Katırcıoğlu romanında Enis Avni, farklı bir tutum sergiler. Eleştirilerini dört yüzyıl öncesine götürse de temelde merkezi idare ile taşranın çatışmasına, aralarındaki güvensizliğe ve devlet otoritesinin uğradığı zaafa dikkat çeker. Romandaki olayların Anadolu'da geçmesi ise romanın önemini daha çok artırmaktadır.

AN UNFOCUSED SOCIO-POLITICAL NOVEL WITHIN THE DEVELOPMENT PROCESS OF TURKISH NOVEL: KATIRCIOĞLU

An unfocused socio-political novel within the development process of Turkish novel: Katırcıoğlu The importance of the novel of Katırcıoğlu by Enis Avni, under the pseudonym of Aka Gündüz, arises from its being a historical novel and its manner of approaching on the subject rather than its literary value. Unequivocally; there are nearly fifteen novels inspired from historical events and published in the second constitutionalist period which this book was also published in. However; these novels were confined within the borders of their written era and only served as materials for sociology and literature historians. The most important reason leading us to this verdict is the fact that these novels were built under the influence of their period's political powers which had given the path to review and interpret the historical events not within the frame of a critical approach, but a Turkist and romantic attitude. Enis Avni, contrarily, takes a different tact in his novel of Katırcıoğlu which was published in the same period. In essence, he remarks and draws attention to conflicts between central and provincial administrations, lack of confidence and tarnished state authority even if he pretends to criticize four centuries before his time. It also enhances the significance of the novel as the events happen in Anatolia.

Kaynakça

Doğan, Abide, Aka Gündüz, Ankara: TDK Yayınları, 2014, s. 15-16.

Aka Gündüz (takma adıyla Enis Avni), Katırcıoğlu-Avcı Sultan Mehmet Devrinde- (dış kapak) 1508-1509, (iç kapak) H. 1058-1059 / M. 1648-1649); (Ayrıca iç kapakta ana başlığın altında "Tarihin Masalları" ibaresi var.) Sada-yı Millet Matbaası, İstanbul 1332/1916, 58+4 Neşreden: Cem'i Kitaphanesi. Metin içindeki sayfa numaraları bu esere aittir.

İlgürel, Mücteba, "Katırcıoğlu Mehmet Paşa (1601-1668)", DİB İslâm Ansiklopedisi, C. 25, s. 35-36.

Özcan, Abdulkadir, "Mehmet IV", DİB İslâm Ansiklopedisi, C. 28, s. 414-418.

Yalnız Efe: Anadolu Romanı, Büyük Mecmua, N. 1014, Haz.-Ağt. 1335-1919 (Tamamlanmamış tefrika).

Moran, Berna, Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 2, İstanbul: İletişim Yayınları, 1991, s. 81.

Hobsbawm, Eric J., Eşkıyalar, çev. Osman Akınhay, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2000, s. 61.

Kaynak Göster