Niyazı berkes ve Türkıye'de çağdaşlaşma'nın gelışimi

Bu yazı, Cumhuriyet dönemi Türk düşünce hayatında etkili olmuş olan aydınlardan Niyazi Berkes’in temel çalışması olan “Türkiye’de Çağdaşlaşma” adlı eseri yeni bir yaklaşımla ele almayı amaçlamaktadır. 1964’de İngilizce “The Development of Secularism in Turkey” adıyla; 1973’te ise Türkçe “Türkiye’de Çağdaşlaşma” olarak basılan kitap bugün hala yaygın olarak Türkiye modernleşme tarihi çalışmalarında okunmaya ve tartışılmaya devam etmektedir. Kitabın ana tezi, 18.yy’ın başlarından 20.yy’ın ilk yarısına uzanan Osmanlı-Türk modernleşme sürecinin, laik bir ulus-devlet olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuyla neticelenmesinin kaçınılmaz bir sonuç olduğudur. Bu zamana kadar Berkes’in çalışmasına ilişkin çeşitli değerlendirmeler çıkmış olsa da, hiçbiri bu eserin öncesini, arka planını ayrıntılı olarak tartışmamıştır. Niyazi Berkes’in dünya görüşü ve ideolojisi ile bu eser arasında nasıl bir ilişki söz konusudur? Eserde dile getirilen argümanlar, nasıl bir entelektüel gelişimin sonucu olarak öne sürülmüştür? Bilhassa İslam ve laikliğe ilişkin yazarın tezleri, hangi arka plana dayanmaktadır? Bu ve benzeri soruların izinden giderek, bu yazı Niyazi Berkes’e ve eserine dair yeni bir bakış açısı sunabilmeyi hedeflemektedir. Bunun için yazarın ilk akademik yazılarını yayımlamaya başladığı 1930’ların ortalarından 1960 yılına kadar olan çalışmaları incelenmiş ve yeni bir perspektif ortaya konmaya çalışılmıştır.

Niyazi berkes and the development of ‘Turkey’s coming of age’

This article aims to provide a new perspective in discussing one of the most important books by Niyazi Berkes - Turkey’s Coming of Age - which has significantly contributed to modern Turkish political thought. . Published in 1964 with the title “The Development of Secularism in Turkey”, the Turkish translation “Türkiye’de Çağdaşlaşma” followed in 1973 and is still being discussed in studies on modernization history of Turkey. The main argument of the book is that the emergence of secular nation-state Turkish Republic was an inevitable result of the Ottoman-Turkish modernization process at the beginning of the 18th century. Although there has been various evaluations on Berkes’s book to date, none of them have contextualized the writing of ‘Turkey’s Coming of Age’ in detail. What is the relationship between the book and Niyazi Berkes’ worldview and ideology? How is the book based on a background throughout which the main thesis of the book, especially thesis about Islam and secularism, is presented? Following these questions, the article aims to put forth a new perspective discussing Niyazi Berkes and his book. For this purpose, his academic works which was published from mid 1930s till 1960, will be analyzed.

Kaynakça

- Altun, Fahrettin, “Niyazi Berkes ve Eserleri Hakkında”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, C.2, Sayı 1, İstanbul:2004.

- Atılgan, Gökhan, “Niyazi Berkes’in Kemalizm Yorumu”, Bilgi ve Bellek, Yıl 4, Sayı 8, İstanbul:2007.

- Berkes, Niyazi, Türkiye’de Çağdaşlaşma, Bilgi Yayınevi, İstanbul:1973.

- Berkes, Niyazi, Unutulan Yıllar, Ruşen Sezer (der.), İletişim Yay., İstanbul: 2005.

- Berkes, Niyazi, “Türk İnkılâbında Laikliğin Gelişmesi”, içinde, Ankara Üniversitesi Haftası, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara:1945.

- Berkes, Niyazi, Atatürk ve Devrimler, Adam Yay., İstanbul:1982.

- Berkes, Niyazi, “Sociology in Turkey, American Journal of Sociology, Vol.42, No.2, 1986.

- Berkes, Niyazi, “Kuran: Şiir ve Kanunları”, Yurt ve Dünya, Sayı 14, Ankara: 1942.

- Berkes, Niyazi, “İlim Dünyasındaki Durumumuz”, Yurt ve Dünya, Sayı 20, Ankara:1942.

- Berkes, Niyazi, “Darwinizm Karşısında İleri ve Geri Düşünceler”, Yurt ve Dünya, Sayı 39, Ankara:1944.

- Berkes, Niyazi, “Ziya Gökalp’in Sosyolojisi”, Yurt ve Dünya, Sayı 11, Ankara:1941.

- Berkes, Niyazi, “Garpten Gelen Düşünceler”, Yurt ve Dünya, Sayı 34, Ankara:1943.

- Berkes, Niyazi, “Kitaplar: Yeni İslamcılık”, Yurt ve Dünya, Sayı 16, Ankara: 1942.

- Berkes, Niyazi, “Osmanlı Tarihinde Bilimlerin Durumu”, Yurt ve Dünya, Sayı 35, Ankara:1943.

- Berkes, Niyazi, Teokrasi ve Laiklik, Adam Yay., İstanbul:1984.

- Berkes, Niyazi, Felsefe ve Toplumbilim Yazıları, Adam Yay., İstanbul:1985.

- Berkes, Niyazi, “Unitarianizm ve Matbaa”, Belleten, C.26, Sayı 104, 1962.

- Berkes, Niyazi, “Historical Background of Turkish Secularism”, içinde, Islam and The West, Richard N. Frye (der.), Mouton&Hague Publ., Netherlands: 1955.

- Berkes, Niyazi, “Namık Kemal ve Laiklik”, Siyasi İlimler Mecmuası, Sayı 118, Ankara:1942.

- Berkes, Niyazi, “Ziya Gökalp: His Contribution to Turkish Nationalism”, The Middle East Journal, Vol.8, No.4, 1954.

- Coşkun, İsmail, “Niyazi Berkes Üzerine”, Sosyoloji Dergisi, Sayı 2, İstanbul: 1990-1991.

- Çetik, Mete, Üniversitede Cadı Kazanı, Tarih Vakfı Yurt Yay., İstanbul: 1998.

- Dirlik, Arif, “Montreal Years (1952-1975): Dilemma Over Western Civilization”, içinde, İz Bırakmış Kıbrıslı Türkler Sempozyumu I:Niyazi Berkes, İsmail Bozkurt (der.), DAÜ Kıbrıs Araştırmaları Merkezi Yay., KKTC:2000.

- Kayalı, Kurtuluş, Türk Düşünce Dünyasında Yol İzleri, İletişim Yayınları, İstanbul:2001.

- Kayalı, Kurtuluş, Türk Kültür Dünyasından Portreler, İletişim Yay., İstanbul: 2002.

- Kayalı, Kurtuluş, “Niyazi Berkes”, içinde, Türkiye’de Sosyoloji-I, M. Çağatay Özdemir (der.), Phoenix Yay., Ankara:2008.

- Woodhead, Christine, “The Development of Secularism in Turkey by Niyazi Berkes”, British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 28, No.1, London:2001.

Kaynak Göster