Kurumsal Firmaların İç Kontrol, İç Denetim ve Riske Yaklaşımları

Kurumsal yönetim fonksiyonlarından bir tanesi olan 'kontrol' faaliyetleri, esas itibariyle şirket içinde oluşturulan iç kontrol sistemi ile sağlanmakta; iç kontrol sisteminin etkin olarak işlem görmesi için de iç denetim uygulanmaktadır. İç denetim, başlarda geleneksel yaklaşım çerçevesinde uygulanır iken; 1980'li yıllarda ABD'de yaşanan firma krizlerinin (Enron vb.) etkisiyle, risk yönetimi de iç denetimin kapsamına girmeye başlamıştır. İç denetim zamanla risk odaklı uygulanmaya başlamış ve bu yaklaşım giderek ağırlık kazanmıştır. Çalışmamızda, Türkiye'deki firmaların bu konuya yaklaşımlarının ortaya konması hedeflenmiştir. Bu amaçla, iç kontrol ve iç denetim kavramları ve bunların risk unsuru ile ilişkisi ele alınmış; BISTKURY Endeksine kayıtlı 32 adet şirketin faaliyet raporları temel alınarak iç kontrol, iç denetim ve riskin etkileşimi üzerine içerik analizi yöntemi uygulanmıştır. Çalışma sonucunda; şirketlerin iç kontrol ve iç denetim olgularına verdikleri önem ile risk yönetimine yaklaşımları arasında doğrusal korelasyon bulunduğu; risk yönetimine ağırlık veren şirketlerin iç kontrol ve iç denetime de daha fazla önem verdikleri gözlemlenmiştir.

The Approaches of Corporate Firms to Internal Control, Internal Audit and the Risk

Control function, one of the corporate governance functions, is provided mainly by establishing an internal control system within the businesses and the internal audit is applied in order to get an effective working internal control system. In 1980’s, with the impact of business crises in USA (Enron etc.), risk managment made a start to get involved in the scope of internal auditing, which was applied within the frame of traditional internal audit approach earlier. Internal audit is started to be applied risk-driven in time and this approach gained importance gradually. The purpose of this paper is to prove the attitudes of the Turkish firms to this new approach. For this purpose, the content of internal control and internal audit, and the correlation between them and risk fact are examined; based on the annual reports of 32 firms registered to BISTKURY Index, content analysis method is applied to analyze the interaction between internal control, internal audit and the risk. Finally, it is observed that there is a lineer correlation between the level of importance on internal control and internal audit facts placed by the firms and their approach to risk management; besides the firms concentrated on the risk management place more importance on internal control and internal audit.

Kaynakça

Adams, M. B. (1994), “Agency Theory and the Internal Audit”, Managerial Auditing Journal, Vol.9 No.8, s. 8-12

Akyel, R. (2010), “Türkiye’de İç Kontrol Kavramı, Unsurları ve Etkinliğinin Değerlendirilmesi”, Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F., Yönetim ve Ekonomi Dergisi, Yıl:2010 Cilt:17 Sayı:1, s. 83 – 97

Anderson, U. (2003). “Assurance and Consulting Services”, Research Opportunities in Internal Auditing, The Institute of Internal Auditors Research Foundation, IIA, s.97-113.

Arcagök, S., Erüz, E. (2006), “Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Sistemi”, HUD Yayını, Ankara.

Atmaca, M. (2012), “Muhasebe Skandallarının Önlenmesinde İç Kontrol Sisteminin Etkinleştirilmesi”, Afyon Kocatepe Üniversitesi, İİBF Dergisi, C.XIV, S I, ss. 191-205.

COSO, “Internal Control Integrated Framework”. (1999), Published by The Committed Sponsoring Organization (COSO) of The National Commission of Fraudulent Financial Reporting the (Treadway Commission), ss.35- 47.

Demirbaş, M. (2005), “İç Kontrol Ve İç Denetim Faaliyetlerinin Kapsamında Meydana Gelen Değişimler”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl:4, Sayı:7, Bahar 2005/1,ss.167-188.

Doyrangöl, N. C. (2007), “İşletme Çevresindeki Olumsuz Gelişmeler Karşısında İç Denetimin Yeri ve Önemi”, Türkiye’de Muhasebe Denetim Alanında Yayınlanan Araştırmalar (1995‐2005) ve Seçme Yazılar, Edit: Şaban Uzay ve Seval Kardeş Selimoğlu, İSMMMO Yayınları No:82, İstanbul, 2007.

IIA (2015), Definition of Internal Auditing, “https://na.theiia.org/standards-guidance/mandatoryguidance/Pages/Definition-of-Internal-Auditing.aspx”

İbiş, C., Çatıkkaş, Ö. (2012), “İşletmelerde İç Kontrol Sistemine Genel Bakış”, Sayıştay Dergisi, Sayı:85/ NisanHaziran 2012, s. 95 – 121.

Jensen, M. C., Meckling, W. H. (1976),“Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure”, Journal of Financial Economics, 3 (4),s: 305–360.

Kara, S., Sakarya, Ş. (2012), “Kurumsal Risk Yönetimi Çerçevesinde Risk Odaklı İç Denetim ve İMKB Uygulaması”, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 1, ss: 69-96.

Kara, S., Yereli, A. N. (2012), “İç Denetimde Risk Yönetimi ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası - İmalat Sanayi Sektöründe Bir Uygulama”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Sayı: Nisan/2012, s: 65 – 86

Kaval, H. (2005), “Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (IFRS/IAS) Uygulama Örnekleri İle Muhasebe Denetimi”, Gazi Kitabevi, 2.Baskı, Ankara.

Korkmaz, U. (2007), “Kamuda İç Denetim (1)”, Bütçe Dünyası Dergisi, Cilt 2, Sayı 25, Bahar, s. 4-15.

Mayers, D., Smith, C.W. (1986), “Ownership Structure and Control: The Mutualization of Stock Life Insurance Companies", Journal of Financial Economics, Vol.16, No.1, s.73-98.

Moeller, R. (2009), Brink’s Modern Internal Auditing, 7th Edition, Canada: John Wiley&Sons

Özeren, B. (2000), İç Denetim Standartları Ve Mesleğin Yeni Açılımları, Ankara: Sayıştay Yayın İşleri Müdürlüğü, Araştırma/İnceleme/Çeviri Dizisi: 8, 1. Baskı.

Ramamoorti, S. (2003), ‘’Internal Auditing: History, Evolution, and Prospects’, Research Opportunities in Internal Auditing, The Institute of Internal Auditors Research Foundation, IIA, s.14-15

Reding, K.F., Sobel, P. J., Anderson, U.L., Head, M.J., Ramamoorti, S., Salamasick, M., (2007), “Internal Auditing: Assurance & Consulting Services”, Institute of Internal Auditors Research Foundation (IIARF), USA.

Resmi Gazete (2011) Kurumsal Yönetim İlkelerinin Belirlenmesine ve Uygulanmasına İlişkin Tebliğ (Seri: IV, No: 56), “http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111230.h tm”

Spraakman, G. (2001), ‘’Internal audit at the historical Hudson's bay company: A challenge to accepted history’’, Accounting Historians Journal, pp.19-41.

TİDE (2008), Uluslararası İç Denetim Standartları, İstanbul: Print Center. ‘http://www.tide.org.tr/uploads/’

Terzi, S., Şen, İ. K., Solak, B. (2014), “Kurumsal Yönetim Uygulamalarının Denetim Kalitesine Etkisi: Borsa İstanbul’da Ampirik Bir Araştırma”, Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, Cilt 10, Sayı 23, s: 191 - 206

Tosunoğlu, B. (2010), “İç Denetimin İşletmelerin Yönetim Fonksiyonları ve Performansları Üzerindeki Etkilerine Yönelik Bir Araştırma”, Yüksek Lisans Tezi, Tokat.

Tümer, S. (2010), “Kamuda İç Kontrol Sistemi ve Uygulama Aşamaları”, Güncel Mevzuatı Araştırma ve Eğitim Derneği Yayınları, Ankara.

Türedi, H., Zor, Ü., Gürbüz, F. (2015) “Risk Odaklı İç Denetim”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Sayı 66, Nisan 2015 Sayfa: 1-20

Ulutaş, V. (2007), “Muhasebe Denetiminde İç Kontrol Sistemi Ve İç Denetimin Önemi”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.

Usta, Ö. (2014), “İşletme Finansı ve Finansal Yönetim”, 6. Baskı, Detay Yayıncılık, Ankara.

Yörüker, S. (2004), Kontrol, Denetim, Teftiş ve Soruşturma: Kavramsal Çerçeve, Tesev Denetim Çalıştayı İkinci Toplantısı, Hilton Oteli Ankara, 12 Mayıs.

Kaynak Göster