Günümüz jeodezik ölçü sistemlerinde veri indirgemesi ve kısıtların ele alınması

Uzay Tekniklerinin gelişmesi ile birlikte artan veri yoğunluk ve çeşitliliği, veri indirgemesini zorunlu hale getirmiştir. İndirgenmiş veriler ile parametre tahmini ise veri indirgeme aşaması ile doğrudan ilişkili olup, kullanılan yazılım ve yönteme göre değişen veri indirgemesinin homojen olmasını gerektirmektedir. Uydu teknikleri (GPS, SLR vb.) analiz merkezleri arasında indirgenmiş verilerin değişimi çoğunlukla SINEX (Software Independent Exchange Format) olarak gerçekleşmekte, indirgeme sırasında konulmuş kısıtların yeni parametre tahminini etkilememesi gerekmektedir. Bununla beraber bazı kısıtların uygulanması matematiksel olarak zorunludur. Bu çalışmada; jeodezik ölçülerin indirgemesinde kullanılan minimal (en az) kısıtlar, iç kısıtlar (inner constraints), gevşek (loose), sıkı (tight) ve kaldırılabilir (removable) kısıt türleri gözden geçirilmiş, SINEX formattaki verilerden tekrar normal denklemler sisteminin oluşturulması, indirgenmiş verileri ifade eden indirgenmiş ölçüler (quasi-observations) ve bunlar arasındaki korelasyonların parametre tahmini üzerindeki etkileri araştırılmıştır.

Data reduction and constraints handling in current geodetic measurement systems

Data reduction became a necessity in the face of variety and intensity of data with the advances in space-based techniques. Parameter estimation with reduced data is closely related to the data reduction and requires homogenity of data reduction methods which vary depending on software and methods employed. Reduced data are mostly exchanged through SINEX (Software Independent Exchange Format) among analysis centers and it is required that previous constraints on reduced data should not affect the new parameter estimation. However, constraints are mathematically necessary to some extent. In .this study, minimal, inner, loose, tight and removable constraints are reviewed, reconstruction of observation equations from reduced data set in SINEX format and quasi-observations which represent reduced data and how their correlations affect parameter estimations are investigated.

Kaynakça

/1/ Aktuğ,B.: GAMIT/GLOBK Kullanım Kılavuzu, Jeodezi Daire Başkanlığı, İç Yayın, 1999, Ankara.

/2/ Aktuğ, B.: Elastik Yarı-Uzay Modelleri ve Depremsel Koordinat Değişimlerine Dinamik Bir Yaklaşım, Harita Dergisi, Ocak, 2003, Ankara.

/3/ Aktuğ, B.: ITRF Hız Alam ve Göreli Hız Referans Sistemlerine Bakış, Harita Dergisi, Temmuz, 2003, Ankara.

/4/ Altamimi, Z., Sillard, P.,Boucher, C. : ITRF2000: A New Release of the International Terrestrial Reference Frame for Earth Science Applications,Geophysical Research Letters, Vol.107, No.BlO, pp.2214, 2002.

/5/ Altamimi, Z., Sillard, P.,Boucher, C. : New Trends for the Realization of the International Terrestrial Reference System, Adv. Space Res., Vol.30,No.2, pp. 175-184, 2002.

/6/ Borre K., Strang, G. : Linear Algebra, Geodesy and GPS, Wellesley-Cambridge Press, Wellesley, 1997.

/7/ Boucher, C, Altamimi, Z. : ITRF and its relationship to GPS, GPS World, Volume 7,Number 9, September 1996.

/8/ Caspary, W.F.: Concepts of Network and Deformation Analysis, Monograph No.ll, University of New South Wales, Australia, 1987.

/9/ Demir, C.: Serbest Ağ Dengelemesi Ders Notları, Harita Yüksek Teknik Okulu, 1999.

/10/ Davies, P., Blewitt, G..Methodology for Global Geodetic Time Series Estimation: A new tool for geodynamics, J.Geophys. Res.,105,11,083-11,100,2000.

/11/ Dong, D., Herring, T.A.,King, R.W. : Estimating Regional Deformation from a combination of space and terrestrial geodetic data, Journal of Geodesy,72, 200-214, 1998.

/12/ El-Sheimy, N.: Adjustment of Observations, Lecture Notes, University of Calgary, Canada, 2001.

/13/ Gelb, A.: Applied Optimal Estimation, MIT Press, Cambridge, Massachusetts, 1974.

/14/ Gill, P.E.,Murray, W., : Practical Optimization, Academic Press, 1981. Wright, M.H.

/15/ Herring, T.A. : Geodesy by Radio Interferometry: The Application of Kalman Filtering to Very Long Baseline Interferometry, J.Geophys. Res., 95, 12561-12581, 1990.

/16/ Krakiwsky, EJ.: Adjustment, Elementary Level, Lecture Notes, University of Calgary, Canada, 1995.

/17/ Liebelt,: An Introduction to Optimal Estimation,Addison-Wesley, Massachusetts, 1967

/18/ Leick, A.: GPS Satellite Surveying, Wiley & Sons Publication, New York, 1990.

/19/ Mikhail, E.M.,Ackermann, F.: Observations and Least Squares, IEP Series in Civil Engineering, Harper & Row Publishers, New York, 1976.

/20/ Nakiboğlu, M., Demir, C. : Dengeleme Hesabı, Cilt.I-II, Harita Yüksek Teknik Okulu Ders Notları, Ankara, 2003.

/21/ Segall, P., Matthews,M.V : Displacement Calculations from Geodetic Data and the Testing of Geopyhsical Deformation Models, J.Geophys.Res, 93, 14,954-14,966, 1988.

/22/ Sillard, P, Altamimi, Z, Boucher, C. : The ITRF Realization and its associated Velocity Field, Geophysical Research Letters, Vol.25, No. 17, pp.3323-3226, Sep.,1998.

/23/ Sillard, P, Boucher, C. : Review of Algebraic Constraints in Terrestrial Reference Frame Datum Definition, Journal of Geodesy, 75, 63-73, 2001.

/24/ Vanicek, P,E.J. Krakiwsky, : Geodesy: The Concepts, North Holland Publishing Company, 1982.

Kaynak Göster