LETOON TERAS DUVARI KAZISINDAN ELE GEÇEN HELLENİSTİK SERAMİKLER

Letoon’a ovadan ulaşan yol, günümüzde yerleşimin bu yöndeki ilk büyük yapı kalıntısı olan tiyatro yakınından geçerek merkeze yönlenir. Tiyatronun yaslandığı, Tümtüm Tepe’nin batı kayalık yamacı yerleşim tesislerinin bulunduğu düzlüğün doğu yanı sıra doğal bir set oluşturur. Yamaç, kuzeyden güneye yerleşim planı dolayısıyla, onu oluşturan münferit binalarla ilişkili bir tasarımla, adım adım farklı işlevlerle biçimlendirilerek kullanılmış kesitler sunarak uzanır. Letoon araştırmaları kapsamında, tepede gerçekleştirilen incelemeler, batı yamacın tiyatrodan kente doğru uzanan uç kesiminde yer yer izlenen bazı duvar kalıntılarının teraslamaya dönük yapısal özellikler göstermesi nedeniyle yerleşim dokusu adına potansiyel veriler sunabileceği düşüncesini doğurdu; sonuçta 2015 yılından itibaren bu alanda çeşitli kazı çalışmaları yürütülmeye başlandı. Söz konusu çalışmalarda geride bırakılan dört sezonun ardından buluntu yoğunluğunu oluşturan, Hellenistik Dönem’e, ait seramikler bu makalenin konusunu oluşturmaktadır. Seramiklerin tepeden akıntı ile gelen toprak içerisinden ele geçen belirsiz buluntu durumu dolayısıyla teras duvarı ve Geç Antik Dönem mekânları ile bağlamlarının zayıf görülmesine karşın, geniş zaman aralığına tarihlenen, çeşitli formlarda zengin bir grup oluşturması nedeniyle ayrı bir çalışma konusu olarak bu makale ile değerlendirilmesi uygun görülmüştür. Bu çalışmanın amacı, Hellenistik Dönem’deki, Letoon seramik repertuarına ışık tutmaktır. Yapılan bu çalışmada, Hellenistik Dönem’e ait, Batı Anadolu yerel üretimlerinin yoğun olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle içlerinde Ephesos, üretimi seramiklerin varlığı dikkat çekmektedir. Hellenistik Dönem seramikleri içerisinde ele geçen en yoğun grup; kabartmalı kalıp yapımı kâselerdir. İkinci yoğunluğa sahip gruplar ise; Batı Anadolu üretimi ekhinus kâseler ile içe dönük dudak profilli tabaklardır. Lykia Bölgesi’deki Hellenistik Dönem’deki seramik ticareti ve kentler arasındaki ilişkiler, sistemli kazı ve seramik çalışmalarının yürütüldüğü diğer kentlerle paralellik göstermektedir. Bu sonuçlar ışığında, ticarete ve kentler arasındaki ilişkilere bir bakış sağlanmaya çalışılmıştır.

HELLENISTIC CERAMICS FROM LETOON TERRANCE WALL EXCATIONS

The road reaching to Letoon from the plain, passes next to the theatre which is the first large scale construction relic in this direction we have today, and heads towards to the center. The western rocky slope of Tümtüm Hill where the theatre leans against, forms a natural set along the east side of plain where the residential area is located. The slope extends from north to south in a settlement plan that offers different sections which serve to various functions and formed step by step releated to a general design that is consisted of individual buildings. Under the light of the investigations carried out on the hill in the context of Letoon research, it has been observed that the some of the wall remains at the edge of the western slope from the theater to the city are partly showing structural characteristics of terracing. Therefore various excavations have been carried out in this area, since 2015. A dense part of ceramics belonging to the chronology from the Hellenistic Period and left behind in above mentioned studies is the subject of this article after four seasons. Although the conceptual connection of the ceramics derived from the land slide residues, to the terrace walls or the Late Antique Site is weak on the basis of the unclear finding statue, their evaluation with-in this article as a seperate study topic was deemed appropriate in regard to their origination of a rich group of various forms dated to a wide time interval. The aim of this study is to shed light on the Letoon ceramic repertoire, in the Hellenistic Period. It is reached to a conclusion that The Western Anatolia Local Production was intensed in the Hellenistic Period especially Ephesos, ceramics are remarkable. The most intense group in the Hellenistic Period ceramics is the embossed and moulded bowls. Second intense group includes both Anatolian Production of echinus bowls and rolled rim plates. The ceramic trade in the Hellenistic Period in the Lycian Region and the relations between the cities are in parallel with the cities where systematic excavations and ceramic studies are carried out. In line with these results, it has been tried to provide an overview of trade and relations between cities.

Kaynakça

Anderson-Stojanović 1992 V. R. Anderson-Stojanović, Stobi: The Hellenistic and Roman Pottery. Princeton 1992.

Akkurnaz 2016 F. B. Akkurnaz, Eski Yunan ve Roma Kaplar-İşlevler. İstanbul 2016.

Atik-Korkmaz 2013 S. Atik-Korkmaz, “Letoon” . Eds. G. Çulcuoğlu et al, Unesco World Heritage in Turkey. Ankara (2013) 201-217.

Atik-Korkmaz 2016 S. Atik-Korkmaz, “Ana Tanrıçanın Kutsal Alanı: Letoon”. Eds. H. İşkan – E. Dündar, Lukka’dan Likya’ya Sarpedon ve Aziz Nikolaos’un Ülkesi. İstanbul (2016) 186-205.

Baur 1941 P. V. C. Baur, “Megarian Bowls in the Rebecca Darlington Stoddard Collection of Greek and Italian Vases in Yale University”. AJA 45/2 (1941) 229- 248.

Bounegru 2003 O. Bounegru, “La production des ateliers de céramique de Pergame (Vallée de Kestel): un aperçu général” (Pl. LXXXVI-LXXXIX) Les Ceramiques en Anatolie aux Epoques Hellenistique et Romaine”. Ed. C. Abadie-Reynal, Actes de la Table Ronde d’Istanbul, 22-24 mai 1996Varia Anatolica XV. . Eds. C. Abadie-Reynal. Institut Français D’Etudes Anatoliennes Georges Dumezil-İstanbul. De Boccard Edition-Diffusion Paris,(2003) 137-140.

Coldstream – Eiring – Forster 2001 J. N. Coldstream, L. J. Eiring – G. Forster, Knossos Pottery Handbook Greek and Roman2001.

Courby 1922 F. Courby, Les Vases Grecs à reliefs. Paris 1922.

Crowfoot 1957 G. M. Crowfoot, “Terra Sigillata General List”. Eds. J. W. Crowfoot, G. M. Crowfoot – K. M. Kenyon, The Objects from Samaria. Samaria-Sebaste, Reports of the Work III (1957) 306-357.

Çokay-Kepçe 2006 S. Çokay-Kepçe, Antalya Karaçallı Nekropolü. Antalya 2006.

Delemen –Çokay-Kepçe 2009 İ. Delemen – S. Çokay-Kepçe, Yunan ve Roma Kap Formları Sözlüğü. İstanbul 2009.

Dereboylu 2003 E. Dereboylu, “Daskyleion Kabartmalı Kâseleri ve Batı Yamacı Kapları Kronoloji ve Üretim Yeri Problemleri”. Ed. C. Abadie-Reynal, Varia AnatolicaXV. İstanbul (2003) 55-63.

Doksanaltı 1997 E. Doksanaltı, Knidos Kap Krio Çalışmalarında Bulunan İki Sarnıç ve İçlerinden Çıkan Buluntu Grubu, . Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi. Konya 1997.

Doksanaltı 2006 E. Doksanaltı, Knidos Kap Krio Kazı Alanı. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi. Konya 2006.

Doksanaltı 2003 E. Doksanaltı, “Knidos-Kap Krio Hellenistik Sarnıç Buluntuları”. Ed. C. Abadie-Reynal, Varia Anatolica XV. İstanbul (2003) 27-33

Doksanaltı 2014 E. Doksanaltı, “Three Hellenistic Tombs and Ceramic Finds from Knidos” . H’ EΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 5-9 μαιου 2009, ΠΡΑΚΤΙΚΑ. Κειμενα ΑθΗΝΑ (2014) 323-336

Durukan –Körsulu 2007 M. Durukan – H. Körsulu, “Hellenistik Dönem Seramikleri”. Ed. S. Durugönül, Dağlık Kilikia’da Bir Antik Kent Kazısının Sonuçları Nagidos. İstanbul 2007.

Dündar – Işın 2015 E. Dündar – G. Işın, “Hellenistic Ceramics from Cellar of The Building Complex on the Tepecik Acropolis at Patara”. Eds. E. Laflı – S. Patacı, Recent Studies on the Archaeology of Anatolia BAR 2750 (2015) 203-215.

Dündar 2016 E. Dündar, “Likya’da Seramik Üretim ve Ticarete Genel Bir Bakış”. Eds. H. İşkan – E. Dündar, Lukka’dan Likya’ya Sarpedon ve Aziz Nikolaos’un Ülkesi. İstanbul (2016) 504-518.

Dündar –Rauh 2017 E. Dündar – N. K. Rauh, “The North Bastion on the Tepecik Acropolis at Patara: Dating “Early Hellenistic” Fortification Walls in Southwestern Anatolia”. Hesperia Vol. 86/3 (2017) 509-581.

Edwards 1975 G. R. Edwards, Corinthian Hellenistic Pottery, Corinth, Results of Excavations Conducted by The American School of Classical Studies at Athens Vol. VII Part III Corinthian Hellenistic Pottery. New Jersey 1975.

Edwards 1986 G. R. Edwards, “Corinthian Moldmade Bowls: The 1926 Reservoir”. Hesperia 55/4 (1986) 389-419.

Ferrazzoli 2013 A. F. Ferrazzoli, “Late Hellenistic Stuff from Elaiussa Sebaste”. Eds. M.

Tekocak, K. Levent Zoroğlu’na Armağan Studies in Honour of K. Levent Zoroğlu. İstanbul (2013) 257-275

Gassner 1997 V. Gassner, Das Südtor der Tetraganos-Agora. Keramik und Kleinfunde, Forschungen in Ephesos. Wien 1997.

Gürler 2003 B. Gürler, “Hellenistic Ceramic of Metropolis in Ionia: Chronology, Production and Related Cities”. Eds. C. Abadie-Reynal, Varia Anatolica XV. İstanbul (2003) 9-16.

Hayes 1971 J. Hayes, “Four Early Roman Groups From Knossos”. The Annual of the British School at Athens 66 (1971) 249-274.

Hayes 1983 J. Hayes, The Villa Dionysos Excavations, Knossos: The Pottery. Athens 1983. Hayes 1991 J. Hayes, Paphos Volume III The Hellenistic and Roman Pottery. Nicosia 1991.

Işın 2007 G. Işın, “General outlook to the Hellenistic Pottery of Patara with Selected Examples”. Eds. S. Lemaitre, Céramiques Antiques en Lycie (VIIe S. a. C. – VIIe S. P. C.) Les Produits et Les Marchés. Actes de la table-ronde de Poitiers (21-22 mars 2003). Bordeaux (2007) 137-150.

Işın 2008 G. Işın, “The Preliminary Report on the Hellenistic Pottery of Patara From The Tepecik Hill Excavations”. Asia Minor Studien Band 55 (2008) 157-171

Işın 2011 G. Işın, “Antik Çağda Lykia Seramikleri Ticaret ve Üretim Sorunları Üzerine Düşünceler M. Ö. 8. y.y. – MS 2. y.y.”. Mediterra 2011 Uluslararası Katılımlı Akdeniz’de Seramik Kültürü Sempozyumu Antalya, Adrasan 14-16 Kasım 2011. Antalya 2011.

Işın et al. 2015 G. Işın, T. Takaoğlu, K. Sezgin – T. Yücel, “Tlos Seramikleri”. Ed. T. Korkut, Arkeoloji, Epigrafi, Jeoloji, Doğal ve Kültürel Peyzaj Yapısıyla Tlos Antik Kenti ve Teritoryumu. Antalya (2015) 148-212.

Jones 1950 F. F. Jones, “The Pottery”. Ed. H. Goldman, Excavations at Gözlükule, Tarsus, Vol. 1. The Hellenistic and Roman Periods. New Jersey (1950) 149-296.

Karcı 2006 G. Karcı, Uşak Müzesi’ndeki Kalıp Yapımı Kâseler. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi. İzmir 2006.

Kassab-Tezgör 2003 D. Kassab-Tezgör, “La Céramique fine de l’Atelier A1 de Cnide”. Ed. C. Abadie-Reynal, Varia Anatolica XV. İstanbul (2003) 35-43.

Kenrick 1985 P. M. Kenrick, The Fine Pottery, Excavations at Sidi Khrebish Benghazi (Berenice) Bd. III 1, 1985.

Kögler 2005 P. Kögler, “ Import, Export, Imitation. Trade and the Economic Power of Late Hellenistic and Early Imperial Knidos According to the Fine Pottery”. Eds. M. B. Briese – L. E. Vaag, Trade Relations in the Eastern Mediterranean from the Late Hellenistic Period to Late Antiquity: The Ceramic Evidence. Halicarnassian Studies 3. Denmark (2005) 50-62.

Kögler 2014 P. Kögler, “Table Ware from Knidos: The Local Production during the 2nd and 1st centuries B.C.”. Eds. P. G. Bilde – M. L. Lawall, Pottery, Peoples and Places Study and Interpretation of Late Hellenistic Pottery. Black Sea Studies 16. Aarhus (2014) 157-370.

Marksteiner et al. 2007 T. Marksteiner, S. Lemaitre – B. Yener-Marksteiner, “Keramik aus der Sondage 5 in der Weststadt von Limyra”. Jahreshefte des Österreichischen Archäologischen Institutes 76 (2007) 236-276.

Meriç 2002 R. Meriç, Späthellenistisch-römische Keramik und Kleinfunde aus einem Schachtbrunnen am Staatsmarkt in Ephesos FiE 9/3Wien 2002.

Meyer-Schlicthmann 1988 C. Meyer-Schlicthmann, Die pergamenische Sigillata aus der Stadtgrabung von Pergamon. Mitte 2. Jh. V. Chr.-Mitte 2. Jh. n. Chr., PF 16. Berlin 1988.

Mitsopoulos-Leon 1972-75 V. Mitsopoulos-Leon, “Keramik aus Basilika und Prytaneion-Ein Überblick”. Öjh 50 (1972-75) 497-524.

Mitsopoulos-Leon 1991 V. Mitsopoulos-Leon, Die Basilika am Staatsmarkt in Ephesos. Kleinfunde 1. Teil: Keramik hellenistischer und römischer Zeit, FiE 9, 2, 2. Wien 1991.

Öner 1997 E. Öner, “Eşen Ovasının Alüvyal Jeomorfolojisi ve Likya Antik Kentleri”. AÜ Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 6 (1997) 203-242.

Özdilek 2015 B. Özdilek “Andriake Sinagogu’ndan Seçilmiş Örneklerle Hellenistik ve Roma Dönemi Seramiklerine Genel Bir Bakış”. CedrusIII (2015) 89-117.

Özdilek 2018 B. Özdilek, “Andriake Limanından Ele Geçen DSD Grubu/ Kıbrıs Sigllataları Işığında Lykia’nın Doğu Akdeniz ile Deniz Ticareti”. Phaselis IV (2018) 57-77.

Özdilek –Atik Korkmaz 2018 B. Özdilek – S. Atik-Korkmaz, “Letoon Teras Duvarları ve Geç Antik Dönem Mekânları 2015-2017 Yılları Kazı Buluntuları”. Cedrus VI (2018) 395-433.

Özdilek, Demirtaş –Daşdemir 2018 B. Özdilek, B. Demirtaş – M. Daşdemir, “ Tümtüm Tepe Ana Kaya Alanı ve Teras Duvarı Kazıları”. S. Atik-Korkmaz, “Letoon 2016”, içinde 39. KST 3 (2018) 410-412.

Pellegrino 2003 E. Pellegrino, “Présentation des céramiques issues des fouilles menées en 1998-199 sur l’acropole Lycienne de Xanthos”. Anatolia Antiqua XI (2003) 215-222.

Pellegrino 2004 E. Pellegrino, “Note sur un dépotoir de céramique du IIIe ap. J.C. et la datation de la résidence du Nord-Est de l’acropole lycienne de Xanthos”. Anatolia Antiqua 12 (2004) 123-143.

Radt –De Luca 2003 W. Radt – G. De Luca, “Grabungen im Fundament des Pergamonaltar. Grobe Keramik – Graue Sondergruppe-Lampen”. Ed. C. Abadie-Reynal, Varia AnatolicaXV. İstanbul (2003) 3-8.

Rotroff 1982 S. I. Rotroff, Hellenistic Pottery Athenian and Imported Moldmade Bowls. The Athenian Agora Vol. XXII. Princeton 1982.

Rotroff 1997 S. I. Rotroff, The Athenian Agora Vol. XXIX, Hellenistic Pottery Athenian and Imported Wheelmade Table Ware and Related Material, Part 1, Part 2. New Jersey 1997.

Rotroff 2002 S. I. Rotroff, “West Slope in the East”. Eds. F. Blonde, P. Ballet – J. FrancoisSalles, Ceramiques hellenisques et romaines. Productions et diffision en Mediterranee orientale (Chybre, Egypte et cote syro-palestinienne), Lyon 2-4 Mars 2000, TMO 35. Lyon (2002) 97-115.

Rotroff 2013 S. I. Rotroff, Industrial Religion The Saucer Pyres of the Athenian Agora. Hesperia Supplement 47. New Jersey 2013.

Schäfer 1968 J. Schäfer, Hellenistische Keramik aus Pergamon. Pergamenische Forschungen Band 2. Berlin 1968.

Semeraro 2003 G. Semeraro, “Hierapolis de Phrygie. Les céramiques a Relief Hellenistiques et Romaines”. Ed. C. Abadie-Reynal, Varia Anatolica XV. İstanbul (2003) 83-89.

Sparkes –Talcott 1970 B. A. Sparkes – L. Talcott, Black and Plain Pottery of the 6th, 5th and 4 th Centuries B.C. Part 1, Text. The Athenian Agora Results of Excavations Conducted By The American School of Classical Studies at Athens Volume XII. Princeton, New Jersey 1970.

Semeraro 2003 G. Semeraro, “Hierapolis De Phrygie. Les Ceramiques a Relief Hellenistiques et Romaines”. Eds. C. Abadie-Reynal, Les Céramiques En Anatolie Aux Epoques Hellenistiques et Romaine, Actes de la Table Ronde d’Istanbul, 22-24 mai 1996. Paris (2003) 83-89.

Thür 2005 H. Thür, Hanghaus 2 in Ephesos Die Wohneinzeit 4 Baugefund, Ausstattung, Funde Texband. Forschungen in Ephesos, Band VIII/6. Wien 2005.

Vaag, Nørskov – Lund 2002 L. E. Vaag, V. Nørskov – J. Lund, The Maussolleion at Halikarnassos, Reports of the Danish Archaeological Expedition to Bodrum, Volume 7, The Pottery Ceramic Material and Other Finds from Selected Contexts, with a contribution by M. K. Schsldemose, Jutland Archaeological Society Publications XV:7. Aarhus 2002.

Waagé 1948 F. O. Waagé, “The Pottery”. Ed. W. Elderkin, Antioch on the Orontes I. The Excavations of 1932. Oxford 1948.

Wintermeyer 2004 U. Wintermeyer, Didyma. Die hellenistische und frühkaiserzeitliche Gebrauchskeramik Auf Grundlage der Stratifizierten Fundkeramik Aus Dem Bereich Der Heiligen Strasse. Mainz am Rhein 2004.

Yedidağ 2015 T. Y. Yedidağ, “Dorylaion Kalıp Yapımı Kâseleri”. Olba XXIII (2015) 235- 272.

Kaynak Göster