Altın Orda-Rus Mücadelesinin Edebiyata Yansıması: Zadonşina Destanı

XIII. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren Rus topraklarını hâkimiyetleri altına almaya başlayan Moğollar, bu yüzyılın ikinci yarısından itibaren gittikçe güçlenerek çeşitli Türk boylarını da içlerine alarak Altın Orda devletinin kurulmasına öncülük etmişlerdir. Nitekim Altın Orda devletinin güçlenmesi çok kısa süre içerisinde tamamlanmış ve Rus knyazları bu güç karşısında gerek siyasî gerekse askerî olarak bir varlık gösterememişlerdir. Ancak XIV. yüzyılın ikinci yarısından sonra Altın Orda’da başlayan güç kaybının en net görüntüsü 1380 yılında Moskova Knyazı Dmitriy ile Altın Orda Emiri Mamay Mirza arasında gerçekleşen Kulikovo Meydan Muharebesinde görülmüştür. Bu savaşta Altın Orda büyük bir zaafa uğramıştır. Tarihi süreç değerlendirildiğinde Kulikovo, Altın Orda için kaçınılmaz sonu yani bir dağılma ve yok oluşun başlangıcını ifade ederken, Ruslar içinse birleşerek duraklama dönemlerinden çıkmalarını ve Kalka’nın intikâmını almalarını sağlayan büyük bir zaferi ifade etmiştir. Bu zaferin bir diğer önemli özelliği ise Rusların bu savaştan sonra “Rus milleti” bilincine sahip olarak tarih sahnesinde yerlerini almış olmalarıdır. Bu savaşın hemen akabinde yazıldığı düşünülen destanlardan biri de Zadonşina destanıdır. Çalışmamızda destanın metni Türkçeye çevrilerek, yorumu yapılmaya çalışılmıştır.

С первой четверти XIII века русские земли оказались под властью мон- голов, которые, став еще сильнее со второй половины столетия, присту- пили к созданию государства Золотая Орда, включая в него различные тюркские племена. Укрепление Золотой Орды было завершено за очень короткое время, и русские князья не могли показать никакого сопротивле- ния перед лицом этой власти как в политической, так и в военной сферах. Однако нараставшая в Золотой Орде со второй половины XIV века эрозия власти отчетливо проявилась в 1380 году в Куликовской битве между ордынским военачальником Мамаем и московским князем Дмитрием Донским. В этой битве Золотая Орда была ослаблена. Анализируя этот исторический процесс, можно сказать, что Куликовская битва подготовила неизбежный конец Золотой Орды, то есть начало рас- пада и вымирания, в то время как для русских битва была большой побе- дой, означала выход из периода застоя и возможность отомстить после Калки. Другим важным моментом этой победы было осознание русскими себя как русского народа, его появление впоследствии на исторической арене как такового. Одним из сказаний, написанных, как считается, сразу после битвы, является «Задонщина». В этом исследовании сказание будет переведено на турецкий язык с целью интерпретации.

Kaynakça

Azbelev, Sergey Nikolayeviç (2011). Kulikovskaya Pobeda v Harodnoy Pamyati: Literaturnıye Pamyatniki Kulikovskogo Tsikla i Folklornaya Traditsiya. Moskva. (Erişim Tarihi 02.02.2017).

Azbelev, Sergey Nikolayeviç (2012). “O Geografii Kulikovskoy Bitvı”. Ruskoye Pole 2: 43-52.

Efendiyeva, Çiçek (2001). “Zadonşina Adlı Eski Rus Eserindeki Eski Türk Kökenli Kelimeler Üzerine Bir İnceleme”. Türk Dili 593: 580-588.

Kafalı, Mustafa (1976). Altın Orda Hanlığının Kuruluş ve Yükseliş Devirleri. İstanbul.

Kamalov, İlyas (2009). Altın Orda ve Rusya. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

Kurat, Akdes Nimet (1987). Başlangıçtan 1917’ye Kadar Rusya Tarihi. Ankara: TTK Yay.

Lavrentev, Aleksandr Viladimiroviç (2015). “'Zadonşina' Ryazan i Moskovskaya Velikoknyajeskaya Semya”. Slovĕne 2: 320-251.

Letopisnıy Sbornik Patriarş ili Nikonovskoyu Letopisyu, Polnoye Sobranie Russkih Letopiseh. IX-XI (1897). Sankt-Peterburg.

Lihaçev, Dimitriy Sergeyeviç (1966). “O Nazvaniya 'Zadonşina'". İssledovaniya Po Oteçestvennomu İstoçnikovedeniyu. Moskova-Leningrad. 474-475.

Lihaçev, Dimitriy Sergeyeviç (1981). Zadonşina. Pamyatniki Literaturı Drevney Rusi XIV-Seredina XV Veka. Moskva.

Nasonov, Arseni Nikolayeviç (1940). Mongoli i Rus. Moskva-Leningrad.

Pamyatniki (1998). Pamyatniki Kulikovskaya Tsikla. Red: Boris Aleksandroviç Rıbakov. Sankt-Peterburg.

Polnoye Sobraniye Russkih Letopisey (2000). Tverskaya Letopis. Haz. Aleksandr İivanoviç Çepkov. T. VI. Ryazan.

Solovyev, Aleksandr Vasilyeviç (1958). “Avtor 'Zadonşını' i ego Politiçeskiye İdei”. Trud Otdela Drevnerusskoy Literaturı 14: 183-197.

Şirokorad, Aleksandr Borisoviç (2005). Kulikovskaya Bitva i Rojdeniye Moskovskoy Rusi. Moskva: Veçe Yay.

Troitskaya Letopis (1950). Haz. Mihail Dimitriyeviç Priselkov. Moskva-Leningrad.

Uydu Yücel, Mualla (2006). “Kuman/Kıpçaklar’ın Tarihinde İgor Destanının Yeri ve Önemi”. Belleten 258: 523-559.

Uydu Yücel, Mualla (2008). “1224 Kalka Meydan Muharebesinin Rövanşı: 1380 Kulikovo Meydan Muharebesi ve Bu Muharebenin Rus Tarihi Açısından Önemi”. Prof. Dr. Gülçin Çandarlıoğlu Armağanı. İstanbul.

Yakubovskiy, Aleksandr Yureviç (1992). Altın Orda ve Çöküşü. Çev. Hasan Eren. Ankara: TTK Yay.

Dmitriyeva, R. P. Bıl li Sofoniy Ryazanets Avtorom Zadonşini? odrl.pushkinskijdom. ru/ (Erişim Tarihi: 22.01.2017).

http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/history/427/ (Erişim Tarihi: 22.01.2017).

http://hrono.ru/biograf/bio_m/mamai.php (Erişim Tarihi: 22.10.2016).

http://konevodstvo.su/books (Erişim Tarihi: 30.01.2017).

http://photo-drive.ru/wordpress/kulikovskaya-bitva (Erişim Tarihi: 04.02.2017).

Kaynak Göster