AVRUPA BİRLİĞİ’NİN 2019/790 SAYILI YÖNERGESİ İLE MEVCUDU TÜKENMİŞ ESERLER İÇİN GETİRİLEN TOPLU LİSANSLAMA SİSTEMİNİN FSEK 47. MADDENİN İPTALİ İLE ORTAYA ÇIKAN BOŞLUK BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

Bir eser üzerinde eser sahibine tanınan hakların ancak koruma sü-resinden sonra serbest hale gelmesi kuralının istisnaları vardır. Bunlar-dan birisi de 5836 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 47. maddesi ile getirilen ve devletçe sahiplenme veya kamuya mal etme şeklinde ifa-desini bulan bir nevi kamulaştırma mekanizmasıdır. Hüküm ile memle-ket kültürü için faydalı eserlerin koruma süresi içinde kamuya mal edile-rek kamunun kullanımına kazandırılması amaçlanmıştır. Eserin kamuya mal edilmesine olanak tanıyan 5836 sayılı Kanu-nun 47. maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesi Anayasa Mahkeme-si’nin 14/05/2015 tarihli ve E. 2014/177, K. 2015/49 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir. İptal kararı Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, Sözleşme-nin 1 No’lu Ek Protokolü ve Anayasamızın çeşitli hükümleri ile yapılan atıflarla gerekçelendirilmiştir. Hükmün iptali ile ortaya çıkan boşluğu doldurmak üzere henüz bir düzenleme getirilmemiştir. Avrupa Birliği Hukukunda ise AB Parlamentosu ve Konseyi’nin 96/9/EC ve 2001/29/EC sayılı Yönergeleri Değiştiren EU 2019/790 sayı-lı Dijital Tek Pazarda Telif Hakları ve Bağlantılı Haklar Yönergesi, Bir-liğin 17/05/2019 tarihli Resmi Gazetesinde yayınlanmıştır. Yönerge, eserlerin dijital ortamda kullanımı şartlarına ilişkin hükümler ile birlikte mevcudu tükenmiş eserlerin kültürel miras kurumlarınca yine dijital or-tamlarda kamuya sunulabilmesini amaçlayan bir toplu lisanslama ve hakların takibi için bir toplu hak yönetimi sistemi öngörmektedir. Bu yolla mevcudu tükenmiş eserlerin halka açık kütüphane, müze, arşiv ile film veya işitsel kültürel mirası koruyan kurumlar eliyle kamuya yararlı olmak amacıyla kullandırılması amaçlamaktadır. 2019/790 sayılı Yönerge, hukukumuzun Avrupa Birliği Hukuku ile uyumlaştırılması ve bu vesileyle Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 47. maddesinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptali sonrası ortaya çı-kan hukuk boşluğunun Anayasa Mahkemesinin iptal kararında ortaya koyduğu gerekçeleri de karşılayacak şekilde giderilmesi için önem taşı-maktadır.

THE EVALUATION OF THE SYSTEM OF COLLECTIVE LICENSING OF OUT OF COMMERCE WORKS INTRODUCED BY EUROPEAN UNION’S DIRECTIVE OF 2019/790 IN TERMS OF THE GAP IN THE LAW BY THE ANNULMENT OF ARTICLE 47 OF THE COPYRIGHT LAW

The rule of emancipation of the copyrights related to a work fol-lowing the protection period is subject to two exceptions. One of those exceptions is brought by the Article 47 of the Code of Copyrights num-bered 5836. The mechanism laid by Article 47 could be expressed as nationalisation or expropriation of a work by the state. The aim of the Article is to, by a decree, bring the out-of-commerce works through a nationalization mechanism to the use of the society. The very first sentence of Article 47 was annulled by Constitution-al Court with the decision dated 14/05/2015 and numbered E. 2014/177, K. 2015/49. The decision of annulment was justified by clear citations to the several articles of the European Convention on Human Rights, the Protocol No. 1 to the Convention and Turkish Constitution. Yet there is no rule introduced in lieu of the article annulled by the decision to re-vive the mechanism. In EU Law, on the other hand, Directive (EU) 2019/790 of the Eu-ropean Parliament and of the Council of 17 April 2019 on copyright and related rights in the Digital Single Market and amending Directives 96/9/EC and 2001/29/EC was published in the Official Gazette of the Union. The Regulation provides an extended collective licensing and collective rights management mechanism under which out-of-commerce works to be licensed through the cultural heritage institutions and taken to the use of the society. The aim of the introduction of collective rights management mechanism, similar to societies of copyright owners, is to make out-of-commerce works be utilized in pursuit of public interest by cultural heritage institutions such as a museum, library or other cultural heritage institutions archive or a film or audio heritage institution. Directive 2019/790 of EU is of importance in harmonization of Turkish Law with European Union Law. On this occasion the Directive provides a guiding instrument to fill the gap in the law became apparent in the expropriation or licensing of works by the annulment of Article 47 of the Copyright Law by Constitutional Court.

Kaynakça

ALAS ŞEKERBAY, Cennet, Telif Haklarında Koruma Süreleri, Fikir ve Sınai Haklar Dergisi, Y. 2015, S. 43, 55-91.

AYİTER, Nuşin, İhtira Beratı, Ankara, 1968

BATTAL, Ahmet, Yeni FSEK 47 ile Gelen “Eser Kamulaştırma-sı”nın Anayasaya Aykırılığı Meselesi, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi, Y. 2014, S. 2, 27-42.

BAYAMLIOĞLU, İbrahim, Emre, Fikir ve Sanat Eserleri Huku-kunda Teknolojik Koruma, İstanbul, 2008.

BELLİCAN, Cüneyt, Fikri Hukukta Manevi Haklar ve Manevi Hakların Korunması, İstanbul Kültür Üniversitesi, Sosyal Bilimler Ensti-tüsü (yayınlanmamış doktora tezi), 2008.

BULAYENKO, Oleksandr, Permissibility of Non-Voluntary Col-lective Management of Copyright under EU Law, The Case of the French Law on Out-of-Commerce Books, Journal of Intellectual Pro-perty, Information Technology and E-Commerce Law, Y. 2016, S. 7, 51-68.

CHAMPAGNE Aurélie, Numérisation des Livres Qu’on N’édite Plus: qui y gagne?,https://www.nouvelobs.com/rue89/rue89-rue89-culture/20120303.RUE8248/numerisation-des-livres-qu-on-n-edite-plus-qui-y-gagne.html, (erişim tarihi 10.07.2019).

EMILE-ZOLA-PLACE, Emmanuel, ‘L’exploitation Numérique Des Livres Indisponibles du Xxe Siècle: Une Gestion Collective D’un Genre Nouveau’, Légipresse, 2012, no 295, s. 357, Ihttp://www.legipresse.com/011-46540-L-exploitation-numerique-des-livres-indisponibles-du-xxe-siecle-une-gestion-collective-d-un-genre-no.html, (erişim tarihi 13.07.2019).

ERDİL, Engin, İçtihatlı ve Gerekçeli Fikir ve Sanat Eserleri Kanu-nu Şerhi, 3. Bası, İstanbul, Cilt I, 2009.

EREL, Şafak N, Türk Fikir ve Sanat Hukuku, Ankara, 2009.

FAVALE Marcella, HOMBERG Fabian, KRETSCHMER Martin, MENDIS Dinusha and SECCHI Davide, https://assets.publishing. servi-ce.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/312779/ipresearch-orphan-201307.pdf (erişim tarihi 10.06.2019).

GEIGER Christophe/FROSIO Giancarlo/BULAYENKO Olek-sandr, Facilitating Access to Out-of-Commerce Works in the Digital Single Market, How to Make Pico della Mirandola's Dream a Reality in the European Union, Journal of Intellectual Property, Information Tech-nology and E-Commerce Law, 9 (3), 240-250.

GINSBURG Jane C., Fair Use for Free, or Permitted-but-Paid?, Columbia Law and Economics Working Paper, No. 481, 1-60, s. 44, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2444500, (erişim tarihi 10.07.2019).

GUIBAULT, Lucie, France Solves its XXe Century Book Prob-lem!, http://copyrightblog.kluweriplaw.com/2012/04/13/france-solves-its-xxe-century-book-problem/(erişim tarihi 10.06.2019).

KILIÇ, Bilge, Dijital Tek Pazar hedefiyle Avrupa Birliği Telif Hakları Hukukunda Avrupa Komisyonu Tarafından Sunulan Tüzük ve Direktif Tekliflerinin İncelenmesi, Ankara Barosu Fikri Mülkiyet ve Rekabet Hukuku Dergisi, Y. 18, C. 19, 2016/2, 165-178.

KILIÇOĞLU, Ahmet, Fikri Haklar, Ankara, 2017.

MATTINGLY, Francis, If You Don’t Use It, You Lose It: What The U.S. Could Learn From France’s Law on Out-Of-Commerce Books of The 20th Century, Indiana Int’l & Comp. Law Review, C. 27, S. 2, 2017, 277-306.

NAL/SULUK, Fikri Mülkiyet Hukuku, Ankara, 2017.

ÖZTAN, Fırat, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, Ankara, 2008.

ÖZDEMİR, Oktay Saibe, Lisans Sözleşmeleri ve Rekabet Hukuku Düzenlemelerinin Lisans Sözleşmelerine Uygulanması, İstanbul, 2002.

QUINTAIS, João Pedro, Collective Management Of Copyright, (On Peers and Copyright: Why the EU Should Consider Collective Management of P2P), Nomos Verlagsgesellschaft mbH, 2012, 40-51.

SGANGA, Caterina, From Soulier To The EU Copyright Law Re-form: What Future For Non-Voluntary Collective Management Sche-mes?, Journal of the Academy of European Law, August 2018, Volume 19, Issue 1, 137–154.

ŞAHİN, Ayşenur, Fikrî Hukukta Eser Sahibinin Malî Haklarının Korunması, İstanbul, 2010.

TEKİNALP, Ünal, Fikri Mülkiyet Hukuku, Dördüncü Baskı, 2005.

TURAN, Metin, Geleneksel ve Elektronik Eser Sahiplerinin Telif Hakları, Dijital Haklar Yönetimi: Uluslararası Düzenlemeler ve Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Çerçevesinde Bir Değerlendirme, Bilgi Dünyası, Y. 2016, S. 17 (1), 57-86.

TRUMPKE, Felix, Effects and Potential of Extended Collective License Systems, Remuneration of Copyright Owners, Regulatory Chal-lenges of New Business Models, Liu, Kung-Chung, Hilty, Reto M, Springer, 2017, 85-100.

TRYGGVADOTTIR, Ran, Facilitating Transactions and Lawful Availability of Works of Authorship: Online Access to the Cultural He-ritage and Extended Collective Licenses, Colum. J.L. & Arts, S. 41, 2018, 515-531.

ZIMMERMAN L., Diane, Can Our Culture be Saved? The Future of Digital Archiving, Minnesota Law Review, C. 91, S. 4, 889-1046.

Kaynak Göster