AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NİN YETKİ SAPTIRMASI YASAĞI (MD. 18) BAĞLAMINDA İSPAT YÜKÜ VE İSPAT STANDARDI MESELESİ

AİHS’in yetki saptırması yasağını düzenleyen 18. maddesi, Sözleşme sisteminde uzunca bir süre atıl kaldıktan sonra AİHM, ilk defa 2004 yılında bu maddeden bir ihlal tespit etmiştir. 2004 yılından 2017 yılına kadar AİHM, her ne kadar süreç içinde biraz hafifletse de, yetki saptırması yasağı özelinde “çok sıkı bir ispat standardı” uygulamıştır. AİHM, başvurucunun iddia ettiği gizli amacı, yadsınamaz ve doğrudan delil ile ispatlamasını aramıştır. Yetki saptırması iddiasının doğası gereği doğrudan delil ile ispatı neredeyse imkânsızdır. Nitekim AİHM çok az davada doğrudan delile dayanarak md. 18’in ihlal edildiğine karar vere bilmiştir. AİHM’in, Sözleşme’deki diğer hak ve özgürlüklerin ihlali iddialarının ispatı için “makul şüphenin ötesinde” standardını uygularken md. 18 bakımından son derece ağır özel bir ispat standardı uygulaması ve doğrudan delil araması AİHM’in kimi yargıçları tarafından eleştirilmiştir. AİHM’in tutarsız md 18 içtihadını yeknesak hale getirmesinde ve özel ispat standardını terkederek makul şüphenin ötesinde standardını benimsemesinde, AİHM yargıçlarının md. 18 kararlarına yazdıkları ay rık görüşlerin büyük etkisi olmuştur. Bu çalışmada md. 18’in ispat ve delil kurallarının gelişimi, Merabishvili v. Gürcistan kararı öncesi ve sonrası olmak üzere iki dönemde incelenmiştir. En yeni kararlar da analiz edilerek Merabishvili v. Gürcistan kararı ile getirilen yeni ispat kural larının geleceği öngörülmeye çalışılmıştır.

QUESTIONS OF THE BURDEN OF PROOF AND THE STANDARD OF PROOF IN THE CONTEXT OF THE PROHIBITION OF THE MISUSE OF POWER (ARTICLE 18)UNDER THE EUROPEAN CONVENTION ON HUMAN RIGHTS

Article 18 ECHR, which regulates the prohibition of misuse of power, after being inactive for a long time in the Convention system, the ECHR found a violation of this article for the first time in 2004. From 2004 to 2017, the ECtHR applied a "very strict standard of proof" with regard to the prohibition of misuse of power, albeit slightly alleviated in the process. The ECtHR sought for the applicant to prove his alleged ulterior purpose by undeniable and direct evidence. Due to the nature of the allegation of misuse of power, it is almost impossible to prove it by direct evidence. Indeed, the ECtHR was in very few cases able to decide that Article 18 had been violated based on direct evidence. While applying the "beyond reasonable doubt" standard to prove the allegations of violations of the rights and freedoms in the Convention, the ECtHR has been criticized by some of the judges of the EctHR that it applies an extremely heavy standard of proof in terms of Article 18 and requires direct evidence. The dissenting opinions written by the judges of the ECtHR to the Article 18 judgments had a great effect on the ECtHR’s making the inconsistent Article 18 case-law uniform and abandoning the special proof standard and adopting the beyond reasonable doubt standard. In this Article, the development of the proof and evidence rules of Article 18 has been examined in two periods, before and after the decision of Merabishvili v. Georgia. By analyzing the recent judgments, it was tried to predict the future of the new proof rules introduced by the judgment of Merabishvili v. Georgia.

Kaynakça

Boyar O, “Hakkın ve Yetkinin Kötüye Kullanılması Yasağı” in Sibel İnceoğlu (Ed.) İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi ve Anayasa, İstanbul: Avrupa Konseyi Yay., 2013, s.

Çalı B, “Merabishvili v. Georgia: Has the Mountain Given Birth to a Mouse?”, VerfBlog, 2017/12/03, https://verfassungsblog.de/ mera-bishvili-v-georgia-has-the-mountain-given-birth-to-a-mouse/, DOI: 10.17176/20171204-095317.

Çalı B, “History as an Afterthought: The (Re)discovery of Article 18 in the case law of the European Court of Human Rights”, The European Court of Human Rights: Current Challenges in Historical and Comparative Perspective, (eds.: Helmut Philipp Aust – Esra Demir Gürsel), Edward Elgar, 2020, Elektronik kopya https://ssrn.com/ abstract=3677678.

Doğan İ, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hukuku, Astana Yayınları, 2019.

Duymaz E, “Avrupa İnsan Hakları Hukukunda Hukukun Üstünlüğü İlkesi”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C: XV, S. 2, 2018, s. 354-396.

Duymaz E, “Hak ve Özgürlüklerin Kısıtlanmasında Yetkinin Kötüye Kullanılması ve Yetki Saptırması”, Avrupa İnsan Hakları Sistemi ve Türkiye Seçilmiş Haklar Bakımından Bir Değerlendirme, (Ed. Itır Aladağ Görentaş), Nobel Bilimsel Eserler, Ekim 2020, s.7-49.

Ugur E, “Burden and Standard of Proof in Proceedings Under the European Convention”, European Law Review 2001, 26 Supp (Human Rights Survey 2001), s. 68-85.

Erdal U ve Bakırcı H, Avrupa İnsan Hakları Sözlşmesi’nin 3. Maddesi-Uygulama El Kitabı, OMCT El Kitapları Dizisi Cilt: 1, Kasım 2006.

Guide on Article 18 of the European Convention on Human Rights, Updated on 31 August 2020, Council of Europe, www.echr.coe.int.

Harris D, O’Boyle M, Bates E, ve Buckley C, Law of the European Convention on Human Rights, fourth edition, Oxford University Press, 2018.

Helfer L R, “Populism and International Human Rights Law Institutions A Survival Guide” Human Rights in a Time of Populism: Challenges and Responses, (Ed. Gerald L. Neuman), Cambridge University Press 2020, s. 218-249.

Heri C, “Loyalty, Subsidiarity, and Article 18 ECHR: How the ECtHR Deals with Mala Fide Limitations of Rights”, European Convention on Human Rights Law Review 1 (2020), s. 25-61.

İnceoğlu S, Adil Yargılanma Hakkı, Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi-4 2. Baskı, Avrupa Konseyi, Şubat 2019.

Karan U, İfade Özgürlüğü, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi-2, Avrupa Konseyi, Nisan 2018.

Keller H ve Heri C, “Selective Criminal Proceedings and Article 18 ECHR The European Court of Human Rights Untapped Potential to Protect Democracy”, Human Rights Law Journal, Vol. 36, No. 1-6, s. 1-10.

Köksal D, “İfade Özgürlüğüne Müdahalenin Amaç Dışı Kullanılması Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 18. Madde Uygulaması”, İfade Özgürlüğü Üzerine Makaleler Uluslararası Kapanış Sempozyumu’na Katkı Kitabı, Avrupa Konseyi, Mart 2017, s. 281-300.

McBride J, The Case Law of the European Court of Human Rightson Evidentiary Standards in Criminal Proceedings, Council of Europe, https://rm.coe.int/council-of-europe-georgia-european-court-of-human-rights-case-study-ev/16807823c3.

Molu B, Siyasi Amaçlı Tutuklama Yasağı Çerçevesinde İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin 18. Maddesinin Kapsamı, Uygulanması ve 18. Madde İhlali Kararlarının Sonuçları, Onikilevha, Ekim 2019.

Sajó A, “Abuse of Fundemental Right or The Difficulties of Purposiveness”, Abuse: The Dark Side of Fundamental Rights, András Sajó (Ed.), Netherlands, Eleven International Publishing, 2006, s. 29-98.

Satzger H, Zimmermann F ve Eibach M, “Does Art. 18 ECHR grant protection against politically motivated criminal proceedings?- Rethinking the interpretation of Art. 18 ECHR against the background of new jurisprudence of the European Court of Human Rights”, EuCLR (2014/2), s. 91-113.

Satzger H, Zimmermann F ve Eibach M, “Does Art. 18 ECHR grant protection against politically motivated criminal proceedings? (Part 2)-Prerequisites, questions of evidence and scope of application”, EuCLR (2014/3), s. 248-264.

Şirin T, “Politik Amaçlı Tutuklama Yasağı: İHAS md. 18 ve Anayasa Şikayeti”, Güncel Hukuk Dergisi, Nisan 2016, s. 52-54.

Şirin T, Özgürlük ve Güvenlik Hakkı, Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi-1, Avrupa Konseyi, 2018.

Şirin T, “İnsan Hakları Mahkemesinin Selahattin Demirtaş Kararı Hakkında Notlar”, https://www.tolgasirin.com/post/demirtas

Tan F, “The Dawn of Article 18 ECHR: A Safeguard Against European Rule of Law Backsliding?”, Goettingen Journal of International Law 9 (2018) 1, Special Ed. Holterhus, s. 109-141.

Thienel T, “The Burden and Standard of Proof in the European Court of Human Rights”, 50 German Y.B. Int’l L. (2007), s. 543-588.

Tsampi A, The new doctrine on misuse of power under Article 18 ECHR: Is it about the system of contre-pouvoirs within the State after all?”, Netherlands Quarterly of Human Rights 2020, Vol. 38(2), s. 134-155.

Uygun O, Devlet Teorisi, XII Levha, Kasım 2015.

Villiger ME, “AİHM uygulamasında AİHS 17. madde ve ifade özgürlüğü”, İfade Özgürlüğü Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Başkanı Nicolas Bratza’ya İthafen Kaleme Alınmış Makaleler, Avrupa Konseyi/Wolf Legal Publishers, Eylül 2012, s. 297-304.

AİHM KARARLARI LİSTESİ

Aliyev v. Azerbaijan, Appl. No: 68762/14, 71200/14, 20/09/2018.

Atilla Taş v. Turkey, (Decision), Appl. No: 72/17, 19/01/2021.

Cebotari v. Moldova, Appl. No. 35615/06, 13/11/2007.

Cordova v. Italy (No. 1), Appl. No: 40877/98, 30/01/2003.

Çakıcı v. Turkey, Appl. No: 23657/94, 08/07/1999.

Golder v. the United Kingdom, Appl. No: 4451/70, 21/02/1975.

Gusinskiy v. Russia, Appl. No. 70276/01, 10/11/2004.

Hasan İlhan v. Turkey, Appl. No: 22494/93, 09/11/2004.

Ilgar Mammadov v. Azerbaijan, Appl. No. 15172/13, 22/05/2014.

Ireland v. the United Kingdom, Appl. No: 5310/71, 18/01/1978

İpek v. Turkey, Appl. No: 25760/94, 17/05/2004.

Kavala v. Turkey, Appl. No. 28749/18, 10/12/2019.

Khadija Ismayilova v. Azerbaijan (No.2), Appl. No: 30778/15, 27/02/2020.

Khodorovskiy v. Russia, Appl. No:5829/04, 28/11/2011.

Khodorkovskiy and Lebedev v. Russia (No. 2), Appl. No: 51111/07, 42757/07, 14/05/2020.

Korban v. Ukraine, Appl. No: 26744/16, 2019.

Lebedev v. Russia (No. 2) (dec.), Appl. No: 13772/2005, 27/05/2010.

Lutsenko v. Ukraine, Appl. No. 6492/11, 19/11/2012.

Mammadli v. Azerbaijan, Appl. No. 47145/14, 19/04/2018.

Mawajedi Shikpokht and Makhamat Shole v. the Netherlands (dec.), Appl. No. 39349/03, 27/01/2005.

Merabishvili v. Georgia, [GC], Appl. No: 72508/13, 28/11/2017.

Nachova v. Bulgaria, [GC], Appl. No: 43577/98, 43579/98, 06/07/2005.

Nastase v. Romania, Appl. No: 80563/12, 18/11/2014.

Navalnyy and Yashin v. Russia, Appl. No: 76204/11, 04/12/2014.

Navalnyy and Ofitserov v. Russia, Appl.Nos. 46632/13, 28671/14, 23/02/2016.

Navalnyy v. Russia, [GC], Appl. No: 29580/12, 36847/12, 11252/13, 15/11/2018.

Navalnyy v. Russia (No. 2), Appl. No: 43734/14, 09/04/2019.

Norwood v. the United Kingdom (dec.), Appl. No. 23131/03, 2004.

OAO Neftyanaya Kompaniya Yukos v. Russia, Appl.No. 14902/04, 20/09/2011.

Orhan v. Turkey, Appl. No: 25656/94, 18/06/2002.

Pavel Ivanov v. Russia (dec.), Appl. No. 35222/04, 20/02/2007.

Rashad Hasanov and Others v. Azerbaijan, Appl. No. 48653/13, 07/06/2018.

Rasul Jafarov v. Azerbaijan, App. No. 69981/14, 04/07/2016.

Refah Partisi and the Others v. Turkey, [GC], Appl. No: 41340/98 (…), 13/02/2003.

Sabuncu ve Diğerleri v. Turkey, Appl. No: 23199/17, 10/11/2020.

Selahattin Demirtaş v. Turkey (No.2), Appl. No: 14305/17, 20/11/2018.

Selahattin Demirtaş v. Turkey (No.2), [GC], Appl. No: 14305/17, 22/12/2020.

Şık v. Turkey (No.2), Appl. No: 36493/17, 24/11/2020.

Tanlı v. Turkey, Appl. No: 26129/95, 10/04/2001.

Tchankotadze v. Georgia, Appl. No. 15256/05, 12/09/2016.

Tepe v. Turkey, Appl. No: 27244/95, 09/08/2003.

Timurtaş v. Turkey, Appl. No: 23531/94, 13/06/2000.

Tymoshenko v. Ukraine, Appl. No. 49872/11, 30/07/2013.

Udaltsov v. Russia, Appl. No. 2695/15, 2019.

Yunusova and Yunusov v. Azerbaijan (No.2), Appl. No: 68817/14, 16/07/2020.

Kaynak Göster