Harranlı SâbiîEdiplerden Ebû İshâk es-Sâbiî’nin “Küllü’l-Verâ” Adlı Şiirinin Tahlili

Makalemizde Harran’da yaşamış Sâbiîler’den Ebû İshâk esSâbiî’in “Küllü’l-Verâ” adlı gazelini ele aldık. Gazeli incelemeden önce Sâbiîler hakkında özet bir bilgi verdik. Ardından gazelin sahibi Ebû İshâk’ın yaşamı, yetiştiği ortam ve şiirini besleyen kaynaklar hakkında bilgi verdik ki okuyucu şiir tahlilini daha iyi değerlendirebilsin. Ebû İshâk’ın “Küllü’l-Verâ” adlı gazelini şairin inanç esaslarını da dikkate alıp, Arap Dili açısından özelliklerini inceledik. Şiirin Arap Edebîyatı açısından, edebî sanatlarını detaylı bir şekilde ele aldık. Bu değerlendirmenin okuyucuya yol göstermesini, Sâbiîler ve Ebû İshâk’ın şiirleri hakkında bilgi vermesini hedefledik

In our paper, we deal with a lyric, “Küllü’l-Verâ”, of Abu Ishak who lived among the Sâbiî in Harran. Before investigating the lyric, we give a short information on the Sâbiî community. We give restricted information on them because it is not the aim of this study to investigate them. Thus we give a summary on them. After that we give some information on the life of the poet of the lyric – Abu Ishak-, his ambiance and the sources of his work, so that reader will be able to understand the lyric better. We investigate Abu Ishak’s lyric, Küllül Verâ, on ‘interfaith dialogue’, in terms of his faith for its value of Arabian language. We deal with literary arts and features of the lyric by means of Arabian literature. We aim at leading reader and giving information on the Sâbiî people and Abu Ishak’s poems

Kaynakça

Arthur Heffery, The Foreign Vocabulary of the Qur’an, Kahire, 1987.

Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü’l-Arifin Esmâü’l-Müellifin ve Asârü’l- Müsannfin, (İbnü’l Emin Mahmut Kemal– Avni Aktuç) İstanbul, 195.

el-Beyrunî, Ebû’r-Rayhân Muhammed b. Ahmed el-Harezmî, el- Asârü’l-Bakiye mine’l-Kurûni’l-Hâliye, Süleymaniye (Ayasoyfa) nr. 2947, vr. 206.

el-Buhari, Ebû Abdullah Muhammed b.İsmail, Sahihu’l-Buhari, (Çağrı yayınları) İstanbul, 1982.

Dâiretü’l-Ma’arifi’l-İslamiyye, Kahire, 1933.

Dibâci, Muhammed, ed-ـDebâu’s-Sâbie fi’l-’Asri’l-’Abbâsî, Dâru’l- Beyzâ, 1989.

Ebû Zeki, Tevfik Sultân, Târihu Ehli’z-Zimme fi’l-Irak, Dâru’l-Ulûm, Bağdat, 1983.

el-Gazzavi, Abdurrahman, Ebû İshâk İbrâhim b. Hilâl es-Sâbiî Müerrihen, BÜ. Eğ. Fak. Dergisi, sy. XXIV.

el-İsbhanî, el-Hasab b. Muhammed, er-Rağib, el-Müfredat fi Garîbi’l-Kur’ân, Kahraman Yayınları, İstanbul, 1986.

el-Kazvînî, Zekeriya, b. Muhammed b. Mahmud, Acâibu’l- Mahlukât vel-Hayvanât ve Garaibü’l-Mevcûdât, (Daru İhyai’t-Turasi’l- arabi) Beyrut, 1985.

el-Hâmevi, Yâkût b. Abdullah, Mu’cemü’l-Büldân, Dâr Sâd r, Beyrut, 1957.

Hasenî, es-Seyyid Abdurrezzâk, es-Sâbietu Kadîmen ve Hadîsen, (Mektebetü’l-Hânci) Mısır, 1931.

Hilâl b. el-Muhassin ,Gurarü’l-Belağa, (thk, Muhammed ed-Dibaci), II.Hـ.y. Dâru’l-Beyza, 1988.

Hilâl b. el-Muhassin, Rusûmü Dâri’l-Hilâfe, (thk. Mihâil ’Avvâd Matba’atü’l-’Ânî) Bağdat, 1983.

Hilâl b. el-Muhassin, Tuhfetü’l-Ümerâ fi Târihi’l-Vuzerâ, (thk. Abdusstar Ahmet Faraç), Daru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, M ısır, 1958.

Hitti, Fhilip K., Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi, (çev. Salih Tuğ), İstanbul, 1987.

İbn Hallikân, Ebû’l-Abbas Şemseddin Ahmed b. Ebî Bekir Vefeyatü’l-A´yân ve Enbâ-i Ebnâi’z-Zamân, (thk. İhsan Abbas), Dâru Sadr, Beyrut 1997. ,

İbn Manzûr, Ebû’l-Fazl Cemaluddin Muhammed el-İfriki, Lisanu’l-Arab, Daru’l-Fikr, Beyrut, 1994.

İbnu’n-Nedîm, Muhammed b. İshâk,

el-Fihrist fi Ahbâri’l-Ulema’il

Musannefîn mine’l-Kudemâi ve’l-Muhdesin ve Esmâ’i-Kütübihim, Beyrut, 1978.

İbnü’l-Kıfti Ali b. Yusuf, Kitabu İhbâri’l-Ülemâ bi Ahbari’l-Hükemâ, Matbaatü’s-Sa’âde, Kahire, 1908.

Kalkaşendî, Ebû’l-’Abbas Ahmed b. Ali, Subhü’l-A’şâ fi Sinâ’til-İnşâ (thk. Muhammed Hüseyin Şemseddin), Dârü’l-Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 1987.

Kâtib Çelebi, Mustafa Abdullah er-Rûmî, Keşfü’z-Zunûn an Esmai’l- Kütübi vel-Funûn, Darü’l-Fikr, Beyrut, 1990.

Kehhale Ömer Riza, Mu’cemü’l-Müellifin ve Teracimi Musannıfi’l- Kütübi’l-Arabiyye, Daru İhayâi’t-Türasi’l-Arabi, Beyrut, 1988.

Korkis Avvâd, Akdemü’l-Mahtutâti’l-Arabiyyeti fi Mektebâti’l-Âlemî, Dâru’l-Huriyyeti li’t-Tibâa, Bağdat, 1983.

Makdisî, Ebû Nasr el-Mutahhir b. Tâhir, Kitâbü’l-Bed’i ve’t-Tarih (thk, C.L. Huwart), Paris, 1919.

Mes’udî, Ali b. el-Hüseyin, Mürûcü’z-Zeheb ve Ma’adinü’l-Cevher (thk, Mustafa Muhammed es-Sa’ade), Mektebetü’t-Ticariyyeti’l-Kübrâ, Mısır, 1964.

en-Nüveyri, Şihabettin Ahmed b. Abdulvahhap, Nihayetü’l-Ereb fi Fününi’l-Edeb, Vezaretü’s-Sakkafa, Kahire, 1923.

Sa’âlibî, Ebû Mansûr Abdülmelik b. Muhammed, Yetimmetü’d- Dehr fi Mahâsini Ehli’l-Asr (thk, Müfîd Muhammed Kumeyhâ), Dâru’l- Kutubi’l-İlmiyye, Beyrut, 1983.

Safedî, Salâhuddin Halil b. Aybek, el-Vâfî bi’l-Vefeyât (thk, İhsan AbbasŞükri Faysal), Weisbaden, 1974.

Salihiyye, Muhammed İsa, Mü’cemü’ş-Şâmil Li’t-Turâsi’l-Arabiyyi’l- Matbû (el-Münazzamatü’l- Arabiyye et-Terbeviyye), Kahire, 1993.

eş-Şehristânî, Ebû’l-Feth Muhammed b. Abdulkerim b. Ahmed, el- Milel ve’n-Nihal (thk. Muhammed Seyyid Keylânî), Dâru’l-Ma’rife, Beyrut, 1986.

Vecdî, Muhammed Ferid, Dâiretü’l-Ma’ârifi’l-Karni’l-Râbî Aşer, Dârü’l- Ma’ârif, Beyrut, 1971.