Yıl 2014, Cilt: 1 Sayı : 3 Sayfalar 240 - 252 2014-09-01
A study on social responsibility projects by top 500 manufacturer companies in Turkey
Neylan KAYA,Ayse Anafarta KURUUZUM
29 261

Öz entrToday  ,  with  the  increase  of  consumer  consciousness  features  of  products  and  the  services   they   sought   have   considerably   changed.   The   purchase   preferences   of  customers,  which  they  have  never  thought  of  previously,  have  gained  significance  about   how   much   companies   have   been   aware   of   their   social   responsibilities   and  what  they  have  concerning  their  responsibilities.  In  this  period,  when  competition  has   increased   considerably,   it   is   clear   that   acting   for   the   benefit   of   a   society   to  create   distinctiveness   through   corporate   social   responsibility   consciousness,   shall  obviously  provide  companies  with  the  opportunity  for  advantageous  competition.  In   this   study,   which   aims   to   make   the   evaluation   of   the   corporate   social  responsibility  projects,  which  are  carried  out  within  the  scope  of  sustainability  and  transparency,   of   “The   Largest   500   companies   of   2011   in   Turkey”,   published   by  İstanbul  Chamber  of  Industry,  it  is  determined  that  while  the  first  500  companies,  which  are  active  in  the  field  of  training  have  the  most  corporate  social  responsibility  projects,   but   the   energy   sector   has   the   fewest,   while   some   of   these   companies  carry   out   their   corporate   social   responsibility   operations   through   foundations,  majority   of   them   carry   out   their   activities   without   the   need   for   foundations,  majority  of  these  companies  have  not  signed  the  United  Nations  Global  Compact  Agreement,  and  it  is  hard  to  access  to  their  activity  reports  in  their  web-­‐site,  only  a  few    stated  that  they  compliance  with  the  Corporate  Governance  Principles.  In  spite  of   the   fact   that   the   number   of   establishments   operating   in   the   computer   and  electronic   sectors   is   small   but   they   are   rather   sensitive   in   corporate   social  responsibility.   Another   find   of   this   study   is   that   none   of   the   coke   and   refined  petroleum   product   producers   is   sensitive   to   corporate   social   responsibility  operations.     TÜRKİYE’DEKİ  İLK  500  İMALAT  FİRMASININ  YÜRÜTTÜĞÜ  SOSYAL  SORUMLULUK  PROJELERİ  KONUSUNDA  BİR  ARAŞTIRMAGünümüzde   tüketicilerin   bilinçlenmesiyle   ürün   ya   da   hizmette   aradıkları   özellikler  de  değişmiştir.  Tüketicilerin  önceden  aklının  ucundan  geçmeyen,  işletmelerin  sosyal  sorumluluklarının  ne  kadar  farkında  oldukları  ve  bu  sorumluluklarından  dolayı  neler  yaptıkları  satın  alma  tercihlerinde  önem  kazanmıştır.  Rekabetin  arttığı  bu  dönemde  farkındalık   yaratmak   amacıyla   kurumsal   sosyal   sorumluluk   bilinciyle   toplum  yararına  hareket  etmenin  işletmelere  rekabet  avantajı  sağlayacağı  açıktır.   İstanbul  Sanayi  Odası  tarafından  yayınlanan  “2011  Türkiye’nin  En  Büyük  500  İmalat  Şirketi’’   nin   sürdürülebilirlik   ve   şeffaflık   kapsamında   yürüttüğü   kurumsal   sosyal  sorumluluk  projelerini  değerlendirmeyi  amaçlayan  bu  çalışmada;  Türkiye’nin  ilk  500  şirketinin   en   çok   eğitim   alanında   en   az   ise   enerji   alanında   kurumsal   sosyal  sorumluluk   projesinin   olduğu,   şirketlerin   bir   kısmının   kurumsal   sosyal   sorumluluk  çalışmalarını   vakıflar   aracılığıyla   yürütürken   çoğunun   vakıflara   ihtiyaç   duymaksızın  Year: 2014 Volume: 1 Issue: 3 yürüttüğü,   şirketlerin   büyük   çoğunluğunun   Küresel   İlkeler   Sözleşmesi’ni  imzalamadığı  ve  web  sitelerinde  faaliyet  raporlarının  kolay  ulaşılabilir  olmadığı,  çok  az   firmanın   Kurumsal   Yönetim   İlkelerine   uyumlarını   beyan   ettikleri   sonucuna  ulaşılmıştır.   Bilgisayar   ve   elektronik   sektöründe   faaliyette   bulunan   şirketlerin   az  sayıda   olmasına   rağmen   kurumsal   sosyal   sorumluluk   konusunda   oldukça   duyarlı  oldukları,  kok  kömürü  ve  rafine  edilmiş  petrol  ürünleri  imalatı  ile  uğraşan  firmaların  hiçbir   kurumsal   sosyal   sorumluluk   faaliyetine   duyarlı   olmadıkları   çalışmanın   diğer  bir  bulgusudur.         1.  GİRİŞ  Bugün   iyi   bir   kurum   olabilmek   sosyal   sorumluluk   bilincinde   olmaya   bağlıdır.   Şirketler  çevrelerini  nasıl  etkilediklerini  saptamalı  ve  ülkenin  hem  sosyal  hem  ekonomik  gelişimine  katkıda   bulunacak   projeler   geliştirmeli   ve   sosyal   sorumluluğa   önem   vermelidir.   Şirketler  yapacakları   sosyal   sorumluluk   projeleriyle   aynı   zamanda   paydaşlarıyla   da   bağlarını  güçlendirecektir.   Toplumsal   gelişme   ve   değişmelerle   sosyal   sorumluluk   bilinci   bugün  giderek  artmaktadır  ve  önemi  daha  iyi  anlaşılmaya  başlamıştır.     Sosyal   sorumluluk,   bir   işletmenin   kaynaklarını   toplum   yararına   kullanmasıdır   (Stahl   ve  Grigsby,1997).   Davis   ve   Blomstrom   (1971)’a   göre,   sosyal   sorumluluk;   karar   verme  sürecinde   kişisel-­‐kurumsal   karar   ve   faaliyetlerin   tüm   sosyal   sistem   üzerinde   yaratacağı  etkileri   değerlendirme   zorunluluğudur.   Kurumsal   Sosyal   Sorumluluk   (KSS),   işletmelerin  toplumun   değer   yargılarına   ve   normlarına   uygun   bir   şekilde   hareket   ederek,   her   şeyden  önce  karşılığında  doğrudan  bir  fayda  beklemeksizin  gönüllü  olarak  faaliyette  bulunmasıdır  (Özüpek,   2004).   KSS,   işletmelerin   davranışlarını   topluma   zararlı   faaliyetler   açısından  sınırlayan  ve  insan  yaşamının  iyileştirilmesi  için  katkıda  bulunmaya  zorlayan,  toplum  yararı  için   tarafsız   bir   sorumluluk   hissidir   (Thomas,   1967).   KSS,   işletmeyi   etkileyen   yasal,  teknolojik   ve   ekonomik   güçlerin   yanında   sosyal   sistem   faktörlerinin   de   önceden   tahmin  edilmesi  ve  uyum  sağlanması  sürecidir  (Stark,1993).  Sosyal  sorumluluk  uygulamaları  refah  ve  sağlığın  yanı  sıra  psikolojik  ve  duygusal  ihtiyaçlarla  da  ilgilenir  (Kotler  ve  Lee,  2006).  Genel   kabul   görmüş   üç   adet   KSS   kavramından   bahsedilmektedir.   İlki,   “oyunun   kuralları  içinde,  açık  ve  özgür  bir  rekabet  ortamında  karı  arttırmaya  yönelik  faaliyetleri  sürdürmek”.  İkincisi,  “yöneticilerin  işletme  iç  ve  dış  müşterilerine  karşı  sorumlulukları’’,  son  olarak  da  ‘’yöneticinin,   çevrede   olup   biten   değişiklikleri   tahmin   ederek,   problemlerden   kaçınma,  örgütsel   amaçları   toplumun   amaçları   ile   birleştirme,   işletmenin   ve   toplumun   karşılıklı  menfaatlerini  koruma  ve  geliştirme  sorumluluğudur’’.  Ayrıca  istekli  olarak  gerçekleştirilen  okul,   yurt,   kütüphane   açma   gibi   faaliyetler   de   işletmelerin   sosyal   sorumluluklarındandır  (Arıkan,  1995).            Kurumsal   sosyal   sorumluluğun   kapsamı   hakkında   net   bir   şey   söylenememektedir.   Çünkü  KSS’nin   kapsamı;   sosyal,ekonomik,politik   gibi   birçok   faktörden   etkilenerek   değişmiştir.  Geçmişten   bugüne   incelendiğinde   önceden   tek   amaçları   karlarını   maksimize   etmek   olan  şirketlerin,  bugün  ise  sadece  amaçları  kar  olan  kuruluşlar  olmaktan  öte  birer  sosyal  varlık  gibi   davranıp   ekonomik   sorumluluklarının   yanında   sosyal   sorumluluklarının   da   olması  kaçınılmazdır.   Bu   araştırmanın   amacı,   Türkiye’nin   ilk   500   büyük   imalat   firmasının  yürüttüğü  KSS  projelerini  araştırmak,  yapılan  projeler  hakkında  bütünsel  bir  değerlendirme  yapmak  ve  Türkiye’de  konu  ile  ilgili  farkındalığın  artmasına  yardımcı  olmaktır.       2.  LİTERATÜR  ARAŞTIRMASI   2.1.  Sosyal  Sorumluluk  Alanındaki  Uluslararası  Standartlar  Sosyal   sorumlulukla   ilgili   birçok   ülkede   uluslararası   düzenlemeler   yapılmıştır.   Bu  prensipler,   düzenleme   ve   standartlardan   bazıları   Caux   Prensipleri,   SA   8000,   Birleşmiş  Milletler  Küresel  Sözleşmesi,  FTSE4GOOD  Endeksi,  Küresel  Kurumsal  Vatandaşlık  Bildirgesi,  AA1000   Standardı,   Küresel   Raporlama   Girişimidir.   Bu   bölümde   söz   konusu   standartlar  kısaca  gözden  geçirilecektir.     Caux   İlkeleri,   Caux   Yuvarlak   Masa   (Caux   Round   Table)   adı   verilen   bir   girişim   tarafından  geliştirilmiştir  ve  tüm  paydaşların  toplumsal  sorumluluğa  katkıda  bulunmasını  öneren  bir  genel  kurumsal  sosyal  sorumluluk  girişimidir.       SA   8000   Standardı   1997   yılında   Ekonomik   Öncelikler   Konseyi’nin   bir   alt   kuruluşu   olan  Ekonomik  Öncelikler  Konseyi  Akreditasyon  Makamı’nın  himayesinde,  işçi  sendikaları,  insan  hakları   ve   çocuk   hakları   örgütleri,   akademisyenler   ve   işverenlerin   bulunduğu   bir   grup  organizasyon  tarafından,    temel  haklarının  garanti  altına  alınması  amacıyla  işletmeler  için  geliştirilmiştir.      Birleşmiş   Milletler   Küresel   İlkeler   Sözleşmesi   (Global   Compact),   Birleşmiş   Milletler   Genel  Sekreteri   Kofi   Annan   tarafından   ilk   olarak   31   Ocak   1999   tarihinde   Dünya   Ekonomik  Forumu’nda  yaptığı  konuşma  sırasında  önerilmiş  ve  26  Temmuz  2000  tarihinde  Birleşmiş  Milletler  merkezinde  başlatılmıştır  (Argüden,  2012).  Küresel  İlkeler  Sözleşmesi’nin  10  ilkesi  insan   hakları,   işçi   hakları,   çevre   ve   yolsuzlukla   mücadele   alanında   evrensel   olarak   kabul  görmüş  beyannamelerden  alınmış  olup,  küresel  ilkeler  sözleşmesi  şirketlerden  bu  ilkeleri  kavramalarını,  desteklemelerini  ve  uygulamalarını  beklemektedir  ( http://www.mtso.org.tr/jtr/index.php?option=com_content&view=article&id=1350:bm-­‐kueresel-­‐lkeler-­‐soezlemesi&catid=53:haberler&Itemid=50).     Küresel   İlkeler   Sözleşmesi’   ni   imzalamanın   tek   zorunluluğu   her   sene   kurumun   bu   ilkeler  çerçevesinde  yaptıklarını  kamuoyuna  açık  bir  rapor  ile  duyurmasıdır.  Bu  gerekliliği  yerine  getirmeyenler  için  ise  tek  bir  yaptırım  vardır,  o  da  listeden  çıkarılmaktır.  Çok  basit  gözüken  ve  etkinliği  düşük  gözüken  bir  yaklaşım  olmasına  rağmen,  imzalayan  şirketlerin  bu  ilkeler  çerçevesindeki   faaliyetlerini   disiplin   altına   almalarına,   ölçmelerine,   her   sene   kendilerini  geliştirecek   yeni   hedefler   belirlemelerine   ve   kamuoyunun   önüne   sunmaları   nedeniyle  aykırı  olabilecek  davranışlardan  daha  büyük  bir  dikkatle  kaçınmalarına  neden  olmaktadır.  Bu   nedenle   Küresel   İlkeler   Sözleşmesi   dünyadaki   en   yaygın   gönüllü   sorumluluk   projesi  haline  gelmektedir  (Argüden,  2012).         FTSE4GOOD   Endeks   FTSE,   Financial   Times   Gazetesi   ve   Londra   Borsası   işbirliği   ile   1995  yılında   kurulmuş   bir   organizasyondur   ve   sosyal   sorumluluk   sahibi   şirketlerde   yatırımları  kolaylaştıracak  birtakım  kıyaslamalar  ve  ticari  endeksler  içermektedir  (Korkmaz,  2009).

Anahtar Kelimeler

Birincil Dil
Konular
Yayımlanma Tarihi 1 Eylül 2014
Bölüm Articles
Yazarlar
Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 1 Eylül 2014


Makalenin Yazarları
Neylan KAYA
Ayse Anafarta KURUUZUM
253/5000Hizmetimizi sunmamıza ve geliştirmemize, içerik ve reklamları uyarlamamıza yardımcı olması için çerezleri kullanıyoruz. Devam ederek çerez kullanımını kabul etmiş olursunuz. Telif hakkı © 2020 Elsevier B.V. veya onun lisans verenleri veya katkıda bulunanları. ScienceDirect ®, Elsevier B.V.'nin tescilli ticari markasıdır.
253/5000Hizmetimizi sunmamıza ve geliştirmemize, içerik ve reklamları uyarlamamıza yardımcı olması için çerezleri kullanıyoruz. Devam
ederek çerez kullanımını kabul etmiş olursunuz. Telif hakkı © 2020 Elsevier B.V. veya onun lisans verenleri veya katkıda bulunanları.
ScienceDirect ®, Elsevier B.V.'nin tescilli ticari markasıdır.