ESKİŞEHİR’DE ISLÂH-I AHVÂL VE AHLAK KOMİSYONU KURMA ÇABASI VE SONUCU (1919)

MondrosMütarekesi’nden sonra başlayan işgaller çerçevesinde Anadolu’da demiryollarıhatlarının kavşak noktalarından biri olan Eskişehir de İtilaf Devletleritarafından kontrol altına alındı. Gerek uzun savaş yıllarının, gerekse yaşananişgalin bir sonucu olarak Eskişehir’de de diğer Anadolu şehirlerinde olduğugibi ciddi toplumsal sorunlar ortaya çıktı. Gayrimüslim ve Müslüman ahaliarasındaki soğukluk ve İslam ahalinin içine düştüğü manevi çöküntü sonucundayaşanan zührevi hastalıklar gibi problemler nedeniyle harekete geçen şehrinyönetici ve ileri gelenleri Islah-ı Ahvâl ve Ahlak Komisyonu’nu kurdular. Bukomisyonun kurulma gerekçesini içeren Esbâb-ı Mucibe Layihası ve komisyonun NizamnamesiDâhiliye Nezaretine sunuldu. Dâhiliye Nezareti, tayin ettiği mülkiye müfettişininyaptığı değerlendirme sonucunda komisyonun kurulmasını reddetti. Bu retkararına rağmen, hazırlanan nizamname ve konu ile ilgili yazışmalar mütarekedöneminde yaşanan toplumsal sorunların anlaşılması açısından oldukça önemlidir.  

IN ESKISEHIR IMPROVEMENT OF STATUS AND ETHICS COMISSION THE EFFORT OF INSTALLATION AND THE RESULT (1919)

Within the framework of the occupations that startedafter the Armistice of Mondros, Eskişehir, which is one of the junction pointsof the railway lines in Anatolia, was controlled by the Entente States. As aresult of both the long war years and the occupation, serious social problemsemerged in Eskişehir as in other Anatolian cities too. As the result ofcoldness between non-Muslim and Muslim people and the moral collapseexperienced by the Islamic population due to problems such as venerealdiseases, the rulers and dignitaries of the city has established the Improvementof Status and Ethics Commission. Memorandum of Statement of Reasonsincluding the reason for the establishment of this commission and theregulations of the commission were submitted to the Ministry of InternalAffairs. The Ministry of Internal Affairs refused the establishment of thecommission as the result of the assessment made by the Property Inspector thaythey appointed. In spite of this rejection decision, the prepared constitutionand correspondence related to the subject are very important in terms ofunderstanding the social problems experienced during the armistice period.

Kaynakça

BAKAR, Bülent, Esir Şehrin Misafirleri: Beyaz Ruslar, Tarihçi Kitabevi, İstanbul, 20152.

CRİSS, Bilge, İşgal Altında İstanbul, 1918-1923, İletişim Yayınları, İstanbul, 20076.

ENİS, Selahaddin, Zaniyeler, Orhaniye Matbaası, İstanbul, 1340.

SARIKOYUNCU, Ali, ÖNDER, Selahattin, ERŞAN, Mesut, Millî Mücadelede Eskişehir, Osman Gazi Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 2002.

TEMEL, Mehmet, İşgal Yıllarında İstanbul’un Sosyal Durumu, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 2008.

TURAN, Şerafettin, Türk Devrim Tarihi, 1. Kitap, İmparatorluğun Çöküşünden Ulusal Direnişe, 2. Baskı, Bilgi Yayınevi, İstanbul, 2004.

KOYLU, Zafer, “Eskişehir Mutasarrıfı Mustafa Hilmi Bey’in Öldürülmesi”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, S.46, (Güz 2010), ss.425-455.

ÖZER, İlbeyi, “Mütareke ve İşgal Yıllarında Osmanlı Devleti’nde Görülen Sosyal Çöküntü ve Toplumsal Yaşam”, Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi OTAM, XIV/14, 2003, ss. 247-271.

TOPRAK, Zafer, “Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Müstehcen Avam Edebiyatı”, Tarih ve Toplum, S. 38, (Şubat-1987), ss. 25-28.