Değerler ve Özerk İrade

Öz Bu çalışmanın amacı, Schwartz’ın değer yapısına bağlı kalarak belirlenen temel değerlerin özerkirade teorisinin içerdiği güdüleme nedenleri ile ilişkisini incelemek, temel psikolojik ihtiyaçlar,özerk irade (karar verme özerkliği, farkındalık) ile ilişkisini aramak ve hangi değer boyutlarınınmutlulukla ilişkili olduğunu görmektir. 1103 üniversite öğrencisinin katıldığı araştırmada değerölçeği (28 etik, 29 emik madde) özerk irade, temel psikolojik ihtiyaçlar, güdülenme nedenleri veöznel mutluluk ölçekleri kullanılmıştır. Değerlerin Schwartz değer yapısına uygunluğu proxscalile, güdülenme nedenlerine verilen cevaplar ki-kare ile incelenmiştir. Değer boyutları ile özerkirade, temel psikolojik ihtiyaçlar ve mutluluk arasındaki ilişkiler için regresyon analizikullanılmıştır. Proxscal analizi, değer yapısına genel olarak uygun bir sonuç vermekle berabersapmalar da göstermiştir ve en önemli sapma güvenlik değerinin yapının tam ortasında ayrı biralan oluşturmasıdır. Dolayısıyla güvenlik, 5.değer faktörü olarak analize girmiştir. Ayrıca, karşıtdeğerler arasında karşıtlık görülmemiştir. İç kaynaklı güdülenme nedeni en çok değişime açıklıkboyutunda olmuş ve bu değer mutlulukla da en yakın ilişkiyi kurmuştur. İlişkisellik ihtiyacı,karar verme özerkliğine katkıda bulunmamaktadır. Öte yandan değişime açıklık değerine enyüksek katkıyı karar verme özerkliği yapmaktadır. Farkındalık kendini-üstünleme dışındaki tümdeğerlerle ilişki kurmuştur. Değer yapısından olan sapmalarla ilgili bulgular ve özerk iradenindeğerlerle ilişkisi son bölümde tartışılmıştır.

Kaynakça

Abele, A.E., & Wojciszke, B. (2014). Communal, Agentic Content in Social Cognition: A DualPerspective Model. Advances in Experimental Social Psychology, 50, 195-255. Doi:10.1016/B978-0-12-800284-1.00004-7Arslan, R. (2016, 16 Ekim). Başka bir ülkede hayat kurmak: Neden gidiyorlar.https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-37654255Aval, S. (2006, 10 Haziran). AFP: Eğitimli gençler Türkiye’yi terk ediyor.https://www.bbc.com/turkce/haberler-turkiye-41331921Aydanoğlu, E. (2018, 12 Nisan). Ekonomik kriz alametleri.https://www.evrensel.net/yazı/81245Bacanlı, H., & Cihangir, Z. (2003). İhtiyaç Doyumu Ölçeği Uyarlama Çalışması. VII. UlusalPsikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi Bildiri Özetleri. Malatya, İnönü Üniversitesi.Ankara: Pegem A.Bakan, D. (1966). The Duality of Human Existance: Isolation and Communion in Western Man.Boston: Beacon Press.Bakırtaş, T., & Kandemir, O. (2010). Gelişmekte Olan Ülkeler ve Beyin Göçü: Türkiye Örneği.Kastamonu Eğitim Dergisi, 18(3), 961-974.Bilsky, W., Janik, M., & Schwartz, S.H. (2011). The Structural Organization of Human Values-Evidence From Three Rounds of the European Social Survey (ESS). Journal of Cross-Cultural Psychology, 42(5): 759–776.Brown, K.W., & Ryan, R.M. (2003). The Benefits of being Present: Mindfulness and its Role inPsychological Well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84(4), 822-848.Brown, K.W., Ryan, R.M., & Creswell, J.D. (2007). Mindfulness: Theoretical Foundations andEvidence for its Solutary Effects. Psychological Inquiry, 18(4), 211-237.Calp, Ş., & Bacanlı, H. (2016). Algılanan Akademik Yeterlik ve Özerklik Desteğinin ÖzerkAkademik Motivasyon ve Akademik Başarıyla İlişkisi. Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiEğitim Fakültesi Dergisi, 40, 300-317.Cengiz, B. (2014, 6 Kasım) Yargıya ne kadar güveniyoruz: Abdülhamit Gül’ün beyanı Bursa2014 https://www.dogrulukpayi.comChirkov, V., Kim, Y., Ryan, R.M., & Kaplan, U. (2003). Differentiating Autonomy fromIndividualism and Independence: Self-Determination Theory Perspective onInternalization of Cultural Orientations and Well-being. Journal of Personality and SocfialPsychology, 84(1), 97-110.Cieciuch, J., & Schwartz, S. H. (2012). The Number of Distinct Basic Values and Their StructureAssessed by PVQ-40. Journal of Personality Assessment, 94, 321-328.Cihangir-Çankaya, Z. (2009). Özerklik Desteği, Temel Psikolojik İhtiyaçlarin Doyumu ve Öznelİyi Olma: Öz-Belirleme Kuramı. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(31), 23-31.Coşkun, S., Özgenç, N., & Güneş, S. (2015). Sosyal Performansın Ölçümünde Yeni Yöntem:Sosyal Gelişme Endeksi ve Türkiye. Sosyal Çalışma Politikaları Dergisi, 15, 131-153.Deci, E.L. (1971). Effects of Externally Mediated Reward on Intrinsic Motivation. Journal ofPersonality and Social Psychology, 18, 105-115.Deci, E.L., Koestner, R., & Ryan, R.M. (1999) A Meta-analytic Review of ExperimentsExamining the Effects of Extrinsic Rewards on Intrinsic Motivation. PsychologicalBulletin, 125, 627-668.Deci, E.L., & Ryan, R.M. (1980). The Empirical Exploration of Intrinsic Motivational Process.L. Berkowitz (Ed.), Advances in Experimental Social Psychology In (p. 39-80). NewYork:Academic.Deci, E.L., & Ryan, R.M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-determination in HumanBehavior. NewYork: Plenum.Deci, E.L., & Ryan, R.M. (1987). The Support of Autonomy and the Control of Behavior.Journal of Personality and Social Psychology, 53, 1024-1037.Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1991). A Motivational Approach to the Self: Integration inPersonality. R.A. Dienstbier (Ed.). Perspectives on Motivation. Nebraska Symposium onMotivation In (p. 237-288), Lincoln: University of Nebraska Press.Deci, E.L., & Ryan, R.M. (2000). The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs andSelf-Determination of Behavior. Psychological Inquiry, 11(1), 227-268.Değirmencioğlu, S.M. (2008). Türkiyede Yüksek Öğretim Mezunları ve Eğitimde Fırsat Eşitliği.Toplum ve Demokrasi, 2(3), 47-66.Ersoy-Kart, M., & Güldü, Ö. (2008). Özerk Benlik Yönetimi Ölçeği: Uyarlama Çalışması.Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 41(2), 187-207.Gagne, M., & Deci, E.L. (2005). Self-determination Theory and Work Motivation. Journal ofOrganizational Behavior, 26, 331-362.Hodgins, H.S., & Knee, C.R. (2002). The Integrating Self and Conscious Experience. E.L. Deci& R.M. Ryan (Eds.), Handbook of Self-determination Research In (p. 87-100). Rochester:University of Rochester Press.Hogan, R. (1983). Socio-analytic Theory of Personality. M.M. Page (Ed.) Nebraska Syposium onMotivation: Personality-Current Theory and Research In (p. 55-89). Lincoln NE:University of Nebraska Press.Kağıtçıbaşı, Ç., & Ataca, B. (2005).Value of Children and Family Change: A Three DecadePortrait from Turkey. Applied Psychology: An International Review, 54(3), 317-337.Konrad Adenauer Foundation. (1999). Türk Gençliği: Suskun Kitle Büyüteç Altında. Istanbul:Mülkiyeliler Vakfı Sosyal Araştırmalar Merkezi.Kuşdil, M.E., & Kağıtçıbaşı, Ç. (2000). Türk Öğretmenlerin Değer Yönelimleri ve SchwartzDeğer Kuramı. Türk Psikoloji Dergisi, 15(45), 59-76.Lyubomirsky, S., & Lepper, H.S. (1999). A Measure of Subjective Happiness: PreliminaryReliability and Construct Validation. Social Indicators Research, 46(2), 137-155.Niemiec, C.P., Ryan, R.M., & Brown, K. (2008). The Role of Awareness and Autonomy inQuıeting the Ego: A Self-determination Theory Perspective. H. A. Wayment & J.J. Bauer(Eds) Transcending Self Interest: Psychological Explorations of the Quiet Ego In (p. 107-115). Washington, DC: American Psychological Assosiation.Okutan, M. (2010). Türk Eğitim Sisteminde Demokrasi Eğitimi. Uluslararası İnsan BilimleriDergisi, 7(1), 939-946.Parlamenter sistem bitti, cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi başlıyor. (2018, 21 Eylül).www.cumhuriyet.com.trRokeach, M. (1973). The Nature of Human Values. New York, London: Collier MacMillanPublishers.Ryan, R.M., & Deci, E.L. (2000a). Self Determination Theory and the Facilitation of IntrinsicMotivation, Social Development, and Well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78.Ryan, R.M., & Deci, E.L. (2000b). Intrinsic and Extrinsic Motivations: Classic Definitions andNew Directions. Contemporary Educational Psychology, 25, 54-67.Ryan, R. M., & Deci, E.L. (2004). Autonomy is No Illusion: Self-determination Theory and theEmpirical Study of Authenticity, Awareness, and Will. J. Greenber, S.L. Koole & T.Pyszczynski (Eds.), Handbook of Experimental and Existential Psychology In (p. 450-478).New York, NY: Guilford Press.Ryan , R.M., & Deci, E.L. (2008). Self-determination Theory: A Macrotheory of HumanMotivation, Development, and Health. Canadian Psychology, 49(3), 182-185.Schwartz, S.H. (1992). Universals in the Content and Structure of Values: Theoretical Advancesand Empirical Tests in 20 Countries. Advances in Experimental Social Psychology, 25, 1-65.Schwartz, S.H. (1994). Are There Universal Aspects in the Structure and Contents of HumanValues. Journal of Social Issues, 50(4), 19-45.Schwartz, S.H. (1999). A Theory of Cultural Values and Some Implications for Work. AppliedPsychology: An International Review (Special Issue), 48(1), 24-47.Schwartz, S.H. (2007). Value Orientations: Measurement, Antecedents and ConsequencesAcross Nations. R. Jowell, C. Roberts, R. Fitzgerald & G. Eva (Eds). Measuring AttitudesCross-Nationally: Lessons from the European Social Survey In (p. 161-193). London: Sage.Schwartz, S. H. (2011). Studying Values: Personal Adventure, Future Directions. Journal ofCross-Cultural Psychology, 42(2), 307-319.Schwartz, S.H. (2012). An Overview of the Schwartz’s Theory of Basic Values. Online Readingsin Psychology and Culture, 2(1), Article 11.doi:10.9707/2307-0919-1116Schwartz, S.H. (2015). Basic Individual Values: Sources and Consequences. D. Sanders & T.Brosch (Eds) Handbook of Value: Perspectives from Economics, Neuroscience, Philosophy,Psychology and Sociology. UK. Oxford University Press.DOI:10.1093/acprof:oso/9780198716600.003.0004Schwartz, S.H., & Bilsky, W. (1987). Toward a Universal Psychological Structure of HumanValues. Journal of Personality and Social Psychology, 53, 550-562.Schwartz, S.H., & Bilsky, W. (1990). Toward a Theory of Universal Content and Structure ofValues: Extensions and Cross-Cultural Replications. Journal of Personality and SocialPsychology, 58, 878-891. Doi:10.1037/0022-3514.58.5.878Schwartz, S.H., Cieciuch, J., Vecchione, M., Davidov E., Fischer, R., Belerlein, C., Ramos, A.,Verkasalo, M., Lönnqvist, J-E., Demirutku, K., Dirilen-Gümüş, Ö., & Mark, K. (2012).Refining the Theory of Basic Individual Values. Journal of Personality and SocialPsychology, 103, 663-688.Sheldon, K.M., & Deci, E. (1996). The Self Determination Scale. Unpublished manuscript,University of Rochester.Sheldon, K.M., Ryan, R., & Reis, H.T. (1996). What Makes for a Good Day? Competence andAutonomy in The Day and in the Person. Personality and Social Psychology Bulletin,22(12), 1270-1279.Sökmen, A. (2014). Sosyal Gelişme Endeksi Türkiye için Ne İfade Ediyor? Türkiye Ekonomipolitikaları Araştırma Vakfı, N201421, s.1-13.T.C. İçişleri Bakanlığı Araştırma ve Etütler Merkezi, Irak ve Suriyedeki gelişmelerin Türkiye’yeetkileri. www.arem.gov.tr/ırak-ve-suriyeTevrüz, S. (1995). Başarının Boyutları. Marmara Üniversitesi Örgütsel Davranış Anabilim DalıBülteni, 1, 1-9.Tevrüz, S., & Turgut, T. (2004). Çalışma Amaçlarının Tespiti ve Çalışma Amaçları TestininGeliştirilmesi. Öneri: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(22), 33-44.Tevrüz, S., Turgut, T., & Çinko, M. (2010). Bir Merakın Peşinde. İstanbul: BetaTevrüz, S., Turgut, T., & Çinko, M. (2015). Integrating Turkish Work and Achievement Goalswith Scjwartz’s Human Values. Europe’s Journal of Psychology, 11(2), 259-279.doi:10.5964/ejop.v11i2.825.Tunç, M. (2015). Türkiye’de Çevre-Toplum İlişkileri ve Çevre Sosyolojisi. SosyolojiKonferansları, 52(2), 291-318.Turgut, T., & Tevrüz, S. (2003). Çalışma Amaçları, Meslekler ve Çalışmaya Ayrılan Zaman.Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 57-80.Türk Smith, Ş. (2017). Yaşam Değerleri. T. Turgut & M. Çinko (Eds.), Değerli İnsana “Değerli”Çalışmalar içinde (s. 1-19). İstanbul: BetaTürk Smith, Ş., & Tevrüz, S. (1996). Marmara Üniversitesi Öğrencileri Üniversite GençliğiniDeğerlendiriyor: Sevilen, Sevilmeyen, İdeal ve Tipik Öğrenci Hangi Özellikleri Taşıyor.IX. Ulusal Psikoloji Kongresi, Boğaziçi Üniversitesi, İstanbul.Türkiye OECD’nin eğitim raporunda. https://www.webtekno.comTürkiye’de ekonomik kriz sinyalleri. https://indigidergisi.com/2018/10/ekonomik-krizturkiye-2018Türkiye’de yıllara göre işsizlik oranları: 1990-2014. https://www.paraborsa.netTürkiye’nin 2016 il il hava kirliliği raporu: Cumhuriyet çevre haberi.https://www.cumhuriyet.com.trTürkiye’nin yeni yönetim sistemi hakkında bilmek istediğiniz her şey. (2018, 10 Temmuz).Sabah. https://tr.euronews.comUNICEF Türkiye/Kaynaklar (2003). Eğitimin toplumsal cinsiyet açısından incelenmesi.https://www.unicef.orgturkey/gr/_gzıjb.html