Elazığ İlinde Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykiss L.) Yetiştiriciliği Yapan İşletmelerin Yapısal ve Ekonomik Analizi

Elazığ İli Keban Baraj Gölü, Karakaya Baraj Gölü ve bu baraj göllerini besleyen birçok akarsu ve Hazar Gölü ile 105.616 ha.'11k yüzey alanına sahip bir yarımada görünümündedir. Elazığ'da son yıllarda yüksek kapasite ve üretim artışına bağlı olarak büyük gelişmeler yaşanmıştır. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'nın su ürünleri yetiştiriciliğine verdiği destekle Elazığ'da su ürünleri yetiştiricilik tesislerinin kapasitesi 22.3 85 ton/yıl'a (Eylül 201 1) ulaşmıştır. Sanayi ve turizm sektörünün gelişmediği İlde, su ürünleri yetiştiriciliğinden kaynaklanan istihdam ve gelir artışına bağlı olarak sağlanan katma değer Elazığ ve bölge ekonomisi için anlamlıdır. Bu çalışma ile Elazığ İlinde faaliyet gösteren alabalık işletmelerinin sosyal, yapısal ve ekonomik analizi yapılmıştır. Veriler lll işletmeden anket yolu ile ve tam sayım yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Alabalık işletmelerinin %51,4'ü Keban Baraj Gölü, %46,8'i ise Karakaya Baraj Gölü üzerinde kurulan ağ kafeslerde yetiştiricilik yapmaktadır. İşletmelerin %45'i 2010 yılında faaliyete geçmiştir. Ağ Kafeslerde üretim yapan işletmelerde aktif sermaye içerisindeki en büyük pay 86,6 ile balık serrnayesidir. Karadaki alabalık işletmelerinde, özellikle kuluçkahanelerdeki üretimin proje kapasitesinin çok üzerinde olmasından aktif sermaye içerisinde en büyük pay yine balık sermayesi olmuş ve 80,5 olarak gerçekleşmiştir. Karasal işletmelerde gayrisaf hasıla içerisindeki en büyük pay %99,25 oranında yavru balık satışından oluşmaktadır. Ağ kafes işletmelerinde ise gayrisaf hasılanın %99,95'i porsiyonluk balık satışından elde edilmiştir. İşletme masrafları içerisindeki en yüksek pay karadaki işletmelerde %31,68 ile yem ve %24,10 ile işçilik olarak hesaplanmıştır. Ağ kafeslerde ise en yüksek pay %64,72 ile yem ve %10,00 ile yavru balık olmuştur. Karadaki işletmelerin üretim masrafları içerisindeki en yüksek payı %21,86 yem ve %16,62 işçilikten oluşmuştur. Ağ kafes işletmelerinde üretim masraflarının %60,08'i yem ve %9,30'u yavru balık masrafıdır. Rantabilite oranları; karadaki işletmelerde %69,82 olurken ağ kafes işletmelerinde %21,99 olarak hesaplanmıştır.

Breeding of Rainbow Trout (Oncorhynchus mykiss L.) in Elazığ Province Structural and Economic Analysis of Establishing Enterprises

Elazığ Keban Dam Reservoir has an appearance ofpeninsula with 105.616 ha. in surface area as well as Karakaya Dam Reservoir and many streams and Lake Hazar nurturing these Dam reservoirs. ln Elazığ, there have been huge developments depending upon high capacity and speed-up in recent years. With the contribution ofthe Ministry of ood, Agriculture and Livestock to aquaculture; the capacity of aquaculture facilities in Elazığ has reached 22,385 ton/tear (September 201 1). In city where industry and tourism have not developed, the added—value depending on employment resulting from aquaculture and income growth is significant to Elazığ and region economy. With this study, the social, structural and economic analyses of salmon enterprises in Elazığ have been conducted. The data have been obtained by questionnaire from lll enterprises and by using integer method. Of salmon enterprises, 51.4% are busy with aquaculture in Keban Dam Reservoir and 46.8% in net cages set up on Karakaya Dam Reservoir. 45% of enterprises entered into service in 2010. Trout in fıshnet cages in enterprises to grow the enterprise in total assets per share of capital in the largest win fish in capital With 86.6% are. Land ofthe largest trout in the share of enterprises active capital 80.5 belongs to. Especially because of production in hatchery is far beyond from the Project capacity. The largest share in gross revenues of land in the enterprises consists of the sale of 99,25% of fry. The percentage 99.95% of the gross revenues was obtained from the sale of portion of fish. The highest share of management expenses of land in the enterprises were calculated as fodder expenses with 31,68% and labor costs with 24,lO%. The biggest portion of production costs ofthe production of trout in the lattice fıshnet of business enterprises constitutes fodder With 60.08 and fry expense with 9.30. Rantabilite rates; business enterprises in the land 69.82 and business enterprises in the fıshnet lattice as 21.99% is determined.

Kaynakça

Açıl, A.F. ve Demirci, R. 1984. Tarım Ekonomisi Dersleri. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Noz880, Ankara.

Adıgüzel, F. ve Akay, M. 2005. Tokat İlinde Gökkuşağı Alabalık İşletmelerinin Ekonomik Analizi. GOÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(2): 31—40.

Anonim, 201 1. Su Ürünleri Yetiştiricilik İşletmeleri, T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı TÜGEM ve Elazığ Tarım İl Müdürlüğü, Elazığ.

Anonim, 2013. http://WWW.sabah.com.tr/Ekonomi (Erişim: 24 Ekim 2013).

Aras, A. 1988. Tarım Muhasebesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ege Üniversitesi Basımevi, Noz486, İzmir.

Atamanalp, M., Kocaman, BM. ve Dağdemir, V. 2007. Farklı Tip Havuzların Yavru Alabalık Yetiş— tiriciliğinde Karlılık Üzerine Etkisinin Ekono— mikAnalizi. OMÜ Zir. Fak. Dergisi, 22(1): 1—4.

Aydın, A. 2000. Erzurum İli Sınırları İçerisinde Projelendirilmiş Olarak Faaliyet Gösteren Alabalık İşletmelerinin (21 Adet) Yapısal ve Ekonomik Analizi. Yüksek Lisans Tezi. Erzurum, Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Su Ürünleri Anabilim Dalı. Aydın, 0. ve Sayılı, M. 2009. Samsun İlinde Alabalık İşletmelerinin Yapısal ve Ekonomik Analizi, GOÜ. Ziraat Fakültesi Dergisi, 26(2): 97—107

Balcı, M., Ural, M., Çiçek, E. ve Bekçi, H. 2003. Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki Su Ürünleri Üretim ve Yetiştiricilik Tesislerinin Yapısal ve Teknik Özelliklerinin Araştırılması Proje Sonuç Raporu, TAGEM HAYSUD 2001 /07/01/13. Elazığ, 179 s.

Büyükçapar, H. M. ve Sezer, Ö. 2006. Rize Yöresi Alabalık İşletmelerinin Yapısal ve Biyo-teknik Özellikleri. KSÜ. Fen ve Mühendislik Dergisi, 9(1): 104—107.

Çavdar, Y. 2009. Su Ürünleri Yetiştiriciliğinde Desteklemeler. SUMAE, Yunus Araştırma Bülteni, l(l): 13—14.

Çetin, B. ve Bilgüven, M. 1991. Güney Marmara Bölgesinde Alabalık Üretimi Yapan İşletmelerin Yapısal ve Ekonomik Analizi. Su Ürünleri Sempozyumu, 12-14 Kasım, İzmir, 180-195.

Dağtekin, M. 2008. Trabzon İlinde Su Ürünleri Üretimi ve Pazarlama Yapısı. Yüksek Lisans Tezi. Adana, Çukurova Üniversitesi.

Demir, O. 1997. Tortum—Uzundere Yöresinde Bulunan Alabalık İşletmelerinin Maliyet Analizi. Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, (Yüksek Lisans Tezi), Erzurum.

Elbek, A.G. 1981. Ege Bölgesinde Tatlısu Ürünleri Üreten İşletmelerin Yapısal ve Ekonomik Analizi. E.Ü. Ziraat Fakültesi Ziraat Ekonomisi ve İşletmeciliği Bölümü, (Doktora Tezi), Bornova, İzmir.

Emre, Y., Diler, İ., Sevgili, H., Oskay, D.A. ve Sayın, C. 2007. Akdeniz Bölgesindeki Alabalık İşletme— lerinin Yapısal Özelliklerinin İncelenmesi (2002— 2003), Ulusal Su Günleri Sempozyumu. Antalya. Emre, Y. ve Kürüm, V. 2007. Havuz ve Ağ Kafeslerde Alabalık Yetiştiriciliği (2. Baskı). Posta Basım, İstanbul 272 s.

Emre, Y., Sayın, C., Kiştin, F., Emre, N. ve Karaman, S. 2011a. Alabalık (Oncorhynchus mykı'ss L.) Kafes Yetiştiriciliğinin Mevcut Durumuna Yönelik Bazı Değerlendirmeler. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 4(1): 119—127.

Emre, Y., Sayın, C., Kiştin, F., Karaman S.ve Emre, N. 201 lb. Kafes ve Karasal Tabanlı Alabalık (Oncorhynchus mykiss L.) Yetiştiriciliğinde Karşılaştırmalı Maliyet Analizi Değerlendirmesi. Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, 4(1): 129— 133.

Erkuş, A., Bülbül, M., Kıral, T., Açıl, A.F. ve Demirci, R.1995. Tarım Ekonomisi, Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Eğitim, Araştırma ve Geliştirme Vakfı Yayınları No Ankara. Karataş, M., Sayılı, M. ve Koç, B. 2008. Sivas İli Gökkuşağı Alabalığı İşletmelerinin Yapısal ve Ekonomik Analizi, Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi (BİBAD), 1(2):55-61.

Kıral, T. 1993. Ankara İlinde Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Besi Bölge Şefliği Tarafından Desteklenen Sığır Besiciliği İşletmelerinin Ekonomik Analizi. Ankara Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Yayını No: 1289,Ankara. Kocaman, E.M., Aydın, A. ve Ayık, O. 2002. Erzurum'da Faaliyet Gösteren Alabalık İşletmelerinin Yapısal ve Ekonomik Analizi. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi, 19(3—4):3 19—327.

Korkmaz, A. 2000. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Çifteler Su Ürünleri İşletmesindeki Alabalık Yetiştiriciliğinin Ekonomik Analizi. Yüksek Lisans Tezi. Ankara, Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı.

Peker, K. 1997. Erzurum İlindeki Tarım İşletmelerinin Brüt üretim Değeri Kriterine Göre Tiplendirilmesi ve Planlanması. Doktora Tezi. Erzurum, Atatürk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Rad, F. 1999. Türkiyede Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykı'ss Walbaum, 1792) İşletmelerinin Teknik ve Ekonomik Analizi, Doktora Tezi. Ankara, Ankara Üniversitesi, F.B.E., Su Ürünleri Ana Bilim Dalı.

Rad, F. ve Köksal, G. 2001. Türkiye'deki Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykiss) İşletmelerinin Yapısal ve Biyo—Teknik Analizi. Turkish Journal ofVeterinary &Animal Sciences, 25: 567—575.

Sağlam, N., Özdemir, Y. ve Sarıeyyüpoğlu, M. 2008. Elazığ Su Ürünleri Sektörü (Bugünü, Geleceği ve Bazı Fizibiliteler). T.C. Elazığ Valiliği. Elazığ, 269 s.

Sayılı, M., Karataş, M., Yücer, A. ve Akça, H. 1999. Tokat İlinde Alabalık Yetiştiriciliği Yapan İşletmelerin Yapısal ve Ekonomik Analizi. Ekin Dergisi, 7: 66—72.

Soylu, M. 1988. Sapanca İçsu Ürünleri Üretimi Araştırma ve Uygulama Birimi Alabalık Üreti— minin Ekonomik Analizi. İstanbul Üniversitesi Su Üıünleri Dergisi, (2): 61—70.

Soylu, M. 1995. Trakya Bölgesi Alabalık İşletmelerinin Ekonomik Analizi. Ege Üniversitesi Su Ürünleri Dergisi, 12 (3 -4): 203—217.

Şahin, Y. 2011. İKV Değerlendirme Notu. AB ve İş Dünyası: Balıkçılık Sektörü. İktisadi Kalkınma Vakfı.125.

Şener, HI. 1995. Türkiye'de su ürünleri pazarlanması ve sorunları. Doğu Anadolu Bölgesi I. (1993) ve II. (1995) Su Ürünleri Sempozyumu, Erzumm, 404- 416 s.

TÜİK, 2012. Su Ürünleri İstatistikleri. http: // www.tüik.gov.tr (Erişim tarihi: 11 Temmuz 2013).

Uzmanoğlu, S. ve Soylu M., 2008. Yene Deresi (Balkaya— Kırklareli) Üzerinde Bulunan Su Ürünleri İşletmelerinin Ekonomik Analizi, Journal of Fisheries Sciences.com, (2): 164—173.

Üstündağ, E., Aksungur, M., Dal, A. ve Yılmaz, C. 2000. Karadeniz Bölgesinde Su Ürünleri Yetiştiriciliği Yapan İşletmelerin Yapısal Analizi ve Verim— liliğinin Belirlenmesi. Sonuç Raporu. SUMAE, Trabzon, 121 5.

Yavuz, O., Kocaman, M. ve Ayık, Ö. 1995. Erzurum'da Alabalık Yetiştiriciliği Yapan İşletmelerin Yapısal ve Ekonomik Analizi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 64—75.

Yıldız, M. ve Şener, E. 2003. Karadeniz Bölge'sindeki Gökkuşağı Alabalığı (Oncorhynchus mykı'ss) ve Deniz Levreği (Dicentrarchus labrax) Yetiş— tiriciliği Yapan İşletmelerin Yapısal Analizi ve Biyo-teknolojik Özellikleri, İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 29 (2): 241—252.

Yıldız, M., Ener, Y. ve Doğan, K. 2008. Marmara Bölgesi Gökkuşağı Alabalık (Oncorhynchus mykiss) İşletmelerinin Yapısal,Teknolojik ve Verimlilik Analizleri. İstanbul Üniversitesi, Su Ürünleri Dergisi, 23 (1): 1—6.

Kaynak Göster