YABANCILAŞMANIN VE AYLAKLIĞIN ARALIĞINDA “LÜZUMSUZ ADAM”

Sait Faik Abasıyanık’ın 1948’de Lüzumsuz Adam adlı hikâye kitabında top- ladığı öyküleri, onun olgunluk dönemine ait eserleri olarak değerlendirilebilir. Kitaba adını veren Lüzumsuz Adam hikâyesi, adının yaptığı çağrışımın aksine, lüzumsuz olmaktan ziyade toplumsal yaşamda eleştirisine, bakış açısına gereksi- nimi duyulan bir ana karaktere sahiptir. Adı hikâyenin sonunda zikredilen Mansur Bey, sadece dışarının yani toplumun bakışından lüzumsuz olarak görülür. Onun hikâyede kendisini yalnız ve rutinleşmiş bir gündelik yaşam içerisinden anlattığı hâli, dışarının onu değersizleştirerek öteki olarak işaretleyen tarafıyla ilgilidir. Hikâye, toplum ve birey arasındaki mesafede oluşan yabancılığı, bunun oluşturduğu eksiklik ve aksaklıkları sosyal bir eleştiri üzerinden okura sunar. Mansur Bey’in yaşam şeklinin sebebi olan toplumsal düzen ile bu düzenle âdeta başa çıkma ya da buna isyan etmenin bir yolu olarak yorumlanabilecek yalnız dünyası, okura iki taraflı bir bakış sunar. Bu ikili bakış, lüzumsuz olarak nitelendirilen özne ve etrafındaki şeyleri, bunlara dair gözlemlenen bütün oluşları insan ve toplum nok- tasında yeniden düşünmeye davet eder. Çalışmada, Abasıyanık’ın hikâyesini ana karakter Mansur Bey’in aylak yaşamı etrafında Lüzumsuz olarak adlandıran ve ondaki yabancılaşmaya dikkat çekmek isteyen tavır, aylaklığın ve yabancılaşma- nın birbirini besleyen dinamikleri aralığında incelenmeye çalışılacaktır. Böylece modern dünyanın parçaladığı ve belirsiz hale getirdiği yaşam alanında, kendisine sığınabileceği anlamlar aramak isteyen öznenin yaşam şeklinin ve bakış açısının, lüzumsuz ironisi altında nelere eleştiri getirdiği değerlendirilmiş olacaktır.

IN BETWEEN ALIENATION AND IDLENESS “A USELESS MAN”

The stories that Sait Faik Abasıyanık collected in the story Book of A Useless Man in 1948, can be considered as works of his maturity period. The story A Useless Man which gave its name to the book, contrary to the connotation of his name, has a main character, who is rather than being unnecessary, has a character, whose point of view and critics in social life are needed. Mansur Bey, whose name is mentioned at the end of the story, is seen as useless only from outside, namely from the society’s point of view. In the story he describes his condition through a lonely and routinized daily life and this condition is about his aspect which is about outsiders’ devaluing and marginalizing him. The story presents the alienation that arises between the society and the in- dividual, and the deficiencies and defects it creates through social criticism. The social order, which is the reason of Mansur Bey’s lifestyle, and his lonely world which can be interpreted as a way of dealing with or rebelling against this order, provides a two-sided view to the reader. This bilateral view calls for reconsidering the unnecessary subject and the things around it, all the incidents that are observed about them in terms of humanity and community. In the study, the attitude is called Useless and tries to attract attention to his alienation will be tried to be examined in between idleness and dynamics of alienation, which nourish each other. Thus, within the living space, shattered and obscured by the modern life under the useless irony of critics and views of the subject who searches for meanings that he can shelter in, what he brings to criticism can be evaluated.

Kaynakça

Abasıyanık, Sait Faik, Lüzumsuz Adam, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2017.

Bauman, Zygmunt, Modernlik ve Müphemlik, çev. İsmail Türkmen, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2017.

Bauman, Zygmunt,, Parçalanmış Hayat Postmodern Ahlak Denemeleri, çev. İsmail Türkmen, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2018.

Crary, Jonathan, Gözlemcinin Teknikleri On Dokuzuncu Yüzyılda Görme ve Modernite Üzerine, çev. Elif Daldeniz, İstanbul: Metis Yayınları 2015.

Binbirçiçek-Akdeniz, Emel, J. P. Sartre’da Yabancılaşma Fenomeni, İstanbul: Pales Yayınları, 2017.

Benjamin, Walter, Pasajlar, çev. Ahmet Cemal, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2018

Kaynak Göster