TÜRK EDEBİYATINDA HAYAL-HAKİKAT DÜALİTESİNİN DOĞUŞU

Günlük hayatta çok kullandığımız ancak üzerinde bu nispette düşünmediğimiz hayal ve hakikat kelimeleri 19. asır Türk edebiyatının son çeyreğinde üzerinde çok konuşulan kavramlardı. Mantık biliminden birinci elden yararlanan Osmanlı müellifleri edebiyata ilişkin kimi düşüncelerini bu üst cins kavramlardan hareketle dile getirmiştir. Hayal ve hakikat kavramlarıyla şiir, hikâye ve roman gibi türlerin yanında edebiyat akımlarını da tartışmışlardır. Tartışmaların özünde edebiyattaki muhalleri eleştirerek hakikate bir yol açmak mevzubahistir. Edebiyatta hakikat vurgusu matbuatta bir hayal hakikat düalitesi oluşturunca Türk edebiyatında “yeni”likler başlamıştır. Yazı bu düalitenin ortaya çıkışını yorumlamaktadır.

THE EMERGENCE OF REAL-IMAGINARY DUALITY IN TURKISH LITERATURE

The words we use a lot in daily life but which we do not stop to think about, imaginary and truth were commonly referred concepts in the last quarter of nineteenth Century Turkish literature. Ottoman writers who benefit from Logic first hand expressed their ideas on literature with reference to these high concepts. They also discussed literary movements as well as genres such as poetry, story and novel with the concepts of imaginary and truth. At the core of the debates is reaching truth through criticizing the improbabilities in literature. When the emphasis on truth in literature constituted the real-imaginary duality at the press “innovations” began in Turkish literature. The article discusses the emergence of this duality.

Kaynakça

Alkan, Erdoğan, Klasik Akım, İstanbul: Varlık Yayınları, 2008.

Ahmet Mithat Efendi, “Nefaset-i Tabiiye ve Sanayi-i Nefise”, Tercüman-ı Hakikat, nr. 1607- 1611, 16-20 Teşrinievvel 1883. Ahmet Mithat Efendi,, “Garaib-i Edep ve Garabet-i Üdebâ”, Tercüman-ı Hakikat, nr. 2234, 3 Kânunuevvel 1885. Ahmet Mithat Efendi,, “Roman ve Romancılık Hakkındaki Mütalaamız”, Tercüman-ı Hakikat, nr. 3547, 2 Nisan 1890. Ahmet Mithat Efendi,, “Müşahedat, ‘Kariîn ile Hasbihal’”, Tercüman-ı Hakikat, nr. 3698, 6 Teşrinisani 1890. Beşir Fuat, Victor Hugo, İstanbul: Mihran Matbaası, 1302. Ahmet Mithat Efendi,, “Hugo Ünvanlı Makale-i İntikadiyeye Mukabeleden Maba’d”, Saadet, nr. 475, 2 Ağustos 1886.

Bilgegil, M. Kaya, Edebiyat Bilgi ve Teorileri (Belâgât), İstanbul: Enderun Kitabevi, 1989.

Çağın, Sabahattin, “Olay Örgüsü Problematiği Açısından Ahmet Mithat Efendi’nin Ölüm Allah’ın

Emri Adlı Eseri”, Kayseri ve Yöresi Kültür, Sanat ve Edebiyat Bilgi Şöleni, Bildiriler, 1. Cilt, Kayseri, 2001, s. 186-189.

Dino, Güzin, Tanzimat’tan Sonra Edebiyatta Gerçekçiliğe Doğru (Birinci Kısım), Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1954.

Dino, Türk Romanının Doğuşu, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2008. Enginün, İnci, Yeni Türk Edebiyatı: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e (1839-1923), İstanbul: Dergâh Yay., 2012.

Erbay, Erdoğan, Eskiler ve Yeniler: Tanzimat ve Servet-i Fünun Neslinin Divan Edebiyatına Bakışı, Akademik Araştırmalar 1, Erzurum, 1997.

Evin, Ahmet Ö., Türk Romanlarının Kökenleri ve Gelişimi, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2004.

Gökçek, Fazıl, “Romana ve Romancılığa Dair Bir Tartışma”, Ömer Faruk Huyugüzel’e Arma- ğan, İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi, 2010, s. 234-250.

Göker, Cemil, Fransa’da Edebiyat Akımları, Ankara: Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Bası- mevi, 1982.

Uşaklıgil, Halit Ziya [Uşşakizade Halit Ziya], “Fransa’da Mesalik”, Nihal, C. 1, nr. 2, 1303, s. 39-45. Uşaklıgil, Halit Ziya, Hikâye, Kostantiniye: İstepan Matbaası, 1307.

Huyugüzel, Ömer Faruk, “Namık Kemâl’in Edebiyat ve Edebî Tenkide Dair Genel Fikirleri”, Ölümünün 100. Yılında Namık Kemal, İstanbul: M. Ü. Fen-Edebiyat-Fakültesi Yayınları, No: 9, 1988.

Moran, Berna, Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış 1, İstanbul: İletişim Yay., 2002.

Muallim Naci, “Birinci Cüz’de Münderiç Sakız Mektubunun Cevabı”, Âfâk, 1 Muharrem 1300 (12 Kasım 1882), nr. 2, s. 36-38. Muallim Naci,, Muallim Naci, Beşir Fuat, İntikâd, İstanbul: Mahmut Bey Matbaası, 1304. Nabizade Nazım (Râvi), “Varaka-i Mahsusa: Roman ve Romancı”, Tercüman-ı Hakikat, 1 Nisan 1890.

Namık Kemal, Bahar-ı Daniş Mukaddimesi, İstanbul: Mekteb-i Sanayi Matbaası, 1290 (1874).

Namık Kemal, “Lisan-ı Osmaninin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahazatı Şamildir”, Tasvir-i Efkâr, nr. 416, 16 Rebiülahir 1283 (28 Ağustos 1866).

Namık Kemal, Takîb, İstanbul: Matbaa-i Ebuzziya, 1303.

Namık Kemal, İrfan Paşa’ya Mektup, İstanbul: Matbaa-i Ebuzziya, 1309.

Namık Kemal, Namık Kemal’in Husûsî Mektupları I, İstanbul, Avrupa ve Magosa Mektupları, haz. Fevziye Abdullah Tansel, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1967. Namık Kemal, Namık Kemal’in Husûsî Mektupları III, haz. Fevziye Abdullah Tansel, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1973.

Okay, Orhan, Beşir Fuat: İlk Türk Pozitivist ve Natüralisti, İstanbul: Hareket Yay., 1969.

Onan, Necmettin Halil, Namık Kemal’in Talim-i Edebiyat Üzerine Bir Risalesi, Ankara: Milli Eğitim Bas., 1950.

Özön, Mustafa Nihat, Türkçede Roman, İstanbul: İletişim Yay., 1985.

Perin, Cevdet, Tanzimat Edebiyatında Fransız Tesiri, İstanbul: Pulhan Matbaası, 1946.

Recaizade M. Ekrem, Talim-i Edebiyat, İstanbul: Mihran Matbaası, 1299.

Sazyek, Hakan - Sazyek, Esra, Yeni Türk Edebiyatında Önsözler: Bir 19. Yüzyıl Seçkisi, Ankara: Akçağ Yay., 2008.

Şemsettin Sami, “Şiir ve Edebiyatımızdaki Teceddüd-i Âhirimiz”, Sabah, 16 Teşrinisani 1314 (28 Kasım 1898), nr. 3240.

Tanpınar, Ahmet Hamdi, On Dokuzuncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, haz. Abdullah Uçman, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2018.

Tansel, Fevziye Abdullah, “Muallim Naci ile Recaizâde Ekrem Arasındaki Münakaşalar ve Bu Münakaşaların Sebep Olduğu Edebi Hadiseler”, İstanbul Üniversitesi Türkiyat Mecmuası, C. 10, İstanbul, 1953, s. 159-200.

Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi III, Hazırlayanlar: Mehmet Kaplan, İnci Enginün, Birol Emil, Zeynep Kerman, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yay, 1979.

Yetkin, Suut Kemal, Edebiyatta Akımlar, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1967. Yetkin, Suut Kemal, Estetik Doktrinler, Ankara: Palme Yay., 2007.

Kaynak Göster