İSMAİL GASPIRALI'NIN İLK YAYIN FAALİYETLERİNİN ÖRNEĞİ NEŞRİYÂT-I İSMAİLİYE: TERCÜMAN/PEREVODÇİK

Rusya Müslümanları, matbuat tarihinin en uzun ömürlü ve en geniş okur kitlesine sahip Tercüman gazetesini çıkarmadan önce; İsmail Gaspıralı, deneme niteliğinde olan "mecmualar" çıkartır. Neşriyât-ı İsmailiye ortak ismi altında yayınlanan bu mecmualar, Gaspıralı'nın ilk yayın faaliyetlerinin örneği olmakla birlikte onun henüz işin başındayken hayatının sonuna kadar ilgileneceği Rusya Müslümanlarının modernleşme meselelerine yaklaşımını gösterir. Petersburg'daki sansür idaresinin 5 Avgust (18 Ağustos) 1882 tarihinde yayınlanmasına izin verdiği Tercüman/Perevodçik adlı "makaleler mecmuası" da Neşriyât-ı İsmailiye klişesiyle çıkar. Mecmuanın Rusça ve Türkçe çıkması ve gazeteyle aynı adı taşıması ona Tercüman gazetesinin bir prototipi niteliğini kazandırır. Daha önce hiçbir yerde yayınlanmayan bu mecmuanın yeniden neşrinin Gaspıralı'nın yayıncılık faaliyeti gelişimine ışık tutması açısından faydalı olacağını düşünüyoruz.

AN EXAMPLE OF İSMAİL GASPIRALI'S FIRST PUBLISHING ACTIVITIES NEŞRİYÂT-I İSMAİLİYE:

Before launching the most long-lived and most widely-read newspaper of Muslims of Russia Terjiman, Ismail Gaspirali had published so called digests. Issued under the common name Neshriyati Ismailiye, these digests represent the first steps of Gaspırali's publishing career. In addition to this, they maintain Gaspıirali's approach to the issues of modernization of Muslims of Russia at the earliest stage. The digest of articles named Terjuman/ Perevodchik which was allowed by the censorship in Saint-Petersburg on 5th Avgust (18th August) 1882, was also published under the title Neshriyati Ismailiye. Being in Russian and Turkish and bearing the same name make this digest the prototype of the newspaper Terjuman. Republishing this digest today will shed light on the development of Gaspirali's publishing career.

Kaynakça

"1865. 6 ??????. ????????? ???????????? ?????? ???????????????? ?????? -- ? ????????? ????????? ? ??????????? ? ??????????? ???? ????????? ??????????????", Yay. 15 Aprel (28 Nisan) 1865, _____http://www.opentextnn.ru/censorship/russia/dorev/law/1865/?id=117>

Akpınar, Yavuz, "1905'e Kadar Rusya Türklerinde Matbaalar ve Matbuat: 1", Yeni Türk Edebiyatı Dergisi, S. 2, 2010.

, "1905'e Kadar Rusya Türklerinde Matbaalar ve Matbuat: 2", Yeni Türk Edebiyatı Dergisi, S. 3, 2011.

, "İsmail Gaspıralı'nın Şafak Mecmuası", MTAD, C. 11, S. 4, Aralık 2014, s. 8-46.

, İsmail Gaspıralı: Seçilmiş Eserleri 1: Roman ve Hikâyeleri, yay. haz. Yavuz Akpınar, 5. bs., İstanbul: Ötüken, 2015, s. 83-87.

Asanoğlu, İ. K., Gasprinskiynin "Canlı" Tarihi, 1883-1914, Tarpan, Akmescit, 1999. s. 298

Gankeviç, V, "Kırım-Tatar Basın Tarihi Üzerine Yeni Malzemeler (Tonguç ve Şafak Dergilerinin 120 Yılı Dolayısıyla)", çev. N. Muradoğlu, E.Ü. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, C. 13, İzmir, 2007.

Gankeviç, V.-Akpınar, Yavuz, "İsmail Gaspıralı'nın Yayımladığı İlk 'Mecmualar': Tonguç, Şafak", Ege Ünv. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, C. 14, S. 1, Ocak 2008, s. 21- 40.

, Na Slujbe Pravde i Prosveşçeniyu: Kratkiy Biografiçeskiy Oçerk İsmaila Gasprinskogo (1851-1914), Dolya, Simferopol, 2000, s. 110.

Gaspıralı, İ., "Rusya'da Matbuât ve Neşriyât-ı İsmailiye", "Mebadi-i Temeddün-i İslamiyân-i Rus", İsmail Gaspıralı: Seçilmiş Eserleri 2: Fikrî Eserleri, yay. haz. Yavuz Akpınar, 2. bs., İstanbul: Ötüken, 2015, s. 245-272.

,"Rusya Müslümanları", İsmail Gaspıralı: Seçilmiş Eserleri 2: Fikrî Eserleri, yay. haz. Yavuz Akpınar, 2. bs., İstanbul: Ötüken, 2015, s. 77-121.

İsmail Gasprinskiy (1851-1914) Sbornik Dokumentov i Materialov, yay. haz. V. Gankeviç, Herson, 1994, s. 33-34

Kaynak Göster