AHMET MİTHAT EFENDİ VE JEAN JACQUES ROUSSEAU

Osmanlı modernleşmesinde ve buna bağlı olarak edebiyatın modernleşmesinde Batılı filozof ve sanatçılardan yapılan tercümelerin rolü büyüktür. Modern Türk edebiyatının kurucularından Ahmet Mithat Efendi de Voltaire, Schopenhauer, J.J. Rousseau gibi Batılı filozof ve sanatçılarla yakından ilgilenmiş, onlardan tercümeler yapmıştır. Bu yazıda J.J. Rousseau'nun Ahmet Mithat Efendi üzerindeki etkisi değerlendirilecektir. Fransız Devrimi'nin müsebbibi olarak görülen Rousseau, Ahmet Mithat Efendi'nin gerek edebî ve fikrî eserlerinde gerekse de gazete yazılarında çeşitli şekillerde atıfta bulunduğu ve etkilendiği bir filozoftur. Hepsinden önemlisi, Rousseu'nun Contrat Social'ini yarım da kalsa bizde ilk tercüme eden Ahmet Mithat Efendi'dir.

AHMET MİTHAT EFENDİ AND JEAN JACQUES ROUSSEAU

The role of translation from Western philosophers and artists is great in the process of Ottoman modernisation and within relation to that in the modernisation of Turkish literature. As one of the founders of modern Turkish literature, Ahmet Mithat Efendi closely dealt with literary men and artists such as Voltaire, Schopenhauer, J.J. Rousseau and translated various literary works from them. In this paper, J.J. Rousseau's influence on Ahmet Mithat Efendi will be examined. Regarded as one of the initiators of the French Revolution, Ahmet Mithat Efendi refers to Rousseau's works in his literary and intellectual works, and his articles in newspapers. Most significant of all, though he was not able to complete it, Ahmet Mithat was the first to attempt a translation of Roussaeu's work titled Conrat Social into Turkish

Kaynakça

Ahmet Mithat Efendi, "Diplomalı Kız", haz. Fazıl Gökçek-Sabahattin Çağın, İstanbul: Çağrı Yayınları, 2001, Letaif-i Rivayat, s. 593-662.

, "Firkat", Letaif-i Rivayat, s.116-164.

, "Mütalaatımız", Tercüman-ı Hakikat, nr. 1928, 19 Teşrinisani 1884.

, "Mütenevvia", Tercüman-ı Hakikat, nr. 1813, 28 Haziran 1884.

, "Tahsin ve Mütalaa", Tercüman-ı Hakikat, nr. 3077, 21 Eylül 1887.

, Acâib-i Âlem, haz. Kâzım Yetiş, Ankara: TDK Yayınları, 2000.

, Ahbar-ı Âsâra Tamim-i Enzar, haz. Sabahattin Çağın, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2014.

, Ahmet Metin ve Şirzat, haz. Fazıl Gökçek-Özlem Nemutlu, Ankara: TDK Yayınları, 2013.

, Avrupa'da Bir Cevelan, haz. N. Arzu Pala, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2015.

, Demir Bey yahut İnkişâf-ı Esrâr, haz. M. Fatih Andı, Ankara: TDK Yayınları, 2002

, Esrâr-ı Cinâyât, haz. Ali Şükrü Çoruk, Ankara: TDK Yayınları, 2000.

, Felsefe Metinleri, haz. Erdoğan Erbay-Ali Utku, Erzurum: Babil Yayınları, 2002.

, Gönüllü, haz. Erol Ülgen, Ankara: TDK Yayınları, 2000.

, Henüz On Yedi Yaşında, haz. Nuri Sağlam, Ankara: TDK Yayınları, 2000.

, Hüseyin Fellâh, haz. M. Fatih Andı, Ankara: TDK Yayınları, 2000

, Paris'te Bir Türk, haz. Erol Ülgen, Ankara: TDK Yayınları, 2000.

, Peder Olmak Sanatı, haz. Gizem Akyol, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2013.

, Üss-i İnkılap, haz. İdris Nebi Uysal, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2013.

, Voltaire, haz. Erdoğan Erbay-Ali Utku, Konya: Çizgi Kitabevi, 2002.

Bu da Bir Çerkez, "Aynen Varaka: Tercüman-ı Hakikat Matbaasına", Tercüman-ı Hakikat, nr. 1927, 18 Teşrinisani 1884.

Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi, 1966.

Ebuzziya Tevfik, Mecmûa-i Ebuzziya, 15 Muharrem 1302, C. IV, S. 38, s. 1200.

Enginün, İnci, "Üçüncü Baskıya Önsöz", Mukayeseli Edebiyat, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2011.

, Türkçede Shakespeare Çevirileri ve Etkileri, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2008.

, Yeni Türk Edebiyatı Tanzimat'tan Cumhuriyet'e, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2006.

Gökçek, Fazıl, Küllerinden Doğan Anka, İstanbul:Dergâh Yayınları, 2012.

Günyol, Vedat, "Çevirenin Birkaç Sözü", Toplum Sözleşmesi, Hasan Âli Yücel Klasikler Dizisi, İstanbul, 2013.

Kefeli, Emel, Karşılaştırmalı Edebiyat, İstanbul, 2000.

, "Ahmet Mithat Efendi'nin Romanlarında Edebiyat Coğrafyası: Acâib-i Âlem", Merhaba Ey Muharrir, Ahmet Mithat Üzerine Eleştirel Yazılar, haz. Nüket Esen-Erol Köroğlu, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2006, s. 218-230.

Namık Kemal, Namık Kemal'in Hususi Mektupları II, İstanbul ve Midilli Mektupları-I, 2. Bs. haz. Fevziye Abdullah Tansel, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2013.

Okay, Orhan Batılılaşma Devri Türk Edebiyatı, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2005.

, Batı Medeniyeti Karşısında Ahmet Mithat Efendi, İstanbul: Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1991.

Özgüç, Orhan, "Rousseau ve Türkiye", FLSF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi), 2013 Güz, Sayı: 16, s. 121-148.

Öztürk, Nurettin, "XIX. Yüzyıl Türk Edebiyatında Voltaire ve Rousseau Çevirileri", Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Yıl: 2002, S. 12, s. 69-79.

Perin, Cevdet, Tanzimat Edebiyatında Fransız Tesiri, İstanbul, 1946.

Rousseau, J.J., Toplum Sözleşmesi ya da Siyaset Hukuku İlkeleri, çev. İsmail Yerguz, Say Yayınları, 2008.

, Toplum Sözleşmesi, Ahmet Şensılay, İstanbul: Anahtar Yay, 2010.

, Toplum Sözleşmesi, çev. Banu Kaynak, Ankara, 2014.

, Toplum Sözleşmesi, çev. Enver Günsel, Ankara: Tutku Yayınları, 2015.

, Toplum Sözleşmesi, çev. Şemsettin Yeltekin, İstanbul: Araf Yayınları, 2013.

, Toplum Sözleşmesi, çev. Vedat Günyol, Hasan Âli Yücel Klasikler Dizisi, İstanbul, 2013, (İlk baskı Toplum Anlaşması adıyla MEB Yayınları, 1946).

, Toplum Sözleşmesi, çev. M. Tahsin Yalım, İstanbul: Kalkedon Yayınları, 2006.

, Sosyal Mukavele yahut Siyasî Hukuk Prensipleri, terc. Hüseyin Cahit Yalçın, Fikir Hareketleri, nr. 111-147, 7 Kanunıevvel 1935-15 Ağustos 1936.

, Toplum Sözleşmesi, çev. Ali Alper, İstanbul: Roman Oda Yayınları, 2013.

, Mukavele-i İçtimaiye yahut Hukuk-ı Siyasiye Kavaid-i Esasisiyesi, Müellifi: Fransa Meşahir-i Hükemasından Jan Jak Ruso, Mütercimi: Mütekâidîn-i Hariciyeden Ayın/A, Kitaphane-i İslâm ve Askerî-İbrahim Hilmi, 1329/1913.

, Contrat Social, Ou Princıpes Du Drouıt Polıtıque, Précédé De, Discours, Lettre A D'Alambert Sur Les Spectacles, Et Suıvı De, Consıdératıon Sur Le Gouvernement de Pologne Et La Réforme Projetée En Avrıl 1772, Lettre A.M. De Beaumont, Archevéque De Parıs, ETC., ETC., Édıtıon, Revue D'aprés Les Meılleurs Textes, Paris, Garnıer Fréres, Lıbraıres-Édıteurs, 6, Rue Des Saınts-Péres, 6, s. 239-340.

Tanpınar, Ahmet Hamdi, 19uncu Asır Türk Edebiyatı Tarihi, İstanbul: Çağlayan Kitabevi, 1988.

Uysal, İdris Nebi, "Üss-i İnkılap Hakkında", Üss-i İnkılap, İstanbul: Dergâh Yayınları, 2013, s. 12.

Ülken, Hilmi Ziya, Uyanış Devirlerinde Tercümenin Rolü, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 2011.

Yaşar, Ahmet Necmi, Fert-Millet Temaları Bakımından Jean-Jacques Rousseau Tercümeleri, Elazığ: Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,1985.

, Türk Basınında Jean-Jacques Rousseau ve Çevirileri Bibliyografyası", Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, Haziran 1988, C: LV, S. 438, s. 366-344.

Kaynak Göster