TRANSLATIONS’TA DİL VE KÜLTÜR AÇISINDAN ESKİ-YENİ ÇATIŞMASINA BİÇEMBİLİMSEL BİR YAKLAŞIM

Oyunları dünya çapında ses getiren İrlandalı yazar Brian Friel’in Translations (Çeviriler) (1980) isimli oyunu 19. yüzyıl başlarında İrlanda’nın İngiltere tarafından kolonileştirilme çabalarını konu edinmekte ve İrlanda dilinin yok oluşuna duyulan hüznü anlatmaktadır. İngiliz ordusu kendisine manevra ve kontrol kolaylığı sağlayabilmek amacıyla bir yandan İrlanda topraklarının haritasını çıkarırken diğer yandan da geçtiği yerlerin isimlerini İngilizce isimlerle değiştirmekte, bunun sonucunda da İngilizce, İrlanda diline karşı üstünlük kazanmaktadır. Bu sırada İrlanda sadece diller arası değil kültürler arası bir çatışmaya da sahne olmaktadır. Nitekim dil ve kültür çatışması eninde sonunda bir güç ve hakimiyet çatışmasına dönüşmektedir. Eskiyle yeninin çatışmasını ve kültürler arası üstünlük mücadelesini sahneye taşıyan oyun, biçembilimsel bir yaklaşımla incelendiğinde yazarın bu meseleyi ele alırken aslında neyi anlatmak veya eleştirmek istediği daha iyi anlaşılmaktadır. Tarihi bir olayı güncel bir meseleye ışık tutmak için kullanan Friel, oyunda kültürel kimliğin en önemli temsilcisi ve taşıyıcısı olan diline sahip çıkamayarak İngilizlerin etkisi altına girmeyi kabul eden İrlandalıları hicvederken, sabit fikirlerinden taviz vermeyen oyun kişilerinin görüşlerinin geçirdiği değişimi ironik bir biçimde ele almakta; eleştirilerini de bu karakterlerin birbirleriyle konuşurken başvurdukları olumlu ve olumsuz nezaketsizlik stratejileri; iletişimde iş birliğine yanaşmayarak konuşma kurallarını ihlal etmeleri; kullandıkları emredici söz edimleri ve içinde bulundukları güç mücadelesi üzerinden gözler önüne sermektedir.

A STYLISTIC APPROACH TO THE CONFLICT BETWEEN THE OLD AND THE NEW IN TERMS OF LANGUAGE AND CULTURE IN TRANSLATIONS

Globally renowned Irish playwright Brian Friel’s Translations (1980) relates the efforts of Britain to colonize Ireland at the beginning of the 19th century and depicts the woe for the disappearance of the Irish language. The British army carries out an Ordnance Survey to map the territory of Ireland in order to facilitate manoeuvre and control for itself, and replaces the place names with English words, thus providing English to gain precedence over Irish. In the meantime, Ireland is not only facing an inter-linguistic conflict, but also an intercultural conflict with Britain. As a matter of fact, the conflict of language and culture eventually becomes a conflict of power and domination. The play shows the conflict between the old and the new and the struggle between the two cultures to prevail, and with a stylistic approach, it is better understood what the author actually wants to tell or criticize while dealing with this issue. Using a historical event to shed light on a contemporary issue, Friel satirizes the Irish who accept the British influence by failing to protect their language, which is the most important representative and carrier of cultural identity. He ironically discusses the change in the views of the characters that do not compromise their fixed ideas, and conveys his criticism via positive and negative politeness strategies, violations of the maxims of conversation, directive speech acts and struggle for power among the characters.

Kaynakça

Aytür, Ünal (2005). “Humour & Satire in English Literature”. Çankaya Üniversitesi FenEdebiyat Fakültesi Journal of Arts and Sciences, 3: 35-42. www.jas.cankaya.edu.tr/gecmisYayinlar/yayinlar/05may/04.pdf.

Bertha, Csilla (2006). “Brian Friel as Postcolonial Playwright”. The Cambridge Companion to Brian Friel. ed. Anthony Roche. Cambridge: Cambridge UP. 154-165.

Brannigan, John & Corbett, Tony (2009). Translations: Advanced York Notes. Londra: York Press.

Büyükkantarcıoğlu, S. Nalan (2006). Toplumsal Gerçeklik ve Dil. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınları.

Culpeper, Jonathan (1998). “(Im)politeness in Dramatic Dialogue”. Exploring the Language of Drama From text to Context. ed. Jonathan Culpeper, Mick Short & Peter Verdonk. Londra ve New York: Routledge. 83-95.

Culpeper, Jonathan & Short, Mick vd. (ed.). (1998). Exploring the Language of Drama From text to Context. Londra ve New York: Routledge.

Çakır, Abdülhamit (2014). Söylem Analizi: Ne Demek İstiyorsun? Konya: Palet Yayınları.

Çelik, Yavuz. (2012). “John Millington Synge’in “Babayiğit” Adlı Oyununda Kendini Gerçekleştirme Aracı Olarak Dil”. Dil Araştırmaları, 11: 131-146.

Freud, Sigmund. (1963) Jokes and Their Relation to the Unconscious. New York: W.W. Norton & Company.

Friel, Brian. (2009). “Translations.” Modern and Contemporary Irish Drama (A Norton Critical Edition). ed. John P. Harrington. New York: W.W. Norton & Company. 255-308.

Goffman, Erving (1959). The Presentation of Self in Everyday Life. New York: Doubleday.

Grene, Nicholas (2010). “Brian Friel”. The Methuen Drama Guide to Contemporary Irish Playwrights. ed. Martin Middeke & Peter Paul Schnierer. Londra: Methuen Drama. 89- 111.

Grice, Herbert P. (1975). “Logic and Conversation”. Syntax and Semantics: Speech Acts, Vol. 3. ed. Peter Cole & Jerry L. Morgan. San Diego & Londra: Academic Press. 41–58.

Herman, Vimala (1998). “Turn Management in Drama”. Exploring the Language of Drama From text to Context. ed. Jonathan Culpeper, Mick Short & Peter Verdonk. Londra & New York: Routledge. 19-33.

Hyde, Douglas (1904). “The Necessity for De-Anglicising Ireland”. The Revival of Irish Literature: Addresses by Sr Charles Gavan Duffy, KCMG, Dr. George Sigerson, and Dr Douglas Hyde. Londra: T. Fisher Unwin. 117-161.

Kılıç, Zülküf (2012). “Türk Edebiyatinda Birbirine Yakin Üç Kelime: Hiciv, Medih Ve Hezel”. Turkish Studies - International Periodical for The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7/3: 1741-1750.

Kiberd, Declan (1985). Inventing Ireland: The Literature of the Modern Nation. Londra: Vintage Books.

Knight, Charles (2004). The Literature of Satire. Cambridge: Cambridge UP.

Krause, David (1982). The Profane Book of Irish Comedy. Londra: Cornell UP.

Murray, Christopher (1997). Twentieth-Century Irish Drama: Mirror Up to Nation. New York: Syracuse University Press.

Nørgaard, Nina & Busse, Beatrix vd. (2010). Key Terms in Stylistics. New York ve Londra: Continuum.

Özünlü, Ünsal (1999). Gülmecenin Dilleri. Ankara: Doruk Yayınları.

Özünlü, Ünsal (2017). Başlangıçtan Bugüne Deyişbilim: Uygulamalar, İncelemeler, Öneriler. www.academia.edu/5748613/Ba%C5%9Flang%C4%B1%C3%A7tan_Bug%C3%BCne_ Deyi%C5%9Fbilim [20.02.2017].

Pearse, Patrick (2004, 20 Mart). An Irishman’s Diary. The Irish Times. www.irishtimes.com/opinion/an-irishman-s-diary-1.1136289.

Pelletier, Martine (2006). “Translations and the Field Day Debate”. The Cambridge Companion to Brian Friel. ed. Anthony Roche. Cambridge: Cambridge UP. 66-77.

Pilkington, Lionel (1990). “Language and Politics in Brian Friel's Translations”. Irish University Review, 20 (2): 282–298.

Sayın, Gülşen (2009). Martin McDonagh Tiyatrosu. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Simpson, Paul (1997). Language Through Literature: An Introduction. Londra ve New York: Routledge.

Smith, Bobby L. (1970). “O’Casey’s Satiric Vision”. James Joyce Quarterly, 8(1), O'Casey Sayısı: 13-28.

Sternlicht, Sanford (2010). Modern Irish Drama: W.B. Yeats to Marina Carr. New York: Syracuse UP.

Tutaş, Nazan (2008). Pinteresque Dialogues: A Stylistic Analysis. Ankara: Kül Sanat Yayıncılık.

Ülsever, R. Şeyda (1990). “Biçembilim: Bir Uygulama”. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 1: 95-100.

Verdonk, Peter (2002). Stylistics. Oxford: Oxford UP.

Zeyrek, Deniz (2003). “Söylem ve Toplum”. Söylem Üzerine. ed. Ahmet Kocaman. Ankara: ODTÜ Yayıncılık. 27-47.

Kaynak Göster