İLYAS KÖYÜNDEKİ (DİYARBAKIR-ÇÜNGÜŞ) TARIM VE HAYVANCILIK İLE İLGİLİ SÖZ VARLIĞI

Tarihleri boyunca tarım ve hayvancılıkla uğraşan Türkler bunun sonucu olarak daima doğa ile yakın ilişki içinde olmuşlardır. Bu yakın ilişki onların dillerini ve kültürlerini etkilemiş bunun neticesi olarak Türk kültüründe çeşitli sembollerde hayvan figürleri kullanılmış; kişilere, şehirlere ve kullanılan çeşitli aletlere hayvan isimleri verilmiştir. Bazı duygu ve düşünceler hayvanların özellikleri göz önünde bulundurularak adlandırılmış; atasözü, deyim, türkü, masal, ninni ve tekerlemelerde tarım ve hayvancılık ile ilgili birçok kavrama yer verilmiştir. Ağızlarda aynı nesne veya kavramı kullanmak için farklı kelimeler kullanılabilmektedir. Hiç şüphesiz ki dil zenginliğinin göstergesi olan bu durum köyden kente göçün de etkisiyle doğa ve insan arasındaki yakın bağı zayıflatmıştır. Bunun sonucunda kullanıldığı yörenin ağzına yerleşmiş tarım ve hayvancılık adlarıyla ilgili pek çok söz varlığı günümüzde yitirilme tehlikesi ile karşı karşıyadır. Bu çalışmada Diyarbakır’ın Çüngüş ilçesine bağlı İlyas köyünde kullanılan tarım ve hayvancılık ile ilgili söz varlığı tespit edilmiş ve bu söz varlığı yapısal ve işlevsel özelliklerine göre sınıflandırılmıştır.

VOCABULARY ABOUT AGRICULTURE AND LIVESTOCK IN İLYAS VILLAGE (DİYARBAKIR-ÇÜNGÜŞ)

The Turks, who have been dealing with agriculture and animal husbandry throughout their history, have always been in close contact with nature as a result. This close relationship has affected their languages and cultures, and as a result, animal figures have been used in various symbols in Turkish culture, and animal names have been given to people, cities and various tools used. Some feelings and thoughts are named after being influenced by the characteristics of animal. Many concepts related to agriculture and livestock are included in proverbs, idoms, folk songs, fairy tales, lullabies and rhymes. Different words can be used to use the same object or concept in dialects. Undoubtedly, this situation, which is an indicator of the richness of the language, has weakened the close bond between nature and people with the effect of migration from the village to the city. As a result of this, many words related to the names of agriculture and livestock placed in the dialect of the region where it is used are in danger of being lost today. In this study, the vocabulary related to agriculture and animal husbandry used in İlyas village of Çüngüş district of Diyarbakır was compiled and this vocabulary was classified according to its structural and functional characteristics.

Kaynakça

Akalın, Şükrü Haluk-Toparlı, Recep vd. (2011). Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Akgündüz, Ahmet (1991). Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri: Yavuz Sultan Selim

Buran, Ahmet (1997). Keban, Baskil ve Ağın Yöresi Ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Demir, Necati (2001). Ordu ili ve Yöresi Ağızaları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Devri Kanunnâmeleri III. İstanbul: Fey Vakfı Yayınları.

Doğan, Levent (2001). “Türk Kültüründe Hayvanlar ve Hayvan İsimleri”. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 12: 615-659.

Düşmez, Ömer Anıl (2014). Türk Atasözlerinde Geçen Hayvan Adlarına Göre Kavram Profilleri (Bölge Ağızlarında Atasözleri ve Deyimler Adlı Eser Örnekleminde). Yüksek Lisans Tezi. Adana: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Erten, Münir (2011). Diyarbakır Ağzı İnceleme-Metinler-Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Genç, Safiye-Cin, Ali (2016). “Türkiye Türkçesi Ağızlarında Domates, Kedi, Patates Kelimeleri ve Bir Kelime Haritası Denemesi”. Mediterranean Journal of Humanities, 6 (1), 185-205.

Günşen, Ahmet (2019). Kırşehir ve Yöresi Ağızları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Gürbüz, Bilal (2014). Tarımla İlgili Türk Atasözleri ve Deyimleri. Ankara: T.C. Tarım, Gıda ve Hayvancılık Bakanlığı.

Olcay, Selahattin-Ercilasun Ahmet Bican vd. (1998). Arpaçay Köylerinden Derlemeler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Özçelik, Sadettin (1997). Urfa Merkez Ağzı (İnceleme-Metinler-Sözlük). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Özçelik, Sadettin-Boz, Erdoğan (2001). Diyarbakır İli Çüngüş ve Çermik Yöresi Ağzı (Dil İncelemesi, Metinler, Sözlük). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Sağır, Mukim (1995). Erzincan ve Yöresi Ağızları (İnceleme-Metin-Sözlük). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Telli, Burak-Bulduk, Türker Barış (2018). Adıyaman İli ve Yöresi Ağızları Söz Varlığı. Ankara: Gazi Kitabevi.

Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü (6 Cilt) (2009). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

Yeni Tarama Sözlüğü (2009). Cem Dilçin (haz.) Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları

Kaynak Göster